Sarga 37

Verse 1

तच्छृत्वा राक्षसेन्द्रस्य वाक्यं वाक्यविशारदः।प्रत्युवाच महाप्राज्ञो मारीचो राक्षसेश्वरम्।।।।

రాక్షసేంద్రుని మాటలు విని, వాక్చాతుర్యమున్న మహాప్రాజ్ఞ మారీచుడు రాక్షసేశ్వరుడైన రావణునికి ప్రత్యుత్తరం చెప్పాడు।

Verse 2

सुलभाः पुरुषा राजन्सततं प्रियवादिनः।अप्रियस्य तु पथ्यस्य वक्ता श्रोता च दुर्लभः।।।।

రాజా, ఎల్లప్పుడూ ప్రియంగా మాట్లాడే మనుషులు సులభంగా దొరుకుతారు। కానీ అప్రియమైనా హితకరమైన మాట చెప్పేవాడు—అది వినేవాడు—ఇద్దరూ దుర్లభులు॥

Verse 3

न नूनं बुध्यसे रामं महावीर्यं गुणोन्नतम्।अयुक्तचारश्चपलो महेन्द्रवरुणोपमम्।।।।

నీవు నిశ్చయంగా రాముణ్ని గ్రహించలేదు—అతడు మహావీర్యుడు, గుణోన్నతుడు, ఇంద్ర-వరుణుల సమానుడు. నీవు చపలుడు, గూఢచార విచారణలో నిర్లక్ష్యుడు; అందువల్ల అతని నిజ స్వరూపాన్ని తెలుసుకోలేకపోతున్నావు।

Verse 4

अपि स्वस्ति भवेत्तात सर्वेषां भुवि रक्षसाम्।अपि रामो नासङ्क्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम्।।।।

తాతా! భూమిపై ఉన్న సమస్త రాక్షసులకు క్షేమం నిలవాలి. ఎందుకంటే రాముడు నిజంగా క్రోధిస్తే, లోకాన్ని రాక్షసరహితంగా చేయగలడు।

Verse 5

अपि ते जीवितान्ताय नोत्पन्ना जनकात्मजा।अपि सीतानिमित्तं च न भवेद्व्यसनं मम।।।।

జనకాత్మజ సీత నీ జీవితం అంతమయ్యే కారణంగా పుట్టి ఉండకూడదు. అలాగే సీత కారణంగా నాకు ఏ విపత్తు కలగకూడదు।

Verse 6

अपि त्वामीश्वरं प्राप्य कामवृत्तं निरङ्कुशम्।न विनश्येत्पुरी लङ्का त्वया सह सराक्षसा।।।।

కామవృత్తుడవై నియంత్రణలేని ప్రభువుగా నిన్ను పొందినప్పటికీ, నీతో కూడ రాక్షసులతో సహ లంకాపురి నశించకుండునుగాక।

Verse 7

त्वद्विधः कामवृत्तो हि दुश्शीलः पापमन्त्रितः।आत्मानं स्वजनं राष्ट्रं स राजा हन्ति दुर्मतिः।।।।

నీ వంటి కామవశుడై దుష్శీలుడై పాపసలహాలకు లోబడే దుర్మతి రాజు తనను, తనవారిని, తన రాజ్యాన్ని నాశనం చేస్తాడు.

Verse 8

न च पित्रा परित्यक्तो नामर्यादः कथञ्चन।न लुब्धो न च दुश्शीलो न च क्षत्रियपांसनः।।।।न च धर्मगुणैर्हीनः कौसल्यानन्दवर्धनः।न तीक्ष्णो न च भूतानां सर्वेषामहिते रतः।।।।

కౌసల్యానందవర్ధనుడైన శ్రీరాముడు తండ్రిచే పరిత్యజింపబడలేదు; ఎప్పుడూ మర్యాదను అతిక్రమించలేదు. ఆయన లోభి కాదు, దుష్శీలుడు కాదు, క్షత్రియులకు కళంకం కాదు. ధర్మగుణహీనుడు కాదు; క్రూరుడు కాదు; ఏ ప్రాణికీ హితవిరోధంలో రతుడు కాదు.

Verse 9

न च पित्रा परित्यक्तो नामर्यादः कथञ्चन।न लुब्धो न च दुश्शीलो न च क्षत्रियपांसनः।।3.37.8।।न च धर्मगुणैर्हीनः कौसल्यानन्दवर्धनः।न तीक्ष्णो न च भूतानां सर्वेषामहिते रतः।।3.37.9।।

కౌసల్యానందవర్ధనుడైన శ్రీరాముడు తండ్రిచే పరిత్యజింపబడలేదు; ఎప్పుడూ మర్యాదను అతిక్రమించలేదు. ఆయన లోభి కాదు, దుష్శీలుడు కాదు, క్షత్రియులకు కళంకం కాదు. ధర్మగుణహీనుడు కాదు; క్రూరుడు కాదు; ఏ ప్రాణికీ హితవిరోధంలో రతుడు కాదు.

Verse 10

वञ्चितं पितरं दृष्ट्वा कैकेय्या सत्यवादिनम्।करिष्यामीति धर्मात्मा तात प्रव्रजितो वनम्।।।।

ఓ తాత, సత్యవాదియైన తండ్రి కైకేయి చేత మోసపోయినట్లు చూసి ధర్మాత్ముడు రాముడు—“నేనే చేస్తాను” అని చెప్పి—వనానికి ప్రవ్రజించాడు।

Verse 11

कैकेय्याः प्रियकामार्थं पितुर्दशरथस्य च।हित्वा राज्यं च भोगांश्च प्रविष्टो दण्डकावनम्।।।।

కైకేయి కోరికను నెరవేర్చుటకూ, తండ్రి దశరథుని వాక్యాన్ని గౌరవించుటకూ, రాజ్యమును భోగములను విడిచి ఆయన దండకవనంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 12

न रामः कर्कशस्तात नाविद्वान्नाजितेन्द्रियः।अनृतं दुश्श्रुतं चैव नैव त्वं वक्तुमर्हसि।।।।

వత్సా, రాముడు కఠినుడు కాదు; అవిద్వాంసుడూ కాదు; ఇంద్రియాలను జయించని వాడూ కాదు। అసత్యమును గాని, దుర్శ్రుతమైన మాటలను గాని నీవు పలకుట తగదు॥

Verse 13

रामो विग्रहवान् धर्मस्साधुस्सत्यपराक्रमः।राजा सर्वस्य लोकस्य देवानां मघवानिव।।।।

రాముడు ధర్మమూర్తి—సాధువు, సత్యంలో నిలిచిన పరాక్రమశాలి। అతడు సమస్త లోకాల రాజు; దేవుల్లో మఘవాన్ (ఇంద్రుడు) వలె॥

Verse 14

कथं त्वं तस्य वैदेहीं रक्षितां स्वेन तेजसा।इच्छसि प्रसभं हर्तुं प्रभामिव विवस्वतः।।।।

అతని స్వతేజస్సుతో రక్షింపబడిన వైదేహిని నీవు బలవంతంగా ఎలా అపహరించదలచుకున్నావు? వివస్వాన్ (సూర్యుడు) నుండి అతని ప్రభను ఎవరు వేరు చేయగలరు?॥

Verse 15

शरार्चिषमाधृष्यं चापखङ्गेन्धनं रणे।रामाग्निं सहसा दीप्तं न प्रवेष्टुं त्वमर्हसि।।।।

యుద్ధంలో అధర్ష్యుడు, బాణాలే జ్వాలలుగా ఉన్నవాడు, ధనుస్సు-ఖడ్గమే ఇంధనంగా గలవాడు— సహసా ప్రజ్వలించిన రామాగ్నిలో నీవు ప్రవేశించుట తగదు॥

Verse 16

धनुर्व्यादितदीप्तास्यं शरार्चिषममर्षणम्।चापबाणधरं तीक्ष्णं शत्रुसैन्यप्रहारिणम्।।।।राज्यं सुखं च सन्त्यज्य जीवितं चेष्टमात्मनः।नात्यासादयितुं तात रामान्तकमिहार्हसि।।।।

తాత, రాజ్యసుఖాలను విడిచి, నీకు ప్రియమైన జీవితం కూడా త్యజించి, ఇక్కడ మృత్యుసమానుడైన శ్రీరాముని సమీపించకుము. ఆయన ధనుస్సు జ్వలించే విప్పిన నోటి వలె, బాణాలు అగ్నిశిఖల వలె; ఆయన కోపంలో ఉగ్రుడు, పరాక్రమంలో తీక్ష్ణుడు, శత్రుసైన్యప్రహారకుడు।

Verse 17

धनुर्व्यादितदीप्तास्यं शरार्चिषममर्षणम्।चापबाणधरं तीक्ष्णं शत्रुसैन्यप्रहारिणम्।।3.37.16।।राज्यं सुखं च सन्त्यज्य जीवितं चेष्टमात्मनः।नात्यासादयितुं तात रामान्तकमिहार्हसि।।3.37.17।।

తాత, రాజ్యసుఖాలను విడిచి, నీకు ప్రియమైన జీవితం కూడా త్యజించి, ఇక్కడ మృత్యుసమానుడైన శ్రీరాముని సమీపించకుము. ఆయన ధనుస్సు జ్వలించే విప్పిన నోటి వలె, బాణాలు అగ్నిశిఖల వలె; ఆయన కోపంలో ఉగ్రుడు, పరాక్రమంలో తీక్ష్ణుడు, శత్రుసైన్యప్రహారకుడు।

Verse 18

अप्रमेयं हि तत्तेजो यस्य सा जनकात्मजा।न त्वं समर्थस्तां हर्तुं रामचापाश्रयं वने।।।।

జనకాత్మజ ఎవరిది అయితే, ఆయన తేజస్సు అప్రమేయము; అడవిలో శ్రీరామధనుస్సు ఆశ్రయమున నిలిచిన ఆ సీతను అపహరించుటకు నీవు సమర్థుడవు కావు।

Verse 19

तस्य सा नरसिंहस्य सिंहोरस्कस्य भामिनी।प्राणेभ्योऽपि प्रियतरा भार्या नित्यमनुव्रता।।।।

ఆ భామిని సీత ఆ నరసింహుడు, సింహవక్షుడైన శ్రీరాముని భార్య; నిత్య అనువ్రతగా ఉండి ఆయనకు ప్రాణాలకన్నా ఎక్కువ ప్రియమైనది।

Verse 20

न सा धर्षयितुं शक्या मैथिल्योजस्विनः प्रिया।दीप्तस्येव हुताशस्य शिखा सीता सुमध्यमा।।।।

ఓజస్వి శ్రీరాముని ప్రియమైన మైథిలిని అవమానించుట సాధ్యము కాదు; సుమధ్యమా సీత జ్వలించే అగ్నిశిఖ వలె ఉంది।

Verse 21

किमुद्यममिमं व्यर्थं कृत्वा ते राक्षसाधिप।दृष्टश्चेत्वं रणे तेन तदन्तं तव जीवितम्।।।।

హే రాక్షసాధిపా! ఈ వ్యర్థ ప్రయత్నం ఎందుకు చేస్తున్నావు? అతడు నిన్ను యుద్ధభూమిలో చూచిన క్షణమే నీ జీవితం అంతమవుతుంది।

Verse 22

जीवितं च सुखं चैव राज्यं चैव सुदुर्लभम्।यदीच्छसि चिरं भोक्तुं मा कृथा रामविप्रियम्।।।।

జీవితం, సుఖం, అలాగే ఈ సుదుర్లభ రాజ్యం—ఇవన్నీ దీర్ఘకాలం అనుభవించాలని ఉంటే, రామునికి అప్రీతికరమైన కార్యం చేయకు।

Verse 23

स सर्वैस्सचिवैस्सार्धं विभीषणपुरोगमैः।मन्त्रयित्वा तु धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयमात्मनः।।।।दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्।आत्मनश्च बलं ज्ञात्वा राघवस्य च तत्वतः।।।।हिताहितं विनिश्चित्य क्षमं त्वं कर्तुमर्हसि।

విభీషణుని నాయకత్వంలో ధర్మనిష్ఠులైన సలహాదారులతో కూడి, నీ సమస్త మంత్రులతో సంప్రదించి, నీ నిర్ణయాన్ని స్థిరపరచుకో. దోషగుణాలను, బలాబలాలను తూచీ చూడు; నీ బలాన్ని, రాఘవుని బలాన్ని కూడా యథార్థంగా గ్రహించు. హితాహితాలను నిర్ణయించి, తగినదాన్ని చేయుట నీకు సముచితం.

Verse 24

स सर्वैस्सचिवैस्सार्धं विभीषणपुरोगमैः।मन्त्रयित्वा तु धर्मिष्ठैः कृत्वा निश्चयमात्मनः।।3.37.23।।दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम्।आत्मनश्च बलं ज्ञात्वा राघवस्य च तत्वतः।।3.37.24।।हिताहितं विनिश्चित्य क्षमं त्वं कर्तुमर्हसि।

విభీషణుని నాయకత్వంలో ధర్మనిష్ఠులైన సలహాదారులతో కూడి, నీ సమస్త మంత్రులతో సంప్రదించి, నీ నిర్ణయాన్ని స్థిరపరచుకో. దోషగుణాలను, బలాబలాలను తూచీ చూడు; నీ బలాన్ని, రాఘవుని బలాన్ని కూడా యథార్థంగా గ్రహించు. హితాహితాలను నిర్ణయించి, తగినదాన్ని చేయుట నీకు సముచితం.

Verse 25

अहं तु मन्ये तव न क्षमं रणे समागमं कोसलराजसूनुना।इदं हि भूयश्श़ृणु वाक्यमुत्तमं क्षमं च युक्तं च निशाचरेश्वर।।।।

నేను భావించేది ఏమనగా, కోసలరాజసుతునితో యుద్ధంలో నీ సమాగమం సముచితం కాదు. ఓ నిశాచరేశ్వరా, యుక్తమూ క్షేమమూ అయిన ఈ ఉత్తమ వాక్యాన్ని మరల వినుము.