Sarga 29

Verse 1

खरं तु विरथं रामो गदापाणिमवस्थितम्।मृदुपूर्वं महातेजाः परुषं वाक्यमब्रवीत्।।।।

అప్పుడు మహాతేజస్సుగల రాముడు, గదను చేతబట్టి రథం లేక నిలిచిన ఖరుణ్ని చూసి, ముందుగా మృదువుగా, తరువాత కఠినంగా మాటలాడాడు।

Verse 2

गजाश्वरथसम्बाधे बले महति तिष्ठता।कृतं सुदारुणं कर्म सर्वलोकजुगुप्सितम्।।।।

ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలతో కిక్కిరిసిన మహాబలాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచిన నీవు, సమస్త లోకమూ జుగుప్సించేంత క్రూరమైన కార్యాన్ని చేసితివి।

Verse 3

उद्वेजनीयो भूतानां नृशंसः पापकर्मकृत्।त्रयाणामपि लोकानामीश्वरोऽपि न तिष्ठति।।।।

సర్వభూతాలకు భయకారణుడై, క్రూరుడై, పాపకర్మలు చేసేవాడు—త్రిలోకాధిపతియైనను నిలువడు।

Verse 4

कर्म लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं क्षणदाचर।तीक्ष्णं सर्वजनो हन्ति सर्पं दुष्टमिवागतम्।।।।

ఓ నిశాచరా! లోకధర్మానికి విరుద్ధంగా కార్యం చేసేవానిని అందరూ కఠినంగా సంహరిస్తారు—దగ్గరకు వచ్చిన దుష్ట విషసర్పంలా।

Verse 5

लोभात्पापानि कुर्वाणः कामाद्वा यो न बुध्यते।भ्रष्टः पश्यति तस्यान्तं ब्राह्मणी करकादिव।।।।

లోభమో కామమో వశమై పాపకర్మలు చేస్తూ వాటి దోషాన్ని గ్రహించని వాడు నశించి చివరికి అంతాన్ని చూస్తాడు—బ్రాహ్మణీ బల్లి వడగండ్ల రాయిని మింగినట్లుగా।

Verse 6

वसतो दण्डकारण्ये तापसान्धर्मचारिणः।किन्नु हत्वा महाभागान्फलं प्राप्स्यसि राक्षस।।।।

ఓ రాక్షసా! దండకారణ్యంలో నివసించే ధర్మాచారులైన మహాభాగ తపస్వులను హతమార్చి నీవు ఏ ఫలాన్ని పొందాలని ఆశిస్తున్నావు?

Verse 7

न चिरं पापकर्माणः क्रूरा लोकजुगुप्सिताः।ऐश्वर्यं प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्णमूला इव द्रुमाः।।।।

పాపకర్మలు చేసే క్రూరులు, లోకజుగుప్సితులు ఐశ్వర్యం పొందినా ఎక్కువకాలం నిలువరు—కుళ్లిన వేర్లు గల వృక్షాలవలె।

Verse 8

अवश्यं लभते जन्तुः फलं पापस्य कर्मणः।घोरं पर्यागते काले द्रुमाः पुष्पमिवार्तवम्।।।।

జీవి పాపకర్మ ఫలాన్ని తప్పక పొందుతాడు; కాలం సమీపించినప్పుడు అది ఎంత ఘోరమైనదైనా ప్రత్యక్షమవుతుంది, ఋతువు వచ్చినప్పుడు వృక్షాలు పుష్పించే విధంగా।

Verse 9

नचिरात्प्राप्यते लोके पापानां कर्मणां फलम्।सविषाणामिवान्नानां भुक्तानां क्षणदाचर।।।।

హే నిశాచరా! ఈ లోకంలోనే పాపకర్మల ఫలం ఆలస్యం లేకుండా లభిస్తుంది; విషం కలిసిన అన్నం తింటే దాని ప్రభావం త్వరగా కనిపించునట్లుగా।

Verse 10

पापमाचरतां घोरं लोकस्याप्रियमिच्छताम्।अहमासादितो राजा प्राणान्हन्तुं निशाचर।।।।

హే నిశాచరా! ఘోర పాపం ఆచరించి లోకానికి అప్రీతికరమైనదే కోరువారిని ప్రాణాంతం చేయుటకు రాజాజ్ఞతో నేను ఇక్కడికి వచ్చాను।

Verse 11

अद्य हि त्वां मया मुक्ताश्शराः काञ्चनभूषणाः।विदार्यातिपतिष्यन्ति वल्मीकमिव पन्नगाः।।।।

ఈనాడు నాచే విడువబడిన బంగారు అలంకారములు గల బాణములు, పుట్ట నుండి పాములు బయటకు వచ్చినట్లు నిన్ను చీల్చుకుని వెళ్ళగలవు.

Verse 12

ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्मचारिणः।तानद्य निहतस्सङ्ख्ये ससैन्योऽनुगमिष्यसि।।।।

దండకారణ్యములో నీవు భక్షించిన ధర్మాత్ములైన ఋషుల మార్గమున, నేడు యుద్ధములో సైన్యసమేతముగా చంపబడి నీవు వెళ్ళగలవు.

Verse 13

अद्य त्वां निहतं बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः।निरयस्थं विमानस्था ये त्वया हिंसिताः पुरा।।।।

పూర్వము నీచే హింసింపబడిన మహర్షులు, విమానములలో ఉండి, బాణములచే చంపబడి నరకమున పడిన నిన్ను నేడు చూచెదరు గాక.

Verse 14

प्रहर त्वं यथाकामं कुरु यत्नं कुलाधम।अद्य ते पातयिष्यामि शिरस्तालफलं यथा।।।।

ఓ కులాధమా! నీ ఇష్టానుసారము ప్రహరించుము, ప్రయత్నము చేయుము. నేడు తాటిపండు వలె నీ తలను క్రింద పడగొట్టెదను.

Verse 15

एवमुक्तस्तु रामेण कृद्धस्संरक्तलोचनः।प्रत्युवाच खरो रामं प्रहसन्क्रोधमूर्छितः।।।।

రాముడు ఇలా పలికినప్పుడు ఖరుడు కోపంతో ఉవ్వెత్తున లేచెను; అతని కళ్ళు ఎర్రబడెను. క్రోధమూఢచిత్తుడై నవ్వుతూ రామునకు ప్రత్యుత్తరం చెప్పెను॥

Verse 16

प्राकृतान्राक्षसान्हत्वा युद्धे दशरथात्मज।आत्मना कथमात्मानमप्रशस्यं प्रशंससि।।।।

ఓ దశరథపుత్రా! యుద్ధంలో సామాన్య రాక్షసులను సంహరించి, ప్రశంసకు అర్హం కాని నీ స్వరూపాన్నే నీవు ఎలా పొగడుకుంటున్నావు?॥

Verse 17

विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः।कथयन्ति न ते किञ्चित्तेजसा स्वेन गर्विताः।।।।

నిజంగా పరాక్రమశాలులు, బలవంతులు అయిన నరశ్రేష్ఠులు తమ తేజస్సుపై గర్వమున్నా ఆత్మప్రదర్శనకై ఏమీ పలుకరు॥

Verse 18

प्राकृतास्त्वकृतात्मानो लोके क्षत्रियपांसनाः।निरर्थकं विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे।।।।

కాని లోకంలో సామాన్యులు, ఆత్మనిగ్రహం లేనివారు—క్షత్రియులలో నీచులు—నిరర్థకంగా గొప్పలు చెప్పుకుంటారు; నీవు, ఓ రామా, చెప్పుకొనునట్లు॥

Verse 19

कुलं व्यपदिशन्वीरस्समरे कोऽभिधास्यति।मृत्युकाले हि सम्प्राप्ते स्वयमप्रस्तवे स्तवम्।।।।

యుద్ధంలో మరణకాలం నిజంగా సమీపించినప్పుడు, ఏ వీరుడు తన వంశాన్ని చెప్పుకుంటూ, సందర్భం లేకుండా స్వయంస్తుతి చేసుకుంటాడు?॥

Verse 20

सर्वथैव लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम्।सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना।।।।

నీ గొప్పలు చెప్పుకొనుటవల్లనే నీ లఘుత్వం పూర్తిగా వెల్లడైంది—కుశాగ్ని మండినప్పుడు బంగారంలా మెరుస్తున్నట్లు।

Verse 21

न तु मामिह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम्।धराधरमिवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश्चितम्।।।।

గదాధారిగా నేను ఇక్కడ నిలిచినదాన్ని నీవు చూడవా—ధాతువులతో నిండిన, ధరాధరంలా కంపనలేని పర్వతంవలె అచలంగా?

Verse 22

पर्याप्तोऽहं गदापाणिर्हन्तुं प्राणान्रणे तव।त्रयाणामपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः।।।।

నేను గదాపాణిని; యుద్ధంలో నీ ప్రాణాలను హరించుటకు నేనే చాలును—పాశహస్తుడైన అంతకుడు (యముడు) త్రిలోకములకైనా అంతం చేయగలవాడైనట్లు।

Verse 23

कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम्।अस्तं गच्छेद्धि सविता युद्धविघ्नस्ततो भवेत्।।।।

నీ గురించి ఎంతో చెప్పవచ్చు; కానీ నేను ఇక చెప్పను. ఎందుకంటే సూర్యుడు అస్తమిస్తున్నాడు; ఆ తరువాత యుద్ధానికి విఘ్నం కలుగవచ్చు.

Verse 24

चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते।त्वद्विनाशात्करोम्येषां तेषामश्रुप्रमार्जनम्।।।।

నీ చేత పద్నాలుగు వేల రాక్షసులు హతులయ్యారు; నిన్ను సంహరించి నేను వారి కన్నీళ్లను తుడిచివేస్తాను—వారికి ప్రతీకారం తీర్చుతాను.

Verse 25

इत्युक्त्वा परमक्रुद्धस्तां गदां परमाङ्गदः।खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा।।।।

ఇట్లు చెప్పి పరమక్రోధంతో, శ్రేష్ఠ అంగదాలతో అలంకృతుడైన ఖరుడు ఆ జ్వలించే గదను వజ్రంలా రామునిపై విసిరాడు.

Verse 26

खरबाहुप्रयुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा।भस्मवृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात्तत्समीपतः।।।।

ఖరుని భుజబలంతో ప్రయుక్తమైన ఆ మహా జ్వలించే గద చెట్లు, పొదలను భస్మం చేస్తూ అతని (రాముని) సమీపానికి దూసుకొచ్చింది.

Verse 27

तामापतन्तीं ज्वलतां मृत्युपाशोपमां गदाम्।अन्तरिक्षगतां रामचशिच्छेद बहुधा शरैः।।।।

ఆకాశమార్గంలో పడుతూ, మృత్యుపాశసమానంగా భయంకరంగా జ్వలిస్తున్న ఆ గదను చూచి శ్రీరాముడు తన శరములతో దానిని అనేక భాగాలుగా ఛేదించాడు।

Verse 28

सा विकीर्णा शरैर्भग्ना पपात धरणीतले।गदा मन्त्रौषधबलैर्व्यालीव विनिपातिता।।।।

శరములతో భగ్నమై చెల్లాచెదురైన ఆ గద భూమిపై పడిపోయింది—మంత్రౌషధబలంతో పడగొట్టబడిన సర్పిణిలాగా।