Sarga 30

Verse 1

भित्त्वा तु तां गदां बाणै राघवो धर्मवत्सलः।स्मयमानः खरं वाक्यं संरब्धमिदमब्रवीत्।।।।

ధర్మప్రియుడైన రాఘవుడు తన బాణాలతో ఆ గదను ఛిన్నాభిన్నం చేశాడు; తరువాత చిరునవ్వుతో, అయోమయంగా నిలిచిన ఖరుని ఉద్దేశించి ఈ ఉగ్ర వాక్యాలు పలికాడు।

Verse 2

एतत्ते बलसर्वस्वं दर्शितं राक्षसाधम।शक्तिहीनतरो मत्तो वृथा त्वमवगर्जसि।।।।

ఓ రాక్షసాధమా! ఇదే నీ సమస్త బలం—నీవు చూపినది. నీవు నన్ను మించిన బలహీనుడవు; వృథాగా గర్జిస్తున్నావు.

Verse 3

एषा बाणविनिर्भिन्ना गदा भूमितलं गता।अभिधानप्रगल्भस्य तव प्रत्ययघातिनी।।।।

చూడు, నీ దర్పభరితమైన గొప్పల మాటల తప్పుడు ధైర్యాన్ని కూల్చివేసే ఈ గద బాణాలతో ఛిద్రమై భూమిపై పడిపోయింది।

Verse 4

यत्त्वयोक्तं विनष्टानामहमश्रुप्रमार्जनम्।राक्षसानां करोमीति मिथ्या तदपि ते वचः।।।।

నీవు చెప్పినది—‘నశించిన రాక్షసుల కన్నీళ్లు నేను తుడిచివేస్తాను’—అని; నీ ఆ మాట కూడా అసత్యమైంది।

Verse 5

नीचस्य क्षुद्रशीलस्य मिथ्यावृत्तस्य रक्षसः।प्राणानहं हरिष्यामि गरुत्मानमृतं यथा।।।।

గరుత్మంతుడు అమృతాన్ని హరించినట్లుగా, నీచుడు, అల్పబుద్ధి, మాయావి అయిన ఈ రాక్షసుని ప్రాణాలను నేను హరిస్తాను.

Verse 6

अद्य ते छिन्नकण्ठस्य फेनबुद्बुदभूषितम्।विदारितस्य मद्बाणैर्मही पास्यति शोणितम्।।।।

ఈనాడు నా బాణాలతో నీ కంఠం తెగి, శరీరం చీల్చబడగా, నురుగు, బుడగలతో కూడిన నీ రక్తాన్ని భూమి త్రాగుతుంది.

Verse 7

पांसुरूषितसर्वाङ्गस्स्रस्तन्यस्त भुजद्वयः।स्वप्स्यसे गां समालिङ्ग्य दुर्लभां प्रमदामिव।।।।

నీ శరీరమంతా ధూళితో నిండిపోతుంది, రెండు చేతులు జారిపడతాయి. దుర్లభమైన స్త్రీని ఆలింగనం చేసుకున్నట్లుగా, నువ్వు భూమిని కౌగిలించుకుని నిద్రిస్తావు.

Verse 8

प्रबद्धनिद्रे शयिते त्वयि राक्षसपांसने।भविष्यन्तिशरण्यानां शरण्या दण्डका इमे।।।।

ఓ రాక్షసాధమా! నువ్వు గాఢనిద్రలో పడిపోయినప్పుడు, ఈ దండకారణ్యం శరణు కోరేవారికి నిజమైన శరణ్యమవుతుంది.

Verse 9

जनस्थाने हतस्थाने तव राक्षस मच्छरैः।निर्भया विचरिष्यन्ति सर्वतो मुनयो वने।।।।

ఓ రాక్షసా! నా బాణాలచే నీ జనస్థానం నాశనమయ్యాక, మునులు ఈ వనమంతటా భయం లేకుండా సంచరిస్తారు.

Verse 10

अद्य विप्रसरिष्यन्ति राक्षस्यो हतबान्धवाः।बाष्पार्द्रवदना दीना भयादन्यभयावहाः।।।।

ఈ రోజు బంధువులను కోల్పోయిన రాక్షసీ స్త్రీలు భయాక్రాంతులై అన్ని దిక్కులా చెదరిపోతారు. వారి ముఖాలు కన్నీళ్లతో తడిసిపోతాయి; ఒకప్పుడు ఇతరులకు భయం కలిగించినవారే ఇప్పుడు భయంతోనే వణుకుతారు।

Verse 11

अद्य शोकरसज्ञास्ता भविष्यन्ति निरर्थकाः।अनुरूपकुलाः पत्न्यो यासां त्वं पतिरीदृशः।।।।

ఈ రోజు నీ భార్యలు—తగిన వంశానికి చెందిన స్త్రీలు—శోకరసమే అనుభవిస్తారు; ఎందుకంటే నీ వంటి భర్త కారణంగా వారు వ్యర్థంగా విధవలవుతారు।

Verse 12

नृशंस नीच क्षुद्रात्मन्नित्यं ब्राह्मणकण्टक।यत्कृते शङ्कितैरग्नौ मुनिभिः पात्यते हविः।।।।

ఓ క్రూరుడా, నీచుడా, క్షుద్రాత్ముడా, బ్రాహ్మణులకు నిత్య కంటకమా! నీ కారణంగా మునులు శంకతో, భయంతో జాగ్రత్తగా అగ్నిలో హవిస్సును సమర్పిస్తారు।

Verse 13

तमेवमभिसंरब्धं ब्रुवाणं राघवं रणे।खरो निर्भर्त्सयामास रोषात्खरतरस्वरः।।।।

యుద్ధంలో ఇలా ఉగ్రంగా ఉత్సాహంతో మాట్లాడుతున్న రాఘవుని చూసి, ఖరుడు కోపంతో మరింత కఠినమైన స్వరంతో అతనిని దూషించసాగాడు।

Verse 14

दृढं खल्ववलिप्तोऽसि भयेष्वपि च निर्भयः।वाच्यावाच्यं ततो हि त्वं मृत्युवश्यो न बुध्यसे।।।।

నిజంగా నీవు అహంకారంలో దృఢుడవు—భయపడవలసిన చోట కూడా నిర్భయుడవు. అందుకే మరణాధీనుడై ఉండి కూడా ఏమి చెప్పాలి, ఏమి చెప్పకూడదో నీవు గ్రహించలేవు।

Verse 15

कालपाशपरिक्षिप्ता भवन्ति पुरुषा हि ये।कार्याकार्यं न जानन्ति ते निरस्तषडिन्द्रियाः।।।।

కాలపాశముచే బంధింపబడిన పురుషుల ఇంద్రియబలం క్షీణిస్తుంది; ఏది చేయవలెనో ఏది చేయకూడదో వారు ఇక తెలియరు.

Verse 16

एवमुक्त्वा ततो रामं संरुध्य भ्रुकुटीं ततः।स ददर्श महासालमविदूरे निशाचरः।।।।रणे प्रहरणस्यार्थे सर्वतो ह्यवलोकयन्।

ఇట్లు రామునితో పలికి, ఆ నిశాచరుడు భ్రూకుటిని ముడిచాడు. యుద్ధంలో ప్రహారానికి ఆయుధం కోసం చుట్టూ చూచుచూ, సమీపంలో ఒక మహాశాల వృక్షాన్ని చూచెను.

Verse 17

स तमुत्पाटयामास संदश्य दशनच्छदम्।।।।तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनद्य च महाबलः।राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत्।।।।

ఖరుడు కోపంతో అధరాన్ని దంతాలతో కొరికుతూ ఆ మహాశాల వృక్షాన్ని పెకలించి వేశాడు. మహాబలుడు దానిని రెండు భుజాలతో ఎత్తి గర్జించి, రాముని లక్ష్యంగా విసిరి— “నీవు హతుడవు!” అని పలికెను.

Verse 18

स तमुत्पाटयामास संदश्य दशनच्छदम्।।3.30.17।।तं समुत्क्षिप्य बाहुभ्यां विनद्य च महाबलः।राममुद्दिश्य चिक्षेप हतस्त्वमिति चाब्रवीत्।।3.30.18।।

ఖరుడు అధరాన్ని దంతాలతో కొరికుతూ ఆ మహాశాల వృక్షాన్ని పెకలించాడు. బలవంతుడై దానిని రెండు భుజాలతో ఎత్తి గర్జించి, రాముని వైపు విసిరి— “నీవు మృతుడవు!” అని అన్నాడు.

Verse 19

तमापतन्तं बाणौघैच्छित्वा रामः प्रतापवान्।रोषमाहारयत्तीव्रं निहन्तुं समरे खरम्।।।।

ఆ వృక్షం దూసుకొచ్చినప్పుడు, ప్రతాపవంతుడైన రాముడు బాణవర్షంతో దానిని ఛేదించాడు. అనంతరం సమరంలో ఖరుని సంహరించుటకు తీవ్రమైన క్రోధం, దృఢ సంకల్పం పొందెను.

Verse 20

जातस्वेदस्ततो रामो रोषाद्रक्तान्तलोचनः।निर्भिभेद सहस्रेण बाणानां समरे खरम्।।।।

అప్పుడు చెమటతో తడిసిపోయి, కోపంతో కన్నుల కోనాలు ఎర్రబడిన శ్రీరాముడు సమరంలో సహస్ర బాణాలతో ఖరుణ్ని ఛేదించాడు.

Verse 21

तस्य बाणान्तराद्रक्तं बहु सुस्राव फेनिलम्।गिरेः प्रस्रवणस्येव तोयधारापरिस्रवः।।।।

అతని బాణఘాతాల మధ్య నుంచి చాలా నురగల రక్తం ప్రవహించింది—ప్రస్రవణ పర్వతం నుంచి జలధారలు జారినట్లుగా.

Verse 22

विह्वलस्सकृतो बाणैः खरो रामेण संयुगे।मत्तो रुधिरगन्धेन तमेवाभ्यद्रवद्द्रुतम्।।।।

సమరంలో రాముని బాణాలతో ఒక్కసారి తడబడిన ఖరుడు, రక్తగంధంతో మత్తుడై, మళ్లీ వేగంగా ఆయనపైనే దూసుకొచ్చాడు.

Verse 23

तमापतन्तं संरब्धं कृतास्त्रो रुधिराप्लुतम्।अपासर्पत्प्रतिपदं किञ्चित्वरितविक्रमः।।।।

అతడు కోపంతో దూసుకొస్తూ, రక్తంతో తడిసిపోయి ఉన్నదాన్ని చూసి, అస్త్రవిద్యలో నిపుణుడైన రాముడు వేగంగా స్థితి సర్దుకొని ఒక అడుగు స్వల్పంగా వెనక్కి వేసాడు.

Verse 24

ततः पावकसङ्काशं वधाय समरे शरम्।खरस्य रामो जग्राह ब्रह्मदण्डमिवापरम्।।।।

అనంతరం సమరంలో ఖరుని వధించుటకై శ్రీరాముడు అగ్నివలె ప్రకాశించే బాణాన్ని గ్రహించాడు—దండనార్థం బ్రహ్మదండమునకు మరొకటి వలె।

Verse 25

स तं दत्तं मघवता सुरराजेन धीमता।संदधे चापि धर्मात्मा मुमोच च खरं प्रति।।।।

బుద్ధిమంతుడైన దేవరాజు మఘవా (ఇంద్రుడు) ఇచ్చిన ఆ అస్త్రాన్ని ధర్మాత్ముడైన శ్రీరాముడు ధనుస్సుపై సంధించి ఖరుని వైపు విడిచెను।

Verse 26

स विमुक्तो महाबाणो निर्घातसमनिस्वनः।रामेण धनुरायम्य खरस्योरसिचापतत्।।।।

ధనుస్సును పూర్తిగా లాగి శ్రీరాముడు మహాబాణాన్ని విడిచెను; అది మేఘగర్జనవలె ఘోషించి ఖరుని వక్షస్థలంపై పడి తాకెను।

Verse 27

स पपात खरो भूमौ दह्यमानश्शरानग्निना।रुद्रेणेव विनिर्दग्धश्वेतारण्ये यथान्तकः।।।।

బాణాగ్నితో దహింపబడుచు ఖరుడు భూమిపై కూలిపోయెను—శ్వేతారణ్యంలో రుద్రునిచే దగ్ధుడైన అంతకుడు (యముడు) వలె।

Verse 28

स वृत्र इव वज्रेण फेनेन नमुचिर्यथा।बलो वेन्द्राशनिहतो निपपात हतः खरः।।।।

హతుడైన ఖరుడు కూలిపోయెను—వజ్రంతో వృత్రుడు, ఫేనంతో నముచీ, ఇంద్రాశనితో బలాసురుడు పడినట్లుగా।

Verse 29

ततो राजर्षयस्सर्वे सङ्गताः परमर्षयः।सभाज्य मुदिता राममिदं वचनमब्रुवन्।।।।

అప్పుడు సమస్త రాజర్షులు, పరమ మహర్షులు కూడి, రాముని యథోచితంగా సత్కరించి, హర్షభరితులై ఈ వచనములు పలికిరి।

Verse 30

एतदर्थं महातेजा महेन्द्रः पाकशासनः।शरभङ्गाश्रमं पुण्यमाजगाम पुरन्दरः।।।।

ఈ కారణమునకే మహాతేజస్సుగల పాకశాసనుడు, పురందరుడు అయిన మహేంద్రుడు—ఇంద్రుడు—శరభంగ మహర్షి పుణ్యాశ్రమమునకు వచ్చెను।

Verse 31

आनीतस्त्वमिमं देशमुपायेन महर्षिभिः।एषां वधार्थं क्रूराणां रक्षसां पापकर्मणाम्।।।।

ఈ క్రూరమైన పాపకర్మ రాక్షసుల వధార్థమై మహర్షులు ఉపాయపూర్వకంగా నిన్ను ఈ దేశమునకు తీసికొనివచ్చిరి।

Verse 32

तदिदं नः कृतं कार्यं त्वया दशरथात्मज।सुखं धर्मं चरिष्यन्ति दण्डकेषु महर्षयः।।।।

హే దశరథాత్మజా, నీ చేత మా కార్యము సిద్ధమైంది; ఇక దండకారణ్యమున మహర్షులు సుఖశాంతులతో ధర్మాచరణ చేయుదురు।

Verse 33

एतस्मिन्तरे देवाश्चारणैस्सह सङ्गताः।दुन्दुभींश्चाभिनिघ्नन्तः पुष्पवर्षं समन्ततः।।।।रामस्योपरि संह्रुष्टा ववृषुर्विस्मितास्तदा।

అంతలో దేవతలు చారణులతో కలిసి సమాగమమయ్యారు. వారు దుందుభులను మ్రోగిస్తూ, హర్షంతో విస్మయంతో సమంతతః శ్రీరామునిపై పుష్పవర్షం కురిపించారు।

Verse 34

अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैश्शरैः।।।।चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।खरदूषणमुख्यानां निहतानि महाहवे।।।।

అర్ధముహూర్తానికి కొద్దిగా మించిన సమయంలోనే శ్రీరాముడు నిశితమైన బాణాలతో ఆ మహాసమరంలో ఖర-దూషణముఖ్యులైన భయంకర కర్మల రాక్షసుల పద్నాలుగు వేల మందిని సంహరించాడు।

Verse 35

अर्धाधिकमुहूर्तेन रामेण निशितैश्शरैः।।3.30.34।।चतुर्दशसहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम्।खरदूषणमुख्यानां निहतानि महाहवे।।3.30.35।।

ఆ మహాసమరంలో ఖర-దూషణముఖ్యులైన భయంకర కర్మల రాక్షసుల పద్నాలుగు వేల మంది నిహతులయ్యారు।

Verse 36

अहो बत महत्कर्म रामस्य विदितात्मनः।अहो वीर्यमहो दाक्ष्यं विष्णोरिव हि दृश्यते।।।।इत्येवमुक्त्वा ते सर्वे ययुर्देवा यथागतम्।

“అహో! ఆత్మవిదుడైన శ్రీరాముని మహత్కార్యం ఎంత గొప్పది! అహో ఆయన వీర్యం, అహో ఆయన దాక్ష్యం—ఇది విష్ణువుని వలెనే దర్శనమిస్తుంది.” అని చెప్పి దేవతలందరూ వచ్చినట్లే తిరిగి వెళ్లారు।

Verse 37

तस्मिन्नन्तरे वीरो लक्ष्मणस्सह सीतया।गिरिदुर्गाद्विनिष्क्रम्य संविवेशाश्रमं सुखी।।।।

అంతలో వీరుడైన లక్ష్మణుడు సీతతో కలిసి గిరిదుర్గం నుండి బయటికి వచ్చి, సంతోషంతో ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 38

ततो रामस्तु विजयी पूज्यमानो महर्षिभिः।प्रविवेशाश्रमं वीरो लक्ष्मणेनाभिपूजितः।।।।

అనంతరం విజేత అయిన వీరుడు రాముడు మహర్షులచే పూజింపబడి, లక్ష్మణునిచే భక్తిపూర్వకంగా సత్కరింపబడి ఆశ్రమంలో ప్రవేశించాడు।

Verse 39

तं दृष्ट्वा शत्रुहन्तारं महर्षीणां सुखावहम्।बभूव हृष्टा वैदेही भर्तारं परिषस्वजे।।।।

ఆయనను—శత్రుహంతుడిని, మహర్షులకు సుఖశాంతులు కలిగించువానిని—చూసి వైదేహి హర్షించి తన భర్తను ఆలింగనం చేసుకుంది।

Verse 40

मुदा परमया युक्ता दृष्ट्वा रक्षोगणान्हतान्।रामं चैवाव्यथं दृष्ट्वा तुतोष जनकात्मजा।।।।

అత్యంత ఆనందంతో జనకాత్మజ రాక్షసగణాలు హతమైనవిగా చూసి, రాముడు అవ్యథుడిగా (అక్షతుడిగా) ఉన్నాడని చూసి తృప్తి పొందింది।

Verse 41

ततस्तु तं राक्षससङ्घमर्दनं सभाज्यमानं मुदितैर्महर्षिभिः।पुनः परिष्वज्य शशिप्रभानना बभूव हृष्टा जनकात्मजा तदा।।।।

అప్పుడు చంద్రప్రభవంటి ముఖకాంతి గల జనకాత్మజ, రాక్షససంఘాన్ని మర్దించినవాడై ఆనందిత మహర్షులచే సత్కరింపబడుతున్న రాముణ్ణి మళ్లీ ఆలింగనం చేసి పరమ హర్షంతో నిండిపోయింది।