Shloka 14

Glorification of Prayāga

Prayāga Māhātmya

Devanagari script

प्रजापतेरिदं क्षेत्रं प्रयागमिति विश्रुतम् । एतत्पुण्यं पवित्रं च प्रयागं तु युधिष्ठिर

Transliteration

prajāpateridaṃ kṣetraṃ prayāgamiti viśrutam | etatpuṇyaṃ pavitraṃ ca prayāgaṃ tu yudhiṣṭhira

Translation

ఇది ప్రజాపతికి చెందిన క్షేత్రము; ‘ప్రయాగ’మని ప్రసిద్ధి. ఓ యుధిష్ఠిరా, ఈ ప్రయాగం మహాపుణ్యదాయకమూ పవిత్రకరమూ.

Word by Word

• प्रजापतेः: of Prajāpati
• प्रजापतेः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• क्षेत्रम्: field; sacred region
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• प्रयागम्: Prayāga
• प्रयागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रयाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• इति: thus; as
• इति: Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-समाप्ति-बोधक-अव्ययम् (quotative particle)

• विश्रुतम्: is renowned
• विश्रुतम्: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: वि-श्रु (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपसर्गः वि-

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• पुण्यम्: meritorious; holy
• पुण्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• पवित्रम्: pure; sanctifying
• पवित्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-निपातः (conjunction/particle)

• प्रयागम्: Prayāga
• प्रयागम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रयाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेष-बोधक-निपातः (particle: but/indeed)

• युधिष्ठिर: O Yudhiṣṭhira
• युधिष्ठिर: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: युधिष्ठिर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Unspecified narrator addressing Yudhiṣṭhira (dialogue context not provided in the excerpt).

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: प्रजापतेरिदम् = प्रजापतेः + इदम्; प्रयागमिति = प्रयागम् + इति; एतत्पुण्यम् = एतत् + पुण्यम्.

Characters & Entities

• Prajāpati
• Prayāga
• Yudhiṣṭhira

FAQs

What does this verse say about Prayāga in the Padma Purāṇa?

It identifies Prayāga as a renowned sacred region associated with Prajāpati and praises it as both merit-giving (puṇya) and purifying (pavitra).

Who is Prajāpati in this context?

Prajāpati is a Vedic-Purāṇic title meaning “Lord of creatures,” often linked with creation and progenitors; the verse frames Prayāga as a kṣetra connected with him.

What is the ethical or spiritual takeaway from calling a place 'puṇya' and 'pavitra'?

It emphasizes the Purāṇic idea that certain tīrthas support inner purification and spiritual merit, encouraging pilgrims to seek moral and spiritual uplift through sacred geography.