Sarga 53
सीताविलापः रावणनिन्दा च (Sita’s Lament and Condemnation of Ravana)
आरण्यकाण्ड
ఈ సర్గలో రావణుడు సీతను ఆకాశమార్గంలో ఎత్తుకుపోతున్న వేళ సీతకు కలిగిన తక్షణ భయం, వ్యాకులత, అలాగే ఆమె నైతిక ప్రతిస్పందన వర్ణించబడుతుంది. రావణుడు ఆకాశంలోకి ఎగసిపోతున్నదాన్ని చూసి సీత కలవరపడుతూ అతనిని నేరుగా ఉద్దేశించి ధర్మవిచారణలా గట్టిగా మందలిస్తుంది—ఒంటరిగా ఉన్న పరస్త్రీని అపహరించడం పిరికితనం, అధర్మం; అటువంటి కార్యం లోకనిందను, వంశఅపకీర్తిని తెస్తుందని చెబుతుంది. జటాయువు పడిపోయిన దృశ్యాన్ని స్మరించి ఆమె కరుణగా విలపిస్తుంది; తనను రక్షించేందుకు ప్రాణాలు పెట్టిన అతని ప్రయత్నాన్ని గుర్తుచేసి, అదే ఆధారంగా రావణుని పాపకర్మాన్ని మరింతగా నిందిస్తుంది. ఆపై ఆమె మాటలు అవమానభాష నుండి శాప-భవిష్యవాణి రూపానికి మారుతాయి: లక్ష్మణునితో కూడిన కోపోద్రిక్తుడైన రాముడు రావణుని సంహరిస్తాడు; సైన్యం ఉన్నా రామలక్ష్మణుల దృష్టిపథంలో రావణుడు నిలువలేడు, వారి బాణాల “స్పర్శ”ను కూడా తట్టుకోలేడు. తర్వాత మరణసూచక శకునాలు, పరలోక భయచిత్రాలు వస్తాయి—యమపాశం, వైతరణీ, అసిపత్రవనం, ముళ్ల శాల్మలీ—ఇవి రావణుని సమీప వినాశాన్ని సూచిస్తాయి. సర్గాంతంలో రావణుడు వణికుతూ ప్రతిఘటిస్తున్న రాజకుమారిని మోసుకెళ్తూనే ఉంటాడు; సీత విలాపం కథలో ధర్మసాక్ష్యంలా నిరంతరం ప్రతిధ్వనిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
खमुत्पतन्तं तं दृष्ट्वा मैथिली जनकात्मजा।दुःखिता परमोद्विग्ना भये महति वर्तिनी।।3.53.1।।
అతడు ఆకాశంలోకి ఎగిరిపోతున్నాడని చూసిన మైథిలి జనకనందిని సీత దుఃఖితయై, పరమంగా కలతచెంది, మహాభయంతో ఆవరితమైంది।
Verse 2
रोषरोदनताम्राक्षी भीमाक्षं राक्षसाधिपम्।रुदन्ती करुणं सीता ह्रियमाणेदमब्रवीत्।।3.53.2।।
కోపం, దుఃఖంతో ఎర్రబడిన కళ్లతో సీత కరుణగా విలపిస్తూ, భయంకర దృష్టిగల రాక్షసాధిపతి రావణుని ఎదురుగా చూసి, అపహరింపబడుచూ ఈ మాటలు పలికింది।
Verse 3
न व्यपत्रपसे नीच कर्मणानेन रावण।ज्ञात्वा विरहितां यन्मां चोरयित्वा पलायसे।।3.53.3।।
హే నీచ రావణా! ఈ కార్యానికి నీకు సిగ్గు లేదా? నన్ను రక్షకుడి నుండి వేరై ఉన్నదని తెలిసికొని, నన్ను దొంగిలించి తీసుకెళ్లి పారిపోతున్నావు.
Verse 4
त्वयैव नूनं दुष्टात्मन् भीरुणा हर्तुमिच्छता।ममापवाहितो भर्ता मृगरूपेण मायया।।3.53.4।।
హే దుష్టాత్మా, భీరువా! నన్ను హరించాలనే ఉద్దేశంతో నీవే మాయచేసి జింకరూపం ధరించి నా భర్తను మోసగించి దూరంగా తీసుకెళ్లావు.
Verse 5
यो हि मामुद्यतस्त्रातुं सोऽप्ययं विनिपातितः।गृध्रराजः पुराणोऽसौ श्वशुरस्य सखा मम।।3.53.5।।
నన్ను రక్షించేందుకు లేచిన వాడూ పడిపోయాడు—అతడు పురాతన గృధ్రరాజు, నా మామగారి మిత్రుడు.
Verse 6
परमं खलु ते वीर्यं दृश्यते राक्षसाधम।विश्राव्य नामधेयं हि युद्धे नास्मि जिता त्वया।।3.53.6।।
ఓ రాక్షసాధమా! నీ ‘పరమ వీర్యం’ స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది; కానీ నామధేయం ప్రకటించి యుద్ధంలోనూ నన్ను నీవు జయించలేకపోయావు।
Verse 7
ईदृशं गर्हितं कर्म कथं कृत्वा न लज्जसे।स्त्रियाश्च हरणं नीच रहिते च परस्य च।।3.53.7।।
ఇలాంటి గర్హితమైన కార్యం చేసి నీవు ఎలా లజ్జపడవు? పరుని భార్యను, ఆమె ఒంటరిగా ఉన్నప్పుడు, అపహరించడం—ఓ నీచా!
Verse 8
कथयिष्यन्ति लोकेषु पुरुषाः कर्म कुत्सितम्।सुनृशंसमधर्मिष्ठं तव शौण्डीर्यमानिनः।।3.53.8।।
లోకమంతటా పురుషులు నీ కర్మను కుత్సితమని చెప్పుకుంటారు—అత్యంత క్రూరమైనది, ఘోర అధర్మమైనది—నీవు నీను వీరుడనని భావించినా।
Verse 9
धिक्ते शौर्यं च सत्त्वं च यत्त्वं कथितवांस्तदा।कुलाक्रोशकरं लोके धिक्ते चारित्रमीदृशम्।।3.53.9।।
నీవు అప్పట్లో చెప్పుకున్న ఆ ‘శౌర్యం’కూ ‘బలం’కూ ధిక్కారం! లోకంలో వంశానికి అపకీర్తి తెచ్చే నీ ఇలాంటి ప్రవర్తనకూ ధిక్కారం!
Verse 10
किं कर्तुं शक्यमेवं हि यज्जवेनैव धावसि।मुहूर्तमपि तिष्ठस्व न जीवन्प्रतियास्यसि।।3.53.10।।
నీవు ఇంత వేగంగా పారిపోతున్నప్పుడు ఏమి చేయగలం? క్షణమైనా నిలుచు—నీవు ప్రాణాలతో తిరిగి వెళ్లలేవు।
Verse 11
न हि चक्षुष्पथं प्राप्य तयोः पार्थिवपुत्रयोः।ससैन्योऽपि समर्थस्त्वं मुहूर्तमपि जीवितुम्।।3.53.11।।
ఆ ఇద్దరు రాజకుమారుల దృష్టిపథంలో నీవు పడితే, సైన్యంతో కూడినప్పటికీ క్షణమైనా జీవించలేవు।
Verse 12
न त्वं तयोश्शरस्पर्शं सोढुं शक्तः कथञ्चन।वने प्रज्वलितस्येव स्पर्शमग्नेर्विहंगमः।।3.53.12।।
నీవు ఏ విధంగానూ వారి బాణస్పర్శను తట్టుకోలేవు; అడవిలో మండే అగ్ని స్పర్శను పక్షి తట్టుకోలేనట్లే।
Verse 13
साधु कुर्वाऽऽत्मनः पथ्यं साधु मां मुञ्च रावण।मत्प्रधर्षणरुष्टो हि भ्रात्रा सह पतिर्मम।।3.53.13।।विधास्यति विनाशाय त्वं मां यदि न मुञ्चसि।
హే రావణా, నీకు శ్రేయస్కరమైనదే చేయి—మంచి చేసి నన్ను విడిచిపెట్టు. నాపై చేసిన ఈ అవమానకర దాడితో కోపించిన నా భర్త తన సోదరునితో కలిసి, నీవు నన్ను విడిచిపెట్టకపోతే నీ వినాశాన్ని కలిగిస్తాడు।
Verse 14
येन त्वं व्यवसायेन बलान्मां हर्तुमिच्छसि।।3.53.14।।व्यवसायस्स ते नीच भविष्यति निरर्थकः।
హే నీచుడా! ఏ యుక్తితో నన్ను బలవంతంగా అపహరించాలనుకుంటున్నావో, ఆ ప్రయత్నమే నీకు వ్యర్థమై నిష్ఫలమగును।
Verse 15
न ह्यहं तमपश्यन्ती भर्तारं विबुधोपमम्।।3.53.15।।उत्सहे शत्रुवशगा प्राणान्धारयितुं चिरम्।
దేవసమానుడైన నా భర్తను చూడక, శత్రువశమై ఉన్న నేను ఎక్కువకాలం ప్రాణాలను నిలుపుకోలేను।
Verse 16
न नूनं चात्मनः पथ्यं श्रेयो वा समवेक्षसे।।3.53.16।।मृत्युकाले यथा मर्त्यो विपरीतानि सेवते।
నిశ్చయంగా నీవు నీకు ఏది హితం, ఏది శ్రేయస్సో ఆలోచించడంలేదు; మరణకాలం సమీపించినప్పుడు మనుష్యుడు తన మేలుకు విరుద్ధమైనదే ఆశ్రయించునట్లు।
Verse 17
मुमूर्षूणां हि सर्वेषां यत्पथ्यं तन्न रोचते।।3.53.17।।पश्याम्यद्य हि कण्ठेत्वां कालपाशावपाशितम्।
మరణోన్ముఖులైన వారందరికీ హితమైనది రుచించదు; నేడు నీ కంఠమున కాలపాశము బిగుసుకొని ఉన్నదని నేను చూస్తున్నాను।
Verse 18
यथा चास्मिन्भयस्थाने न बिभेषि दशानन।।3.53.18।।व्यक्तं हिरण्मयान् हि त्वं सम्पश्यसि महीरुहान्।
హే దశాననా! ఈ భయస్థానంలోనూ నీకు భయం కలగడం లేదు; అందువల్ల నీవు స్వర్ణమయ వృక్షాలను చూస్తున్నావని స్పష్టం—ఇది మృత్యువు సమీపిస్తున్న అపశకునం.
Verse 19
नदीं वैतरणीं घोरां रुधिरौघनिवाहिनीम्।।3.53.19।।असिपत्रवनं चैव भीमं पश्यसि रावण।
హే రావణా! రక్తప్రవాహాలను మోసుకెళ్లే భయంకరమైన వైతరణీ నదిని నీవు చూస్తున్నావు; అలాగే ఆకులు ఖడ్గాలైన భీషణమైన అసిపత్రవనాన్నీ చూస్తున్నావు.
Verse 20
तप्तकाञ्चनपुष्पां च वैडूर्यप्रवरच्छदाम्।।3.53.20।।द्रक्ष्यसे शाल्मलीं तीक्ष्णामायसैः कण्टकैश्चिताम्।
నీవు పదునైన శాల్మలీ వృక్షాన్ని దర్శిస్తావు—దహించిన బంగారంలా ప్రకాశించే పుష్పాలతో, ఉత్తమ వైడూర్యమణి వంటి ఆవరణంతో; కాని అది ఇనుప ముళ్లతో నిండివుంటుంది.
Verse 21
न हि त्वमीदृशं कृत्वा तस्यालीकं महात्मनः।।3.53.21।।धरितुं शक्ष्यसि चिरं विषं पीत्वेव निर्घृणः।
నిర్దయుడా! ఆ మహాత్మునిపై ఇలాంటి మోసం చేసిన నీవు ఎక్కువకాలం నిలువలేవు—విషం తాగినవాడిలా.
Verse 22
बद्धस्त्वं कालपाशेन दुर्निवारेण रावण।।3.53.22।।क्वगतो लप्स्यसे शर्म भर्तुर्मम महात्मनः।
హే రావణా! తప్పించుకోలేని కాలపాశంతో నీవు బంధించబడ్డావు. నా మహాత్ముడైన భర్త నుండి దూరమై నీవు ఎక్కడికి వెళ్లి శాంతిని పొందగలవు?
Verse 23
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रात्रा महावने।।3.53.23।।राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।स कथं राघवो वीरस्सर्वास्त्रकुशलो बली।।3.53.24।।न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।
ఈ మహావనంలో కనురెప్పపాటు క్షణంలోనే, అన్న సహాయం లేకుండానే, పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను సంహరించిన వాడు—సర్వాస్త్రకుశలుడు, బలవంతుడు అయిన ఆ వీర రాఘవుడు, హే ప్రియభార్యాపహారిణీ, నిన్ను తీక్ష్ణ బాణాలతో ఎలా సంహరించడు?
Verse 24
निमेषान्तरमात्रेण विना भ्रात्रा महावने।।3.53.23।।राक्षसा निहता येन सहस्राणि चतुर्दश।स कथं राघवो वीरस्सर्वास्त्रकुशलो बली।।3.53.24।।न त्वां हन्याच्छरैस्तीक्ष्णैरिष्टभार्यापहारिणम्।
ఈ విశాల వనంలో కనురెప్పపాటు క్షణంలోనే, అన్న సహాయం లేకుండా, అతడు పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను వధించాడు. సర్వాస్త్రనిపుణుడు, పరాక్రమశాలి అయిన ఆ వీర రాఘవుడు నిన్ను—హే ప్రియభార్యాపహారిణీ—తీక్ష్ణ బాణాలతో ఎలా పడగొట్టడు?
Verse 25
तच्चान्यच्च परुषं वैदेही रावणाङ्कगा।।3.53.25।।भयशोकसमाविष्टा करुणं विललाप ह।
రావణుని అంకంలో బంధింపబడిన వైదేహి భయశోకాలకు లోనై కరుణగా విలపించింది; కొన్నిసార్లు కఠినంగా, కొన్నిసార్లు వేడుకునే మాటలతోనూ పలికింది।
Verse 26
तथा भृशार्तां बहुचैव भाषिणीं विलापपूर्वं करुणं च भामिनीम्।जहार पापः करुणं विचेष्टतीं नृपात्मजामागतगात्रवेपथुम्।।3.53.26।।
అప్పుడు ఆ పాపాత్ముడు, అవయవమంతా వణికిపోతున్న రాజకుమారిని—అనేక విధాలుగా కరుణ వాక్యాలు పలుకుతూ, విలపిస్తూ, దీనంగా వేడుకుంటూ, దుఃఖంతో తడబడుతూ ఉన్న ఆమెను—బలవంతంగా అపహరించాడు।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rāvaṇa’s abduction of Sītā while she is separated from Rāma; Sītā frames it as adharma and cowardice—an illegitimate seizure rather than a declared, accountable contest.
Speech becomes ethical resistance: Sītā uses reasoned condemnation, appeal to public moral judgment, and consequence-based warning to assert dharma even under coercion, illustrating that righteousness includes refusing to normalize wrongdoing.
The sarga invokes culturally charged afterlife and omen landscapes—Vaitaraṇī river, Asipatravana, and the thorned Śālmalī—alongside the great forest setting, to map Rāvaṇa’s act onto a cosmology of inevitable punishment.