Sarga 36
मारीचप्रलोभनम् / Ravana Solicits Maricha’s Aid (Golden Deer Stratagem)
अरण्यकाण्ड
ఈ సర్గలో రావణుడు చివరి ఉపాయంగా మారీచుని ఆశ్రయించి, తాను “విషాదగ్రస్తుడు” అన్నట్లు చెప్పి అతని సామర్థ్యాన్ని ఆధారంగా చేసుకొని సహాయం కోరుతాడు. జనస్థాన విపత్తును వివరించి—ఖరుడు, దూషణుడు, త్రిశిరుడు మరియు పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు మనుష్యుడైన రాముని చేతిలో హతులైనట్లు—తర్వాత ప్రతీకారాన్ని సహజంగా చూపించేందుకు రాముని నిందిస్తూ ప్రమాదాన్ని తక్కువగా చూపించడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. యోజన స్పష్టం—మారీచుడు దివ్యమైన స్వర్ణమృగరూపం ధరించి రామాశ్రమం ముందు సీతాదేవి చూపుకు పడేలా సంచరించాలి; సీత అతన్ని పట్టమని కోరేలా చేసి రామలక్ష్మణులను సీత నుండి దూరం చేయాలి. వారు విడిపోయిన వేళ రావణుడు “రాహువు చంద్రకాంతిని కప్పినట్లు” సీతను అపహరించి, ఆపై శోకాకులుడైన రామునిపై దాడి చేయాలని సంకల్పిస్తాడు. సర్గాంతంలో రాముని పేరు వినగానే మారీచుని భయం శరీరంలోనే వ్యక్తమవుతుంది—నోరు ఎండిపోవడం, చూపు స్థిరపడటం—అతడు గౌరవంతో సత్యోపదేశం చేసి, రాముని పరాక్రమాన్ని తెలిసి ఈ పథకం ఎంత ప్రమాదకరమో రావణునికి సూచిస్తాడు।
Shlokas
Verse 1
मारीच श्रूयातां तात वचनं मम भाषतः।आर्तोऽस्मि मम चार्तस्य भवान्हि परमा गतिः।।।।
మారీచా, తాత! నేను పలికే మాటలను వినుము. నేను ఆర్తుడను; ఈ ఆర్తస్థితిలో నీవే నాకు పరమాశ్రయము.
Verse 2
जानीषे त्वं जनस्थाने यथा भ्राता खरो मम।दूषणश्च महाबाहु स्वसा शूर्पणखा च मे।।।।त्रिशिराश्च महातेजा राक्षसः पिशिताशनः।अन्ये च बहवश्शूरा लब्धलक्षा निशाचराः।।।।वसत्नि मन्नियोगेन नित्यवासं च राक्षसाः।बाधमाना महारण्ये मुनीन्वै धर्मचारिणः।।।।
జనస్థానంలో నా సోదరుడు ఖరుడు, మహాబాహువు దూషణుడు, నా సోదరి శూర్పణఖ, మహాతేజస్సుగల పిశితాశన రాక్షసుడు త్రిశిరుడు, ఇంకా అనేక శూరులు లక్ష్యసిద్ధ నిశాచరులు—నా ఆజ్ఞచేత అక్కడ నిత్యనివాసంగా ఉండి, ఆ మహారణ్యంలో ధర్మాచారులైన మునులను నిరంతరం బాధిస్తుంటారని నీవు తెలుసు।
Verse 3
जानीषे त्वं जनस्थाने यथा भ्राता खरो मम।दूषणश्च महाबाहु स्वसा शूर्पणखा च मे।।3.36.2।।त्रिशिराश्च महातेजा राक्षसः पिशिताशनः।अन्ये च बहवश्शूरा लब्धलक्षा निशाचराः।।3.36.3।।वसत्नि मन्नियोगेन नित्यवासं च राक्षसाः।बाधमाना महारण्ये मुनीन्वै धर्मचारिणः।।3.36.4।।
త్రిశిరా అనే మహాతేజస్సు గల పిశితాశన రాక్షసుడూ ఉన్నాడు; అలాగే లక్ష్యం తప్పని అనేక శూర నిశాచరులూ ఉన్నారు।
Verse 4
जानीषे त्वं जनस्थाने यथा भ्राता खरो मम।दूषणश्च महाबाहु स्वसा शूर्पणखा च मे।।3.36.2।।त्रिशिराश्च महातेजा राक्षसः पिशिताशनः।अन्ये च बहवश्शूरा लब्धलक्षा निशाचराः।।3.36.3।।वसत्नि मन्नियोगेन नित्यवासं च राक्षसाः।बाधमाना महारण्ये मुनीन्वै धर्मचारिणः।।3.36.4।।
నా ఆజ్ఞవల్ల ఆ రాక్షసులు అక్కడ నిత్యంగా నివసిస్తారు; ఆ మహారణ్యంలో ధర్మాచారులైన మునులను ఎల్లప్పుడూ బాధిస్తారు।
Verse 5
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।शूराणां लब्धलक्षाणां खरचित्तानुवर्तिनाम्।।।।
ఖరుని మనస్సు ప్రకారం నడిచే, భయంకర కర్మలు చేసే, లక్ష్యం తప్పని శూర రాక్షసులు పద్నాలుగు వేల మంది ఉన్నారు।
Verse 6
ते त्विदानीं जनस्थाने वसमाना महाबलाः।सङ्गताः परमायत्ता रामेण सह संयुगे।।।।नानाप्रहरणोपेताः खरप्रमुखराक्षसाः।
ఇప్పుడు జనస్థానంలో నివసిస్తున్న ఆ మహాబల రాక్షసులు—ఖరుని నాయకుడిగా ఆశ్రయించి, నానావిధ ఆయుధాలతో సన్నద్ధమై—రామునితో యుద్ధంలో ఎదురుపడ్డారు।
Verse 7
तेन सञ्जातरोषेण रामेण रणमूर्धनि।अनुक्त्वा परुषं किञ्चिच्छरैर्व्यापारितं धनुः।।।।
అప్పుడు కోపం ఉద్భవించిన రాముడు యుద్ధముఖంలో, ఒక్క కఠిన వాక్యమూ పలకకుండా, బాణాలతో తన ధనుస్సును కార్యంలో పెట్టాడు।
Verse 8
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसामुग्रतेजसाम्।निहतानि शरैस्तीक्ष्णैर्मानुषेण पदातिना।।।।
ఉగ్రతేజస్సుగల రాక్షసుల పద్నాలుగు వేల మందిని, పదాతిగా యుద్ధం చేసిన ఒక మానవుడు తীক্ষ్ణ బాణాలతో సంహరించాడు।
Verse 9
खरश्च निहतस्सङ्ख्ये दूषणश्च निपातितः।हतश्च त्रिशिराश्चापि निर्भया दण्डकाः कृताः।।।।
యుద్ధంలో ఖరుడు హతుడయ్యాడు, దూషణుడూ పడిపోయాడు; త్రిశిరుడూ సంహరించబడ్డాడు—అలా దండకవాసులు నిర్భయులయ్యారు।
Verse 10
पित्रा निरस्तः क्रुद्धेन सभार्यः क्षीणजीवितः।स हन्ता तस्य सैन्यस्य रामः क्षत्रियपांसनः।।।।
క్రోధించిన తండ్రిచే నిరసింపబడి, భార్యతో కూడ పంపబడిన, స్వల్పాయుష్కుడని తక్కువచేసినా—ఆ రాముడే ఆ (రాక్షస) సైన్యాన్ని సంహరించినవాడు; ద్వేషవశాత్ అతనిని ‘క్షత్రియపాంసనుడు’ అని దూషిస్తారు।
Verse 11
दुश्शीलः कर्कशस्तीक्ष्णो मूर्खो लुब्धोऽजितेन्द्रियः।।।।त्यक्तधर्मो ह्यधर्मात्मा भूतानामहिते रतः।
అతడు దుష్శీలుడు, కఠోరుడు, తೀಕ್ಷ్ణుడు, మూర్ఖుడు, లోభి, ఇంద్రియనిగ్రహం లేనివాడు. ధర్మాన్ని విడిచిన అధర్మాత్ముడు; ప్రాణుల అహితంలోనే రమించేవాడు—అని (రావణుడు) అతనిని దూషిస్తున్నాడు.
Verse 12
येन वैरं विनाऽरण्ये सत्वमाश्रित्य केवलम्।।।।कर्णनासापहरणाद्भगिनी मे विरूपिता।तस्यभार्यां जनस्थानात्सीतां सुरसुतोपमाम्।।।आनयिष्यामि विक्रम्य सहायस्तत्र मे भव।
ఎటువంటి వైరం లేకుండానే, అరణ్యంలో కేవలం తన బలాన్నే ఆశ్రయించి, చెవులు-ముక్కు కోసి నా సోదరిని వికృతరూపిణిగా చేశాడు.
Verse 13
येन वैरं विनाऽरण्ये सत्वमाश्रित्य केवलम्।।3.36.12।।कर्णनासापहरणाद्भगिनी मे विरूपिता।तस्यभार्यां जनस्थानात्सीतां सुरसुतोपमाम्।3.36.13।।आनयिष्यामि विक्रम्य सहायस्तत्र मे भव।
జనస్థానము నుండి అతని భార్య, దేవకన్యాసమానమైన సీతను నేను పరాక్రమించి బలవంతంగా తీసుకొస్తాను; ఆ కార్యంలో నీవు నాకు సహాయకుడవు కావాలి.
Verse 14
त्वया ह्यहं सहायेन पार्श्वस्थेन महाबल।।।।भ्रातृभिश्च सुरान्युद्धे समग्रान्नाभिचिन्तये।तत्सहायो भव त्वं मे समर्थो ह्यसि राक्षस।।।।
హే మహాబలవంతుడా! నీవు నా పక్కన సహాయకుడిగా ఉండగా, నా సోదరులతో కూడి, యుద్ధంలో సమవేతమైన దేవతలనూ నేను లెక్కచేయను. కాబట్టి నీవు నా సహాయకుడవు కావాలి; హే రాక్షసా, నీవు సమర్థుడవు.
Verse 15
त्वया ह्यहं सहायेन पार्श्वस्थेन महाबल।।3.36.14।।भ्रातृभिश्च सुरान्युद्धे समग्रान्नाभिचिन्तये।तत्सहायो भव त्वं मे समर्थो ह्यसि राक्षस।।3.36.15।।
వీర్యంలో, యుద్ధంలో, దర్పంలో కూడా నీకు సమానుడు లేడు. నీవు ఉపాయజ్ఞుడు, మహాశూరుడు, సమస్త మాయావిద్యలలో విశారదుడు.
Verse 16
वीर्ये युद्धे च दर्पे च न ह्यस्ति सदृशस्तव।उपायज्ञो महान्शूरस्सर्वमायाविशारदः।।।।
వీర్యంలో, యుద్ధంలో, దర్పంలో కూడా నీకు సమానుడు లేడు. నీవు ఉపాయజ్ఞుడు, మహాశూరుడు, సమస్త మాయావిద్యలలో విశారదుడు.
Verse 17
एतदर्थमहं प्राप्तस्त्वत्समीपं निशाचर।शृणु तत्कर्म साहाय्ये यत्कार्यं वचनान्मम।।।।
హే నిశాచరా! ఈ ప్రయోజనార్థమే నేను నీ సమీపానికి వచ్చాను. విను—సహాయ కార్యంలో చేయవలసినది నా వచనానుసారమే చేయి।
Verse 18
सौवर्णस्त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः।आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर।।।।
నీవు సువర్ణవర్ణముగల, రజత బిందువులతో విచిత్రమైన అద్భుత మృగమై, ఆ రాముని ఆశ్రమంలో సీతాదేవి ముందర సంచరించు।
Verse 19
त्वां तु निस्संशयं सीता दृष्ट्वा तु मृगरूपिणम्।गृह्यतामिति भर्तारं लक्ष्मणं चाभिधास्यति।।।।
నిన్ను మృగరూపంలో చూసిన సీత నిస్సందేహంగా తన భర్తను—లక్ష్మణునితో కూడ—‘దీనిని పట్టుకోండి!’ అని చెప్పును।
Verse 20
ततस्तयोरपाये तु शून्ये सीतां यथासुखम्।निराबाधो हरिष्यामि राहुश्चन्द्रप्रभामिव।।।।
ఆ తరువాత ఆ ఇద్దరూ దూరమైనప్పుడు, ఆ స్థలం శూన్యమై ఉన్న వేళ, నేను సీతను యథాసుఖంగా, ఎలాంటి ఆటంకం లేకుండా అపహరిస్తాను—రాహువు చంద్రుని ప్రభను గ్రసించినట్లుగా।
Verse 21
ततः पश्चात्सुखं रामे भार्याहरणकर्शिते।विस्रब्धः प्रहरिष्यामि कृतार्थेनान्तरात्मना।।।।
ఆ తరువాత భార్య అపహరణవల్ల రాముడు వ్యాకులుడై బాధపడుతున్నప్పుడు, నేను నిశ్చింతగా, అంతరాత్మలో కృతార్థతతో సంతృప్తుడై, సుఖంగా ఆయనపై ప్రహారం చేసి సంహరిస్తాను।
Verse 22
तस्य रामकथां श्रुत्वा मारीचस्य महात्मनः।शुष्कं समभवद्वक्त्रं परितप्ता बभूव ह।।।।
రాముని విషయము వినగానే మహాత్ముడైన మారీచుని ముఖము ఎండిపోయి, అతడు లోలోపల తీవ్రంగా కలతచెందాడు।
Verse 23
ओष्ठौ परिलिहञ्चुष्कौ नेत्रैरनिमिषैरिव।मृतभूत इवार्तस्तु रावणं समुदैक्षत।।।।
ఎండిన పెదవులను నాకుతూ, కనురెప్పలు మిటకరాని కళ్లతోనట్లుగా, మృతప్రాయంగా వ్యాకులుడైన మారీచుడు రావణుని ఏకాగ్రంగా చూశాడు।
Verse 24
स रावणं त्रस्तविषण्णचेता महावने रामपराक्रमज्ञः।कृताञ्जलिस्तत्वमुवाच वाक्यं हितं च तस्मै हितमात्मनश्च।।।।
ఆ మహావనంలో రాముని పరాక్రమాన్ని తెలిసిన, భయంతో దిగులుచెందిన మారీచుడు కృతాంజలిగా రావణునితో సత్యమూ హితమూ అయిన మాటలు పలికాడు—అవి రావణుని మేలుకోసమూ, తన మేలుకోసమూ.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the deliberate adoption of deception as an instrument of abduction: Rāvaṇa proposes a māyā-based stratagem (golden deer) to engineer separation and violate marital and protective dharma by forcibly taking Sītā.
The sarga contrasts informed counsel with compulsive retaliation: Mārīca’s fear and truth-speaking posture implies that knowledge of virtue and power should restrain adharma, while Rāvaṇa’s rhetoric shows how desire and injury can rationalize unethical means.
Janasthāna functions as the rākṣasa stronghold and the site of catastrophic defeat; the forest hermitage (āśrama) setting frames the vulnerability of exile-life; and the Rāhu–moonlight comparison encodes a culturally familiar eclipse image to describe abduction.