Sarga 32
अरण्यकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः — Śūrpaṇakhā’s Report to Rāvaṇa and the Panegyric of His Might
अरण्यकाण्ड
ఈ సర్గలో యుద్ధానంతర పరిణామం నుంచి కథ వ్యూహాత్మకంగా మరింత పెద్ద సంఘర్షణ వైపు సాగుతుంది. శూర్పణఖ శ్రీరాముడు ఒంటరిగా ఖరుడు, దూషణుడు, త్రిశిరుడు మరియు పద్నాలుగు వేల రాక్షసులను సంహరించిన దృశ్యాన్ని చూసి, మేఘగర్జనలాంటి నాదం చేసి భయక్రోధాలతో కలతచెంది లంకకు పరుగెత్తుతుంది. లంకలో ఆమె రావణుడిని వైభవసింహాసనంపై ఆసీనుడిగా చూస్తుంది—రాజచిహ్నాలతో అలంకృతుడై, దేవసంఘర్షణలలో పొందిన భయంకర దేహలక్షణాలతో ప్రకాశిస్తూ, అతిమానవ శక్తులతో పరిపూర్ణుడై ఉన్నాడు. వర్ణన ఉద్దేశ్యపూర్వకంగా స్తుతిరూపం: దివ్యాస్త్రాలకు కూడా అవధ్యత్వం, యజ్ఞవిఘ్నకారిత్వం, కుబేరుని జయించి పుష్పకవిమానాన్ని స్వాధీనం చేసుకోవడం, అలాగే వరప్రభావం వల్ల ‘మనుష్యుల’ పట్ల మాత్రమే నిర్లక్ష్యమైన భయరహితత్వం—ఇవన్నీ రావణ ప్రతాపాన్ని పెంచి చూపుతూ, అతని విరోధాభాసమైన బలహీనతకు (మనుష్యహస్తంలో పతనం) సూచన ఇస్తాయి. చివరికి లక్ష్మణుడు వికృతం చేసిన శూర్పణఖ రాక్షససభలోకి వచ్చి రావణుని ఎదుట కఠినమైన, ఆరోపణలతో నిండిన మాటలను ప్రారంభిస్తుంది. ఆమె వాక్యాలే రావణుని దృష్టిని రామ-సీతల వైపు మళ్లించి, ప్రధాన సంక్షోభానికి దారితీసే కారణశృంఖలాన్ని ముందుకు నడిపిస్తాయి.
Shlokas
Verse 1
ततश्शूर्पणखा दृष्ट्वा सहस्राणि चतुर्दश।हतान्येकेन रामेण रक्षसां भीमकर्मणाम्।।।।दूषणं च खरं चैव हतं त्रिशिरसा सह।दृष्ट्वा पुनर्महानादं ननाद जलदो यथा।।।।
అప్పుడు శూర్పణఖ చూచింది—భయంకర కర్మలైన రాక్షసుల పద్నాలుగు వేల మందిని రాముడు ఒంటరిగా సంహరించాడు; త్రిశిరసుతో కూడ దూషణుడు, ఖరుడూ హతులయ్యారు. అది చూసి ఆమె మళ్లీ వర్షమేఘంలా ఘోరనాదంతో గర్జించింది।
Verse 2
ततश्शूर्पणखा दृष्ट्वा सहस्राणि चतुर्दश।हतान्येकेन रामेण रक्षसां भीमकर्मणाम्।।3.32.1।।दूषणं च खरं चैव हतं त्रिशिरसा सह।दृष्ट्वा पुनर्महानादं ननाद जलदो यथा।।3.32.2।।
అప్పుడు శూర్పణఖ చూచింది—భయంకర కర్మలైన రాక్షసుల పద్నాలుగు వేల మందిని రాముడు ఒంటరిగా సంహరించాడు; త్రిశిరసుతో కూడ దూషణుడు, ఖరుడూ హతులయ్యారు. అది చూసి ఆమె మళ్లీ వర్షమేఘంలా ఘోరనాదంతో గర్జించింది।
Verse 3
सा दृष्ट्वा कर्म रामस्य कृतमन्यैस्सुदुष्करम्।जगाम परमोद्विग्ना लङ्कां रावणपालिताम्।।।।
ఇతరులకు అత్యంత దుష్కరమైన రాముని కార్యమును చూచి, ఆమె పరమోద్విగ్నగా రావణపాలిత లంకకు వెళ్లెను।
Verse 4
सा ददर्श विमानाग्रे रावणं दीप्ततेजसम्।उपोपविष्टं सचिवैर्मरुद्भिरिव वासवम्।।।।
ఆమె విమానాగ్రభాగమున దీప్తతేజస్సుతో ఉన్న రావణుని చూచెను; అతడు సచివులతో పరివృతుడై ఉపవిష్టుడై ఉండెను—మరుద్గణముల మధ్య వాసవునివలె।
Verse 5
आसीनं सूर्यसङ्काशे काञ्चने परमासने।रुक्मवेदिगतं प्राज्यं ज्वलन्तमिव पावकम्।।।।
అతడు సూర్యసమాన కాంతితో, కాంచన పరమాసనమున ఆసీనుడై ఉండెను—రుక్మవేదిపై మహత్తరంగా జ్వలించే అగ్నివలె।
Verse 6
देवगन्धर्वभूतानामृषीणां च महात्मनाम्।अजेयं समरे शूरं व्यात्ताननमिवान्तकम्।।।।
దేవులు, గంధర్వులు, భూతగణాలు మరియు మహాత్మ ఋషులకైనా సమరంలో అజేయుడైన ఆ శూరుడు, నోరు విప్పిన అంతకుడైన మృత్యువులా కనిపించాడు।
Verse 7
देवासुरविमर्देषु वज्राशनिकृतव्रणम्।ऐरावतविषाणग्रैरुद्घृष्टकिणवक्षसम्।।।।
దేవాసుర సంగ్రామాలలో వజ్రం, అశని వంటి ఆయుధాల దెబ్బలతో ఏర్పడిన గాయాలు అతనికి ఉన్నాయి; అలాగే ఐరావత దంతాగ్రాల గాట్లతో అతని వక్షస్థలంపై కఠినమైన మచ్చలు కనిపించాయి।
Verse 8
विंशद्भुजं दशग्रीवं दर्शनीयपरिच्छदम्।विशालवक्षसं वीरं राजलक्षण शोभितम्।।।।
ఇరవై భుజాలు, పది గ్రీవలు కలిగి, చూడముచ్చటైన అలంకార వస్త్రధారణతో, విశాల వక్షస్థలమున్న ఆ వీరుడు రాజలక్షణాలతో విరాజిల్లాడు।
Verse 9
स्निग्धवैडूर्यसङ्काशं तप्तकाञ्चनकुण्डलम्।सुभुजं शुक्लदशनं महास्यं पर्वतोपमम्।।।।
మెరుస్తున్న వైడూర్యమణిలా కాంతిమంతుడు, తప్త స్వర్ణ కుండలాలు ధరించినవాడు, బలమైన భుజాలు గలవాడు, తెల్లని దంతాలు గలవాడు, విశాల ముఖమున్నవాడు—పర్వతసమానంగా కనిపించాడు।
Verse 10
विष्णुचक्रनिपातैश्च शतशो देवसंयुगे।अन्यैश्शस्त्रप्रहारैश्च महायुद्धेषु ताडितम्।।।।
దేవతలతో జరిగిన యుద్ధాలలో అతడు విష్ణుచక్రం పడిన ప్రహారాలతో వందలసార్లు దెబ్బతిన్నాడు; మహాయుద్ధాలలో ఇతర అనేక శస్త్రాల దాడులతో కూడా బాగా తాడింపబడ్డాడు।
Verse 11
अहताङ्गं समस्तैश्च देवप्रहरणैस्तथा।अक्षोभ्याणां समुद्राणां क्षोभणं क्षिप्रकारिणम्।।।।
సమస్త దివ్యాయుధాల ప్రహారాలకూ అతని అవయవాలు అహతంగానే ఉండేవి; అక్షోభ్యమైన సముద్రాలనైనా కలవరపెట్టగలడు, కార్యంలో అతి శీఘ్రుడు।
Verse 12
क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां सुराणां च प्रमर्दनम्।उच्छेत्तारं च धर्माणां परदाराभिमर्शनम्।।।।
అతడు పర్వతేంద్రాలను విసిరివేయగలవాడు, దేవతలనూ పీడించేవాడు; ధర్మాన్ని నిర్మూలించేవాడు, పరస్త్రీలను అపహాస్యం చేసి హరించేవాడు।
Verse 13
सर्वदिव्यास्त्रयोक्तारं यज्ञविघ्नकरं सदा।पुरीं भोगवतीं प्राप्य पराजित्य च वासुकिम्।।।।तक्षकस्य प्रियां भार्यां पराजित्य जहार यः।
అతడు సమస్త దివ్యాస్త్రాలను ప్రయోగించడంలో నిపుణుడు, నిత్యం యజ్ఞాలకు విఘ్నం కలిగించేవాడు. భోగవతీ నగరానికి వెళ్లి వాసుకిని ఓడించి, తక్షకుని కూడా పరాజయపరచి అతని ప్రియ భార్యను అపహరించి తీసుకెళ్లాడు।
Verse 14
कैलासपर्वतं गत्वा विजित्य नरवाहनम्।विमानं पुष्पकं तस्य कामगं वै जहार यः।।।।
అతడు కైలాసపర్వతానికి వెళ్లి నరవాహనుడు (కుబేరుడు)ను జయించి, అతని ఇష్టానుసారంగా సంచరించే పుష్పక విమానాన్ని బలవంతంగా అపహరించాడు।
Verse 15
वनं चैत्ररथं दिव्यं नलिनीं नन्दनं वनम्।विनाशयति यः क्रोधाद्देवोद्यानानि वीर्यवान्।।।।
ఆ వీర్యవంతుడు కోపంతో దేవోద్యానాలను—దివ్య చైత్రరథ వనం, నలినీ (పద్మసరోవరాలు), నందన వనం—నాశనం చేసేవాడు।
Verse 16
चन्द्रसूर्यौ महाभागावुत्तिष्ठन्तौ परन्तपौ।निवारयति बाहुभ्यां यश्शैलशिखरोपमः।।।।
పర్వతశిఖరంలా మహాకాయుడైన ఆ మహాభాగ పరంతప వీరుడు, ఉదయించే చంద్రసూర్యులను కూడా తన భుజబలంతో ఆపగలవాడు।
Verse 17
दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्वा महावने।पुरा स्वयंभुवे धीरश्शिरांस्युपजहार यः।।।।
ఆ ధీరుడు ఒకప్పుడు మహావనంలో పదివేల సంవత్సరాలు తపస్సు చేసి, స్వయంభూ (బ్రహ్మ)కు తన శిరస్సులను అర్పించాడు।
Verse 18
देवदानवगन्धर्वपिशाचपतगोरगैः।अभयं यस्य सङ्ग्रामे मृत्युतो मानुषादृते।।।।
యుద్ధంలో దేవులు, దానవులు, గంధర్వులు, పిశాచులు, పక్షులు లేదా సర్పులు—ఎవరి చేత మరణమనే భయం అతనికి లేదు; మనుష్యుని చేత మాత్రమే (మరణభయం) ఉండేది।
Verse 19
मन्त्रैरभिष्टुतं पुण्यमध्वरेषु द्विजातिभिः।हविर्धानेषु यस्सोममुपहन्ति महाबलः।।।।
యజ్ఞాలలో ద్విజులు మంత్రాలతో స్తుతించే పవిత్ర సోమరసాన్ని ఆ మహాబలుడు హవిర్ధానస్థలాలలోనే అపవిత్రం చేసేవాడు।
Verse 20
आप्तयज्ञहरं क्रूरं ब्रह्मघ्नं दुष्टचारिणम्।कर्कशं निरनुक्रोशं प्रजानामहिते रतम्।।।।
అతడు క్రూరుడు—యజ్ఞం పరిపూర్ణమైన వేళ దానిని హరించేవాడు, బ్రాహ్మణహంతకుడు, దుష్టాచారుడు; కఠినుడు, కరుణలేని వాడు, ప్రజల అహితంలోనే నిత్యం రతుడు।
Verse 21
रावणं सर्वभूतानां सर्वलोकभयावहम्।राक्षसी भ्रातरं शूरं सा ददर्श महाबलम्।।।।
ఆ రాక్షసి తన అన్న రావణుణ్ణి చూచింది—శూరుడు, మహాబలుడు—సర్వభూతాలకు, సర్వలోకాలకు భయంకరుడైనవాడు।
Verse 22
तं दिव्यवस्त्राभरणं दिव्यमाल्योपशोभितम्।आसने सूपविष्टं च कालकालमिवोद्यतम्।।।।
ఆమె అతనిని చూచింది—దివ్య వస్త్రాభరణాలతో విభూషితుడై, దివ్య మాలలతో శోభిల్లుతూ; సింహాసనంపై దృఢంగా ఉపవిష్టుడై, కాలానికీ కాలంలా, ప్రహారానికి సిద్ధంగా ఉన్నవాడిగా।
Verse 23
राक्षसेन्द्रं महाभागं पौलस्त्यकुलनन्दनम्। ।।रावणं शत्रुहन्तारं मन्त्रिभिः परिवारितम्।अभिगम्याब्रवीद्वाक्यं राक्षसी भयविह्वला।।।।
రాక్షసాధిపతి, మహాభాగుడు, పౌలస్త్యకులనందనుడు, శత్రుహంతుడైన రావణుని—మంత్రులచే పరివృతుడై ఉన్నవాడిని—భయవిహ్వలమైన రాక్షసి సమీపించి ఈ వాక్యములు పలికెను।
Verse 24
राक्षसेन्द्रं महाभागं पौलस्त्यकुलनन्दनम्। 3.32.23।।रावणं शत्रुहन्तारं मन्त्रिभिः परिवारितम्।अभिगम्याब्रवीद्वाक्यं राक्षसी भयविह्वला।।3.32.24।।
మంత్రులచే పరివృతుడైన శత్రుహంతుడు రావణుని సమీపించి, భయవిహ్వలమైన రాక్షసి ఈ వాక్యములు పలికెను।
Verse 25
तमब्रवीद्दीप्तविशाललोचनं प्रदर्शयित्वा भयमोहमूर्छिता।सुदारुणं वाक्यमभीतचारिणी महात्मना शूर्पणखा विरूपिता।।।।
భయమూ మోహమూ చేత మూర్ఛితమై, తన వికృత స్థితిని చూపిస్తూ, ఒకప్పుడు నిర్భయంగా సంచరించిన—మహాత్మ లక్ష్మణునిచే వికృతమైపోయిన—శూర్పణఖ దీప్తమైన విశాల నేత్రాలుగల ఆ (రావణ)ునితో అత్యంత దారుణమైన మాటలు పలికింది।
Frequently Asked Questions
The sarga juxtaposes Rāma’s decisive protection-through-force (eliminating a mass rākṣasa threat) with Rāvaṇa’s profile as a systematic violator of dharma (yajña-disruption, brahmin-harm, coercive abduction), framing the coming conflict as an ethical collision over the safeguarding of ritual and social order.
Power is not identical with legitimacy: epic praise of Rāvaṇa’s strength is paired with markers of adharma, while the boon clause “except by humans” signals that moral and narrative order often turns on overlooked limits—hubris ignores the very condition that enables downfall.
Laṅkā appears as the rākṣasa political center; Mount Kailāsa and Kubera’s sphere (including Caitraratha) anchor Rāvaṇa’s prior conquests; Bhogavatī, Vāsuki, and Takṣaka locate a Nāga-world episode; and sacrificial culture is foregrounded via Soma and yajña sites as targets of disruption.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.