Sarga 1

Verse 1

प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान्।ददर्श रामो दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम्।।।।

దండకారణ్యమనే మహారణ్యంలో ప్రవేశించిన ఆత్మవంతుడూ అజేయుడైన శ్రీరాముడు తపస్వుల ఆశ్రమమండలాన్ని దర్శించాడు।

Verse 2

कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम्।यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम्।।।।

ఆశ్రమ ప్రాంగణం కుశగడ్డి, వల్కలవస్త్రాలతో పరచబడినది; బ్రాహ్మ్య లక్ష్మి—బ్రాహ్మణీయ తేజస్సు, మంగళశ్రీతో ఆవరించబడినది. అది ఆకాశంలోని జ్వలించే సూర్యమండలంలా చూడటానికి దుర్లభంగా ప్రకాశించింది.

Verse 3

शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा।मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसङ्घैस्समावृतम्।।।।

అక్కడి ఆవరణాలు ఎల్లప్పుడూ చక్కగా ఊడ్చబడి ఉండేవి; ఆ ఆశ్రమాలు సమస్త జీవులకు శరణ్యస్థానములు. అనేక మృగాలతో నిండిపోయి, పక్షుల గుంపులతో కప్పబడి ఉండేవి.

Verse 4

पूजितं च प्रनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः।विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः।।।।समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्।आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैस्स्वादुफलैर्वृतम्।।।।

ఆ ఆశ్రమం ఎల్లప్పుడూ పూజింపబడుతూ, అప్సరాగణాల నిత్య నృత్యంతో అలంకరించబడినట్లుగా ఉండేది. అక్కడ విశాలమైన అగ్నిశరణాలు, స్రువము వంటి యజ్ఞపాత్రాలు, యజ్ఞభాండాలు, అజినాలు, కుశగడ్డి సమృద్ధిగా ఉండేవి.

Verse 5

पूजितं च प्रनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः।विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः।।3.1.4।।समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम्।आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैस्स्वादुफलैर्वृतम्।।3.1.5।।

అది హోమార్థ సమిధలు, జలకలశాలు, ఫలమూలాలతో శోభిల్లింది; పుణ్యమైన, మధురఫలభారంతో నిండిన మహా అరణ్యవృక్షాలు దానిని చుట్టుముట్టి ఉన్నాయి।

Verse 6

बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्।पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया।।।।फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः।सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्वुतम्।।।।

ఆ పుణ్యాశ్రమం బలి-హోమాలతో సమర్చింపబడి, వేదబ్రహ్మఘోష నినాదంతో మార్మోగింది; నానావిధ పుష్పాలతో పరచబడింది, కమలాలతో నిండిన పద్మినీ సరస్సుతో అలంకృతమైంది।

Verse 7

बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्।पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया।।3.1.6।।फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः।सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्वुतम्।।3.1.7।।

అది పురాతన మునులతో పరివృతమై ఉంది—దాంతులు, ఫలమూలాహారులు, వల్కలమూ కృష్ణాజినమూ ధరించినవారు—సూర్యుడివలె, వైశ్వానరాగ్నివలె తేజస్సుతో ప్రకాశించేవారు।

Verse 8

पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः।तद्ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम्।।।।

పుణ్యశీలులు, నియతాహార నియమాలతో ఉన్న పరమర్షులతో శోభించిన ఆ ఆశ్రమసమూహం వేదఘోషలతో మార్మోగుతూ బ్రహ్మదేవుని నివాసంలా ప్రకాశించింది।

Verse 9

ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम्।तद्दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम्।।।।अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद्धनुः।

బ్రహ్మవిదులు అయిన మహాభాగ బ్రాహ్మణులతో అలంకరించబడిన ఆ తపస్వుల ఆశ్రమమండలాన్ని చూచి, శ్రీమంతుడూ మహాతేజస్సుగల రాఘవుడు తన మహాధనుస్సు జ్యాను సడలించి ముందుకు సాగాడు।

Verse 10

दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः।।।।अभ्यगच्छन्स्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम्।

దివ్యజ్ఞానసంపన్నులైన మహర్షులు శ్రీరాముని మరియు యశస్వినీ వైదేహిని చూచి ఆనందించి, అప్పుడు ఆయనను సమీపించి స్వాగతించారు।

Verse 11

ते तं सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम्।।।।लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम्।मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः।।।।

దృఢవ్రతులైన ఆ ఋషులు ధర్మాచారియైన శ్రీరాముని ఉదయించే చంద్రునివలె ప్రకాశించుచున్నట్లు చూచి, లక్ష్మణుని మరియు యశస్వినీ వైదేహినీ చూచి, మంగళాశీస్సులు పలుకుతూ ముందుకు వచ్చి వారిని ఆదరించారు।

Verse 12

ते तं सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम्।।3.1.11।।लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम्।मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः।।3.1.12।।

దృఢవ్రతులైన ఆ ఋషులు ధర్మాచారియైన శ్రీరాముని ఉదయించే చంద్రునివలె ప్రకాశించుచున్నట్లు చూచి, లక్ష్మణుని మరియు యశస్వినీ వైదేహినీ చూచి, మంగళాశీస్సులు పలుకుతూ ముందుకు వచ్చి వారిని ఆదరించారు।

Verse 13

रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम्।ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः।।।।

వనవాసి మునులు విస్మయముఖులై శ్రీరామునందు దేహసౌష్ఠవం, శ్రీకాంతి, సౌకుమార్యం, అరణ్యంలోనూ సుసంపన్నమైన వేషధారణను దర్శించారు।

Verse 14

वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव।आश्चर्यभूतान्ददृशुः सर्वे ते वनचारिणः।।।।

ఆ వనచారులందరూ వైదేహి, లక్ష్మణుడు, శ్రీరాముని పాపకాలు మ్రోగనట్లు అనిమిషంగా చూశారు; వారు వారికి ఆశ్చర్యస్వరూపులై కనిపించారు।

Verse 15

अत्रैनं हि महाभागा स्सर्वभूतहिते रताः।अतिथिं पर्णशालायां राघवं संन्यवेशयन्।।।।

ఇక్కడ సర్వభూతహితంలో నిమగ్నులైన ఆ మహాభాగ మునులు రాఘవుని అతిథిగా గౌరవించి పర్ణశాలలో కూర్చుండబెట్టారు।

Verse 16

ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः।आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः।।।।

అనంతరం అగ్నిసమాన పవిత్రులైన, ధర్మాచారులైన ఆ మహాభాగ మునులు విధిపూర్వకంగా శ్రీరాముని సత్కరించి జలాన్ని తీసుకొచ్చారు।

Verse 17

पुष्पं मूलं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः।निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते ततः प्राञ्जलयोऽब्रुवन्।।।।

పుష్పాలు, మూలాలు, ఫలాలు—ఆశ్రమంలో ఉన్న సమస్తాన్ని మహాత్మునికి నివేదించి, ధర్మజ్ఞులైన వారు అంజలి ఘటించి తరువాత పలికారు।

Verse 18

धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यस्त्वं महायशाः।पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः।।।।

హే మహాయశస్సుగల రాజా! నీవు ఈ ప్రజలకు శరణ్యుడవు, ధర్మాన్ని కాపాడువాడవు. నీవు పూజనీయుడవు, గౌరవనీయుడవు; దండధారిగా రాజ్యాన్ని నిర్వహిస్తూ గురువులా మార్గదర్శకుడవు.

Verse 19

इन्द्रस्येह चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव।राजा तस्माद्वरान्भोगान्रम्यान् भुङक्तेलोकनमस्कृतः।।।।

హే రాఘవా! ఈ లోకంలో రాజు ప్రజలను రక్షించుటవలన ఇంద్రుని తేజస్సులో నాలుగవ భాగం అతనికి లభిస్తుంది. అందుచేత లోకమంతా నమస్కరించగా, అతడు రమ్యమైన ఉత్తమ భోగాలను అనుభవిస్తాడు.

Verse 20

ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः।नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः।।।।

మేము మీ రాజ్యంలోని నివాసులము; అందుచేత మీచేతనే రక్షింపబడవలసినవారము. మీరు నగరంలో ఉన్నా, వనంలో ఉన్నా—మీరే మా రాజు, జనేశ్వరుడు।

Verse 21

न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः।रक्षणीयास्त्वया शश्वदगर्भभूतास्तपोधनाः।।।।

ఓ రాజా, మేము దండాన్ని విడిచిపెట్టాము; క్రోధాన్ని జయించాము, ఇంద్రియాలను నియంత్రించాము. తపస్సే ధనమైన మేము తపోధనులు సదా మీచేత రక్షింపబడవలసినవారము—మీ గర్భసంతానంలాగనే।

Verse 22

एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैर्वन्यैश्च राघवम्।अन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन्।।।।

ఇట్లు పలికిన తరువాత వారు మునులు లక్ష్మణసహితుడైన రాఘవుని వన్యఫలములు, మూలములు, పుష్పములు మరియు ఇతర నానావిధ వన్యాహారములతో విధివిధానంగా పూజించి సత్కరించారు।

Verse 23

तथान्ये तापसास्सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः।न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम्।।।।

అలాగే వైశ్వానరుని సమానమైన తేజస్సు గల సిద్ధ తపస్వులు, న్యాయవృత్తులు, ధర్మానుసారంగా యథోచితంగా ఈశ్వరుడైన శ్రీరాముని తృప్తిపరిచారు।