Shloka 23

जटायुरावणयुद्धम्

Jatayu’s Combat with Ravana

Devanagari script

तं प्रहृष्टं निधायाङ्के गच्छन्तं जनकात्मजाम्।गृध्रराजस्समुत्पत्य समभिद्रुत्य रावणम्।।।।समावार्य महातेजा जटायुरिदमब्रवीत्।

Transliteration

taṁ prahṛṣṭaṁ nidhāyāṅke gacchantaṁ janakātmajām | gṛdhrarājas samutpatya samabhidrutya rāvaṇam || samāvārya mahātejā jaṭāyur idam abravīt |

Translation

జనకనందినిని తన తొడపై ఉంచుకొని హర్షంతో సాగుతున్న రావణుణ్ణి చూచి మహాతేజస్సుగల గృధ్రరాజు జటాయువు ఒక్కసారిగా ఎగిరి లేచి, వేగంగా దూసుకొచ్చి అతని దారిని అడ్డగించి ఈ మాటలు పలికెను।

Word by Word

• तम्: him (Rāvaṇa)
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• प्रहृष्टम्: delighted
• प्रहृष्टम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: प्र-हृष् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘delighted’

• निधाय: having placed
• निधाय: पूर्वकाल (Absolutive; prior action)
• Type: Verb
• Root: नि-धा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having placed’

• अङ्के: on the lap
• अङ्के: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• गच्छन्तम्: going
• गच्छन्तम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘going’

• जनकात्मजाम्: Janaka's daughter (Sītā)
• जनकात्मजाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: जनक-आत्मजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: जनकस्य आत्मजा (daughter of Janaka)

• गृध्रराजः: king of vultures
• गृध्रराजः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: गृध्र-राज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: गृध्राणां राजा

• समुत्पत्य: having flown up
• समुत्पत्य: पूर्वकाल (Absolutive; prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-पत् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having flown up’

• समभिद्रुत्य: having rushed at
• समभिद्रुत्य: पूर्वकाल (Absolutive; prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-अभि-द्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having rushed at/chased’

• रावणम्: Rāvaṇa
• रावणम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समावार्य: having blocked
• समावार्य: पूर्वकाल (Absolutive; prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-वृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund); ‘having obstructed/checked’

• महातेजाः: mighty
• महातेजाः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: महत्-तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः

• जटायुः: Jaṭāyu
• जटायुः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: जटायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (proper noun)

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Context

Seeing Sita, Janaka's daughter, happily carried away into the sky by Ravana on his lap. Jatayu, the mighty king of vultures chased him, and obstructing his path said :

Characters & Entities

• Jatāyu
• Rāvaṇa
• Janakātmājā / Sītā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes moral intervention: one must not only fight injustice but also warn and restrain the wrongdoer.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa resumes flight with Sītā; Jatāyu pursues, blocks him, and begins to address him.

Which character virtue is emphasized?

Moral courage—the readiness to confront and correct wrongdoing.