Sarga 31

Verse 1

त्वरमाणस्ततो गत्वा जनस्थानादकम्पनः।प्रविश्य लङ्कां वेगेन रावणं वाक्यमब्रवीत्।।3.31.1।।

అప్పుడు అకంపనుడు జనస్థానమునుండి తొందరగా బయలుదేరి, వేగంగా లంకలో ప్రవేశించి రావణునితో ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 2

जनस्थानस्थिता राजन्राक्षसा बहवो हताः।खरश्च निहतस्सङ्ख्ये कथञ्चिदहमागतः।।3.31.2।।

ఓ రాజా, జనస్థానంలో ఉన్న అనేక రాక్షసులు హతమయ్యారు. ఖరుడూ యుద్ధంలో పడిపోయాడు; నేను ఏదో విధంగా కష్టపడి తప్పించుకొని ఇక్కడికి వచ్చాను।

Verse 3

एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्ध स्संरक्तलोचनः।अकम्पनमुवाचेदं निर्दहन्निव चक्षुषा।।3.31.3।।

ఇలా చెప్పబడగానే దశగ్రీవ రావణుడు కోపంతో రగిలిపోయాడు; అతని కళ్ళు ఎర్రబడ్డాయి. అకంపనునితో అతడు, చూపుతోనే కాల్చివేస్తున్నట్లు, ఇలా పలికాడు.

Verse 4

केन रम्यं जनस्थानं हतं मम परासुना।को हि सर्वेषु लोकेषु गतिं चाधिगमिष्यति।।3.31.4।।

ఎవడు నా రమ్యమైన జనస్థానాన్ని నాశనం చేసెను—నా ప్రాణములు శత్రువశమైపోయినట్లే! ఇలాంటి కార్యం చేసి, లోకాలన్నిటిలో ఎక్కడైనా ఎవడు మరణాన్ని తప్పించుకొనగలడు?

Verse 5

न हि मे विप्रियं कृत्वा शक्यं मघवता सुखम्।प्राप्तुं वैश्रवणेनापि न यमेन न विष्णुना।।3.31.5।।

నన్ను అప్రీతిపరచినవాడు ఎవడైనా సుఖాన్ని పొందలేడు—మఘవా (ఇంద్రుడు) గానీ, వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు) గానీ, యముడు గానీ, విష్ణువైనా గానీ కాదు।

Verse 6

कालस्य चाप्यहं कालो दहेयमपि पावकम्।मृत्युं मरणधर्मेण संयोजयितुमुत्सहे।।3.31.6।।

నేను కాలానికీ కాలము; అగ్నినికూడా దహించగలను. మృత్యువునికూడా మరణధర్మంతో యోగింపజేయగలను.

Verse 7

दहेयमपि सङ्कृद्धस्तेजसाऽदित्यपावकौ।वातस्य तरसा वेगं निहन्तुमहमुत्सहे।।3.31.7।।

నేను కోపంతో రగిలితే, నా తేజస్సుతో సూర్యుడినీ అగ్నినీ కూడా దహించగలను; అలాగే బలంతో వాయువు వేగాన్ని కూడా అణచివేయగలను.

Verse 8

तथा क्रुद्धं दशग्रीवं कृताञ्जलिरकम्पनः।भयात्सन्दिग्धया वाचा रावणं याचतेऽभयम्।।3.31.8।।

దశగ్రీవుడు ఇలా క్రోధంతో ఉన్నాడని చూసి అకంపనుడు చేతులు జోడించి, భయంతో సందిగ్ధంగా వణికే స్వరంతో రావణుని వద్ద అభయం వేడుకున్నాడు.

Verse 9

दशग्रीवोऽभयं तस्मै प्रददौ रक्षसां वरः।स विस्रब्धोऽब्रवीद्वाक्यमसन्दिग्धमकम्पनः।।3.31.9।।

రాక్షసులలో శ్రేష్ఠుడైన దశగ్రీవుడు అతనికి అభయం ఇచ్చాడు. అప్పుడు ధైర్యం పొందిన అకంపనుడు సందేహం లేకుండా స్పష్టంగా పలికాడు.

Verse 10

पुत्रो दशरथस्यास्ति सिंहसंहननो युवा।रामो नाम वृषस्कन्धो वृत्तायतमहाभुजः।।3.31.10।।

దశరథునికి ఒక యువపుత్రుడు ఉన్నాడు—సింహసమాన దృఢదేహుడు। అతని పేరు రాముడు; వృషభస్కంధుడు, దీర్ఘముగా వృత్తాకారమైన మహాబాహువులు కలవాడు।

Verse 11

वीरः पृथुयशाश्श्रीमानतुल्यबलविक्रमः।हतं तेन जनस्थानं खरश्च सह दूषणः।।3.31.11।।

అతడు వీరుడు, విస్తారమైన కీర్తిగలవాడు, శ్రీమంతుడు, అతుల బలపరాక్రమశాలి। అతనిచేతనే జనస్థానం నాశనమైంది; దూషణునితో కూడ ఖరుడును సంహరించెను।

Verse 12

अकम्पनवच श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः।नागेन्द्र इव निश्वस्य वचनं चेदमब्रवीत्।।3.31.12।।

అకంపనుని మాటలు విని రాక్షసాధిపతి రావణుడు నాగేంద్రునివలె దీర్ఘ నిశ్వాసం విడిచి, అనంతరం ఈ వాక్యములు పలికెను।

Verse 13

स सुरेन्द्रेण संयुक्तो रामस्सर्वामरैस्सह।उपयातो जनस्थानं ब्रूहि कच्चिदकम्पन।।3.31.13।।

అకంపనా, చెప్పుము—రాముడు దేవేంద్రుడైన ఇంద్రునితో కూడి, సమస్త అమరదేవతలతో కలిసి జనస్థానమునకు వచ్చెనా?

Verse 14

रावणस्य पुनर्वाक्यं निशम्य तदकम्पनः।आचचक्षे बलं तस्य विक्रमं च महात्मनः।।3.31.14।।

రావణుని మరల పలికిన మాటలను విని అకంపనుడు మహాత్ముడు శ్రీరాముని బలం, పరాక్రమం మరింతగా వివరించాడు।

Verse 15

रामो नाम महातेजा श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम्।दिव्यास्त्रगुणसम्पन्नः पुरन्दरसमो युधि।।3.31.15।।

ఆయన పేరు రాముడు—మహాతేజస్సుతో, సమస్త ధనుర్ధారులలో శ్రేష్ఠుడు; దివ్యాస్త్రగుణసంపన్నుడై యుద్ధంలో పురందరుడు (ఇంద్రుడు) సమానుడు।

Verse 16

तस्यानुरूपो बलवान्रक्ताक्षो दन्दुभिस्वनः।कनीयान्लक्ष्मणो नाम भ्राता शशिनिभाननः।।3.31.16।।

ఆయనకు తగినవాడే ఆయన కనిష్ఠుడు లక్ష్మణుడు—బలవంతుడు, రక్తనేత్రుడు, దుందుభి వంటి గంభీర స్వరముతో, చంద్రుని వలె ప్రకాశించే ముఖముతో ఉన్నవాడు।

Verse 17

स तेन सह संयुक्तः पावकेनानिलो यथा।श्रीमान्राजवरस्तेन जनस्थानं निपातितम्।।3.31.17।।

ఆయనతో కలిసి ఉన్న శ్రీమంతుడైన రాజశ్రేష్ఠుడు రాముడు అగ్నితో కలిసిన వాయువులా అయ్యాడు; ఆయన చేత జనస్థానం కూల్చబడింది।

Verse 18

नैव देवा महात्मानो नात्र कार्या विचारणा।शरा रामेण तूत्सृष्टा रुक्मपुङ्खाः पतत्रिणः।।3.31.18।।सर्पाः पञ्चानना भूत्वा भक्षयन्ति स्म राक्षसान्।

అక్కడ మహాత్ములైన దేవతలే లేరు—ఇందులో విచారణ అవసరం లేదు। రాముడు విడిచిన స్వర్ణపుంఖాలుగల పక్షివలె రెక్కలున్న బాణాలు పంచఫణాల సర్పాలై రాక్షసులను భక్షించసాగాయి।

Verse 19

येन येन च गच्छन्ति राक्षसा भयकर्शिताः।3.31.19।।तेन तेन स्म पश्यन्ति राममेवाग्रतः स्थितम्।इत्थं विनाशितं तेन जनस्थानं तवानघ।।3.31.20।।

భయంతో కుంగిపోయిన రాక్షసులు ఏ ఏ దిశగా పారిపోయినా, ఆ ఆ దిశలో ముందే నిలిచిన శ్రీరామునే వారు చూశారు. ఈ విధంగా, ఓ నిర్దోష ప్రభూ, నీ జనస్థానం ఆయన చేతనే నాశనమైంది।

Verse 20

येन येन च गच्छन्ति राक्षसा भयकर्शिताः।3.31.19।।तेन तेन स्म पश्यन्ति राममेवाग्रतः स्थितम्।इत्थं विनाशितं तेन जनस्थानं तवानघ।।3.31.20।।

అకంపనుని మాటలు విని రావణుడు ఇలా అన్నాడు— “నేను జనస్థానానికి వెళ్లి లక్ష్మణునితో కూడిన రాముణ్ని సంహరిస్తాను।”

Verse 21

अकम्पनवचश्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत्।जनस्थानं गमिष्यामि हन्तुं रामं सलक्ष्मणम्।।3.31.21।।

అకంపనుని మాటలు విని రావణుడు ఇలా అన్నాడు— “నేను జనస్థానానికి వెళ్లి లక్ష్మణునితో కూడిన రాముణ్ని సంహరిస్తాను।”

Verse 22

अथैवमुक्ते वचने प्रोवाचेदमकम्पनः।शृणु राजन्यथावृत्तं रामस्य बलपौरुषम्।।3.31.22।।

రావణుడు అలా చెప్పగానే అకంపనుడు పలికాడు— “ఓ రాజా, నిజంగా జరిగినదాన్ని విను; రాముని బలం, పురుషప్రయత్నం కూడా విను।”

Verse 23

असाध्यः कुपितो रामो विक्रमेण महायशाः।आपगायास्सुपूर्णाया वेगं परिहरेच्छरैः।।3.31.23।।

మహాయశస్సుగల రాముడు కోపించినప్పుడు అప్రతిహతుడు; పొంగిపొర్లే నదీప్రవాహపు వేగాన్నికూడా తన బాణాలతో ఆపగలడు।

Verse 24

सतारग्रहनक्षत्रं नभश्चाप्यवसादयेत्।असौ रामस्तु सीदन्तीं श्रीमानभ्युद्धरेन्महीम्।।3.31.24।।

తారలు, గ్రహాలు, నక్షత్రాలతో కూడిన ఆకాశాన్నికూడా ఆయన కిందికి దించగలడు; భూమి సముద్రంలో కుంగిపోతున్నా శ్రీమాన్ రాముడు దానిని పైకి ఎత్తి రక్షించగలడు।

Verse 25

भित्त्वा वेलां समुद्रस्य लोकानाप्लावयेद्विभुः।वेगं वापि समुद्रस्य वायुं वा विधमेच्छरैः।।3.31.25।।

సముద్రపు హద్దును ఛేదించి ఆ విభువు లోకాలను ముంచివేయగలడు; తన బాణాలతో సముద్రపు ఉద్ధృత వేగాన్నైనా, గాలినైనా అణచివేయగలడు।

Verse 26

संहृत्य वा पुनर्लोकान्विक्रमेण महायशाः।शक्तस्सपुरुषव्याघ्रः स्रष्टुं पुनरपि प्रजाः।।3.31.26।।

మహాయశస్సుగల ఆ పురుషవ్యాఘ్రుడు తన విక్రమంతో లోకాలను లయపరచగలడు; మరల ప్రజలను సృష్టించగల శక్తి కూడా ఆయనకుంది।

Verse 27

न हि रामो दशग्रीव शक्यो जेतुं त्वया युधि।रक्षसां वापि लोकेन स्वर्गः पापजनैरिव।।3.31.27।।

హే దశగ్రీవా! యుద్ధంలో నీవు రాముణ్ని జయించలేవు; సమస్త రాక్షసలోకం కూడినా కాదు—పాపులు స్వర్గాన్ని పొందలేనట్లే।

Verse 28

न तं वध्यमहं मन्ये सर्वैर्देवासुरैरपि।अयं तस्य वधोपायस्तन्ममैकमनाश्शृणु।।3.31.28।।

సర్వ దేవాసురులు కూడినప్పటికీ అతడు వధ్యుడని నేను అనుకోను. అయినా అతని సంహారానికి ఒక ఉపాయం ఉంది—ఏకాగ్రచిత్తంతో నా మాట విను.

Verse 29

भार्या तस्योत्तमा लोके सीता नाम सुमध्यमा।श्यामा समविभक्ताङ्गी स्त्रीरत्नं रत्नभूषिता।।3.31.29।।

ఈ లోకంలో అతని ఉత్తమ భార్య ‘సీత’ అనే సుమధ్యమా—శ్యామవర్ణా, సమవిభక్తాంగీ; రత్నాభరణాలతో అలంకృతమైన స్త్రీరత్నం.

Verse 30

नैव देवी न गन्धर्वी नाप्सरा नापि दानवी।तुल्या सीमन्तिनी तस्या मानुषीषु कुतो भवेत्।।3.31.30।।

దేవీ కాదు, గంధర్వీ కాదు, అప్సరస కాదు, దానవీ కూడా కాదు—ఆమెకు సమానమైన సుందరి ఎవరూ లేరు; మరి మానవ స్త్రీలలో ఆమెతో పోలిక ఎక్కడ?

Verse 31

तस्यापहर भार्यांत्वं प्रमथ्य तु महावने।सीतया रहितः कामी रामो हास्यति जीवितम्।।3.31.31।।

ఆ మహావనంలో బలవంతంగా అతని భార్యను అపహరించు. సీతను కోల్పోయిన కామాతురుడైన రాముడు జీవితం విడిచివేస్తాడు.

Verse 32

अरोचयत तद्वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः।चिन्तयित्वा महाबाहुरकम्पनमुवाच ह।।3.31.32।।

రాక్షసాధిపతి రావణునికి ఆ మాటలు ఎంతో నచ్చాయి. ఆపై మహాబాహువు రావణుడు బాగా ఆలోచించి అకంపనునితో ఇలా అన్నాడు॥

Verse 33

बाढं काल्यं गमिष्यामि ह्येकस्सारथिना सह।आनयिष्यामि वैदेहीमिमां हृष्टो महापुरीम्।।3.31.33।।

అవును, రేపు ఉదయమే నేను సారథితో కలిసి ఒంటరిగా వెళ్తాను. ఆనందంతో వైదేహిని ఈ మహాపురికి తీసుకొస్తాను॥

Verse 34

अथैवमुक्त्वा प्रययौ खरयुक्तेन रावणः।रथेनादित्यवर्णेन दिशस्सर्वाः प्रकाशयन्।।3.31.34।।

ఇలా చెప్పి రావణుడు గాడిదలు కట్టిన రథంలో బయలుదేరాడు. సూర్యవర్ణ కాంతితో ఆ రథం అన్ని దిక్కులనూ ప్రకాశింపజేస్తూ సాగింది॥

Verse 35

स रथो राक्षसेन्द्रस्य नक्षत्रपथगो महान्।सञ्चार्यमाणश्शुशुभे जलदे चन्द्रमा इव।।3.31.35।।

రాక్షసేంద్రుని ఆ మహా రథం నక్షత్రపథంలో సాగుతూ, మేఘాల మధ్య చంద్రునివలె శోభించింది॥

Verse 36

स मारीचाश्रमं प्राप्य ताटकेयमुपागमत्।मारीचेनार्चितो राजा भक्ष्यभोज्यैरमानुषैः।।3.31.36।।

అతడు మారీచాశ్రమానికి చేరుకొని తాటకేయుడు (మారీచుడు) వద్దకు వెళ్లాడు. మారీచుడు అమానుషమైన భక్ష్య-భోజ్యాలతో రాజును పూజించి సత్కరించాడు॥

Verse 37

तं स्वयं पूजयित्वा तु आसनेनोदकेन च।अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यमब्रवीत्।।3.31.37।।

అతనిని తానే ఆసనముతోను అర్ఘ్యజలముతోను పూజించి, మారీచుడు అర్థగర్భితమైన వాక్యములతో ఇలా పలికెను।

Verse 38

कच्चित्सुकुशलं राजन्लोकानां राक्षसेश्वर।आशङ्के नाथ जाने त्वं यतस्तूर्णमिहागतः।।3.31.38।।

హే రాజా, హే రాక్షసేశ్వరా! ప్రజలందరూ కుశలమేనా? కాని నాథా, నాకు శంక కలుగుచున్నది—నీవు ఇంత త్వరగా ఇక్కడికి వచ్చితివి గనుక।

Verse 39

एवमुक्तो महातेजा मारीचेन स रावणः।ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद्वाक्यकोविदः।।3.31.39।।

మారీచుడు ఇలా పలికినప్పుడు మహాతేజస్సుగల, వాక్యనిపుణుడైన రావణుడు తరువాత ఈ వాక్యములను పలికెను।

Verse 40

आरक्षो मे हतस्तात रामेणाक्लिष्टकर्मणा।जनस्थानमवध्य तत्सर्वं युधि निपातितम्।।3.31.40।।तस्य मे कुरु साचिव्यं तस्य भार्यापहारणे।

ప్రియమా, అక్లిష్టకర్ముడైన రాముడు నా రక్షకులను సంహరించెను; ‘అవధ్య’మని భావించిన జనస్థానమంతయు యుద్ధములో పూర్తిగా కూలిపోయెను. కావున అతని భార్య అపహరణలో నీవు నాకు సచివ్యముగా సహాయపడుము।

Verse 41

राक्षसेन्द्रवचश्श्रुत्वा मारीचो वाक्यमब्रवीत्।।3.31.41।।आख्याता केन सीता सा मित्ररूपेण शत्रुणा।त्वया राक्षसशार्दूल को न नन्दति नन्दितः।।3.31.42।।

రాక్షసేంద్రుని మాటలు విని మారీచుడు పలికెను— “ఆ సీతను నీకు ఎవరు చెప్పారు—మిత్రవేషం ధరించిన ఏ శత్రువు? ఓ రాక్షసశార్దూలా! నీ అనుగ్రహం పొందినవాడు ఎవడు ఆనందించడు—నీకు అపకారం కోరువాడే తప్ప।”

Verse 42

राक्षसेन्द्रवचश्श्रुत्वा मारीचो वाक्यमब्रवीत्।।3.31.41।।आख्याता केन सीता सा मित्ररूपेण शत्रुणा।त्वया राक्षसशार्दूल को न नन्दति नन्दितः।।3.31.42।।

ఆ సీతను నీకు ఎవరు చెప్పారు—మిత్రరూపం ధరించిన ఏ శత్రువు? ఓ రాక్షసశార్దూలా! నీ అనుగ్రహం పొందినవాడు ఎవడు ఆనందించడు?

Verse 43

सीतामिहानयस्वेति को ब्रवीति ब्रवीहि मे।रक्षोलोकस्य सर्वस्य कश्शृङ्गं छेत्तुमिच्छति।।3.31.43।।

‘సీతను ఇక్కడికి తీసుకురా’ అని నీతో ఎవరు అంటున్నారు? నాకు స్పష్టంగా చెప్పు. సమస్త రాక్షసలోకపు శిఖరాన్ని కోయాలని ఎవరు కోరుతున్నారు?

Verse 44

प्रोत्साहयति कश्च त्वां स च शत्रुरसंशयः।अशीविषमुखाद्दंष्ट्रामुद्धर्तुं चेच्छति त्वया।।3.31.44।।

ఎవడైనా నిన్ను ప్రోత్సహిస్తున్నాడు—అతడు నిస్సందేహంగా నీ శత్రువే. విషసర్పం నోటిలోని విషదంతాలను నీవే లాగి తీయాలని అతడు కోరుతున్నాడు.

Verse 45

कर्मणा केन केनासि कापथं प्रतिपादितः।सुखसुप्तस्य ते राजन् प्रहृतं केन मूर्धनि।।3.31.45।।

ఏ కార్యం వల్ల నీవు ఈ కుపథంలోకి నడిపించబడ్డావు? ఓ రాజా! సుఖంగా నిద్రిస్తున్న నీ శిరస్సుపై ఎవరు దెబ్బ కొట్టారు?

Verse 46

विशुद्धवंशाभिजनाग्रहस्त स्तेजोमदस्संस्थितदोर्विषाणः।उदीक्षितुं रावण नेह युक्तः स संयुगे राघवगन्धहस्ती।।3.31.46।।

హే రావణా! ఆ రాఘవుడు యుద్ధహస్తివలె; అతనిని సమరంలో ఎదుర్కోవడం యుక్తం కాదు. అతని విశుద్ధ వంశమే మహాసొండ, అతని ప్రకాశమయ తేజమే మదము, అతని దృఢ భుజాలే దంతములు—యుద్ధానికి సిద్ధుడై నిలిచెను.

Verse 47

असौ रणान्तः स्थितिसंधिवालो विदग्धरक्षोमृगहा नृसिंहः।सुप्तस्त्वया बोधयितुं न युक्तः शराङ्गपूर्णो निशितासिदंष्ट्रः।।3.31.47।।

అతడు రణభూమిలో స్థిరుడై, కపట రాక్షసమృగాలను సంహరించే నరసింహుడు. అతడు నిద్రించుచుండగా అతనిని లేపుట నీకు యుక్తం కాదు—అతని దేహము శరాలతో నిండినది, అతని దంతములు పదునైన ఖడ్గములవంటివి.

Verse 48

चापापहारे भुजवेगपङ्के शरोर्मिमाले सुमहाहवौघे।न रामपातालमुखेऽतिघोरे प्रस्कन्दितुं राक्षसराज युक्तम्।।3.31.48।।

హే రాక్షసరాజా! ఆ అత్యంత ఘోరమైన పాతాళముఖము—రాముడు—లోకి దూకుట యుక్తం కాదు. అక్కడ మహాయుద్ధపు మహాప్రవాహము, భుజబలవేగము భ్రమరాల మట్టివలె, శరపంక్తులు తరంగమాలలవలె నిరంతరముగా ఉన్నాయి.

Verse 49

प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र लङ्कां प्रसन्नो भव साधु गच्छ।त्वं स्वेषु दारेषु रमस्व नित्यं रामस्सभार्यो रमतां वनेषु।।3.31.49।।

హే లంకేశ్వరా, రాక్షసేంద్రా! ప్రసన్నుడవై, శుభమనస్సుతో లంకకు తిరిగి పో—ఇదే శ్రేయస్కరం. నీవు నిత్యం నీ స్వస్త్రీలతోనే రమించు; రాముడు భార్యతో కూడి వనములలో రమించుగాక.

Verse 50

एवमुक्तो दशग्रीवो मारीचेन स रावणः।न्यवर्तत पुरीं लङ्कां विवेश च गृहोत्तमम्।।3.31.50।।

మారీచుడు ఇలా పలికిన తరువాత దశముఖుడైన రావణుడు లంకాపురికి తిరిగి వచ్చి తన ఉత్తమ భవనంలో ప్రవేశించాడు.