Sarga 33

Verse 1

ततः शूर्पणखा दीना रावणं लोकरावणम्।अमात्यमध्ये सङ्क्रुद्धा परुषं वाक्यमब्रवीत्।।।।

అప్పుడు దుఃఖితయై కోపంతో ఉప్పొంగిన శూర్పణఖ, మంత్రుల మధ్య కూర్చున్న లోకాలను రోదింపజేసే రావణునితో కఠిన వాక్యాలు పలికింది।

Verse 2

प्रमत्तः कामभोगेषु स्वैरवृत्तो निरङ्कुशः।समुत्पन्नं भयं घोरं बोद्धव्यं नावबुध्यसे।।।।

నీవు కామభోగాలలో మత్తుడై, స్వేచ్ఛాచారిగా నిరంకుశుడై, ఉద్భవించిన ఈ ఘోర భయాన్ని—నీవు గ్రహించవలసినదే—గ్రహించట్లేదు।

Verse 3

सक्तं ग्राम्येषु भोगेषु कामवृत्तं महीपतिम्।लुब्धं न बहुमन्यन्ते श्मशानाग्निमिव प्रजाः।।।।

అశ్లీలమైన భోగాలలో మునిగిపోయి, కోరికల ప్రకారమే నడుచుకొని, లోభంతో నిండిన రాజును ప్రజలు గౌరవించరు—శ్మశానాగ్నిని ఎలా గౌరవించరో అలా।

Verse 4

स्वयं कार्याणि यः काले नानुतिष्ठति पार्थिवः।स तु वै सह राज्येन तैश्च कार्यैर्विनश्यति।।।।

సమయానికి తానే అవసరమైన కార్యాలను నిర్వహించని రాజు, తన రాజ్యంతో పాటు ఆ కార్యాలతో కూడ నశించిపోతాడు।

Verse 5

अयुक्तचारं दुर्दर्शमस्वाधीनं नराधिपम्।वर्जयन्ति नरा दूरान्नदीपङ्कामिव द्विपाः।।।।

సరైన గూఢచార వ్యవస్థ లేని, దర్శనానికి దుర్లభమైన, ఆత్మనియంత్రణ లేని రాజును ప్రజలు దూరంగా వదిలేస్తారు—ఏనుగులు బురద నదిని దూరం నుంచే ఎలా తప్పుకుంటాయో అలా।

Verse 6

ये न रक्षन्ति विषयमस्वाधीना नराधिपाः।ते न वृद्ध्या प्रकाशन्ते गिरयस्सागरे यथा।।।।

స్వాధీనత లేని నరాధిపులు తమ రాజ్యాన్ని రక్షించకపోతే వారు వృద్ధి-సంపదలతో ప్రకాశించరు—సముద్రంలో మునిగిన పర్వతాలు వెలుగులో నిలువనట్లే।

Verse 7

आत्मवद्भिर्विगृह्य त्वं देवगन्धर्वदानवैः।अयुक्तचारश्चपलः कथं राजा भविष्यसि।।।।

ఆత్మగౌరవమున్న దేవులు, గంధర్వులు, దానవులతో వైరం పెట్టుకొని, సరైన గూఢచారి వ్యవస్థ లేక చపలుడవై ఉన్న నీవు ఎలా రాజవు అవుతావు?

Verse 8

त्वन्तु बालस्वभावश्च बुद्धिहीनश्च राक्षस।ज्ञातव्यन्तु न जानीषे कथं राजा भविष्यसि।।।।

కానీ ఓ రాక్షసా! నీవు స్వభావంగా బాలిషుడవు, వివేకహీనుడవు. తెలుసుకోవలసినదాన్ని కూడా నీవు తెలియదు—అయితే నీవు రాజు ఎలా అవుతావు?

Verse 9

येषां चारश्च कोशश्च नयश्च जयतां वर।अस्वाधीना नरेन्द्राणां प्राकृतैस्ते जनैस्समाः।।।।

ఓ జయవంతులలో శ్రేష్ఠుడా! గూఢచార వ్యవస్థ, ఖజానా, పాలననీతి తమ అధీనంలో లేని రాజులు సామాన్య ప్రజలతో సమానమే.

Verse 10

यस्मात्पश्यन्ति दूरस्थान् सर्वानर्थान्नराधिपाः।चारेण तस्मादुच्यन्ते राजानो दीर्घचक्षुषः।।।।

రాజులు గూఢచారుల ద్వారా దూరంలో ఉన్న విషయాలనూ, సమస్త అనర్థాలనూ గమనిస్తారు; అందుకే రాజులను ‘దీర్ఘచక్షుషులు’ అని అంటారు।

Verse 11

अयुक्तचारं मन्ये त्वां प्राकृतैस्सचिवैर्वृतम्।स्वजनं तु जनस्थाने हतं यो नावबुद्ध्यसे।।।।

నీవు గూఢచారులను నియోగించని వాడివని, సామాన్య మంత్రులతో చుట్టుముట్టబడ్డవాడివని నేను భావిస్తున్నాను; ఎందుకంటే జనస్థానంలో నీ స్వజనులు హతమయ్యారన్నదీ నీవు గ్రహించలేదు।

Verse 12

चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां क्रूरकर्मणाम्।हतान्येकेन रामेण खरश्च सहदूषणः।।।।

క్రూరకర్ములైన రాక్షసుల పద్నాలుగు వేల మందిని ఒక్కడే రాముడు సంహరించాడు; ఖరుడు మరియు దూషణుడూ అతనితో పాటు హతులయ్యారు।

Verse 13

ऋषीणामभयं दत्तं कृतक्षेमाश्च दण्डकाः।धर्षितं च जनस्थानं रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।।।

అక్లిష్టకర్ముడైన శ్రీరాముడు ఋషులకు అభయాన్ని ప్రసాదించాడు; దండకారణ్యాన్ని క్షేమంగా చేసి, జనస్థానాన్ని ధ్వంసం చేశాడు।

Verse 14

त्वन्तु लुब्दः प्रमत्तश्च पराधीनश्च रावण।विषये स्वे समुत्पन्नं भयं यो नावबुध्यसे।।।।

కానీ ఓ రావణా! నీవు లోభి, ప్రమత్తుడు, పరాధీనుడవు; నీ స్వవిషయములోనే పుట్టిన భయాన్ని నీవు గ్రహించవు।

Verse 15

तीक्ष्णमल्पप्रदातारं प्रमत्तं गर्वितं शठम्।व्यसने सर्वभूतानि नाभिधावन्ति पार्थिवम्।।।।

రాజు కఠినుడు, అల్పదాత, ప్రమత్తుడు, గర్విష్ఠుడు, శఠుడైతే—విపత్తులో సమస్త ప్రాణులు అతని వద్దకు పరుగెత్తరు; అతని శరణు కోరరు।

Verse 16

अतिमानिनमग्राह्यमात्मसम्भावितं नरम्।क्रोधिनं व्यसने हन्ति स्वजनोऽपि महीपतिम्।।।।

అతిమానుడు, సజ్జనులకు అగ్రాహ్యుడు, ఆత్మగర్వంతో మదించినవాడు, క్రోధి అయిన రాజును విపత్తులో స్వజనులే కూడా హతమార్చగలరు।

Verse 17

नानुतिष्ठति कार्याणि भयेषु न बिभेति च।क्षिप्रं राज्याच्युतो दीनस्तृणैस्तुल्यो भविष्यति।।।।

అవసరమైన కార్యాలను ఆచరించని వాడు, భయపడవలసిన వాటికి భయపడని వాడు—త్వరలోనే రాజ్యచ్యుతుడై దుఃఖితుడై, తృణసమానంగా తుచ్ఛుడవుతాడు।

Verse 18

शुष्कैः काष्ठैर्भवेत्कार्यं लोष्टैरपि च पांसुभिः।न तु स्थानात्परिभ्रष्टैः कार्यं स्याद्वसुधाधिपैः।।।।

ఎండిన కట్టెలు, మట్టి ముద్దలు, ధూళి కూడా ఏదో ఒక పనికి వస్తాయి; కానీ తన స్థానము నుండి పడిపోయిన రాజు ఏ కార్యానికీ పనికిరాడు।

Verse 19

अपभुक्तं यथा वासस्स्रजो वा मृदिता यथा।एवं राज्यात्परिभ्रष्टस्समर्थोऽपि निरर्थकः।।।।

వాడి పారేసిన వస్త్రము ఎలా ఉంటుందో, ధరించిన పుష్పమాల నలిగినట్లే—అలాగే రాజ్యము నుండి పడిపోయిన రాజు సమర్థుడైనా నిరర్థకుడవుతాడు।

Verse 20

अप्रमत्तश्च यो राजा सर्वज्ञो विजितेन्द्रियः।कृतज्ञो धर्मशीलश्च स राजा तिष्ठते चिरम्।।।।

ఎప్పుడూ అప్రమత్తుడై, వివేకవంతుడై, ఇంద్రియాలను జయించి, కృతజ్ఞుడై, ధర్మనిష్ఠుడై ఉన్న రాజు దీర్ఘకాలం నిలుస్తాడు।

Verse 21

नयनाभ्यां प्रसुप्तोऽपि जागर्ति नयचक्षुषा।त्यक्तक्रोधप्रमादश्च स राजा पूज्यते जनैः।।।।

రెండు కళ్లతో నిద్రించినా రాజు న్యాయచక్షువుతో జాగ్రత్తగా ఉంటాడు; క్రోధం, ప్రమాదం విడిచిన అటువంటి రాజును ప్రజలు పూజిస్తారు।

Verse 22

त्वं तु रावण दुर्बुद्धिर्गुणैरेतैर्विवर्जितः।यस्य तेऽविदितश्चारै रक्षसां सुमहान्वधः।।।।

కానీ ఓ రావణా, నీవు దుర్బుద్ధివాడవై ఈ గుణాలన్నిటి నుండి వర్జితుడవు; అందువల్ల నీ గూఢచారులకు కూడా రాక్షసుల మహావధ సంగతి తెలియలేదు।

Verse 23

परावमन्ता विषयेषु सङ्गतो न देशकालप्रविभागतत्ववित्।अयुक्तबुद्धिर्गुणदोषनिश्चये विपन्नराज्यो नचिराद्विपत्स्यसे।।।।

ఇతరులను అవమానించే వాడు, విషయాసక్తుడై ఉండే వాడు, దేశ-కాల వివేకం తెలియని వాడు, గుణదోష నిర్ణయంలో అవివేకి—అటువంటి రాజు, రాజ్యం ఇప్పటికే విపత్తులో ఉండగా, త్వరలోనే నాశనమవుతాడు।

Verse 24

इति स्वदोषान् परिकीर्तितांस्तया समीक्ष्य बुद्ध्या क्षणदाचरेश्वरः।धनेन दर्पेण बलेन चान्वितो विचिन्तयामास चिरं स रावणः।।।।

ఆమె పేర్కొన్న తన దోషాలను బుద్ధితో పరిశీలించి, ధనము, దర్పము, బలము కలిగిన నిశాచరాధిపతి రావణుడు చాలాసేపు ఆలోచించాడు।