Shloka 41

Qualities of the Five Great Elements; Description of Sudarśana-dvīpa and Mount Meru

Devanagari script

ततः कलांशं वित्तस्य मनुष्येभ्यः प्रयच्छति । पर्वतस्यांतरे दिव्यं सर्वर्तुकुसुमैश्चितम्

Transliteration

tataḥ kalāṃśaṃ vittasya manuṣyebhyaḥ prayacchati | parvatasyāṃtare divyaṃ sarvartukusumaiścitam

Translation

ఆ తరువాత అతడు తన ధనంలో ఒక భాగాన్ని మనుష్యులకు ప్రసాదిస్తాడు. పర్వతాంతరంలో అన్ని ఋతువుల పుష్పాలతో అలంకరించబడిన ఒక దివ్యస్థలం ఉంది।

Word by Word

• ततः: thereupon / from that
• ततः: Apādāna (अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: तस्मात्-प्रभवम् अव्यय; अपादान/हेतुवाचक-अव्यय (from there/thereupon)

• कलांशम्: a portion (fractional share)
• कलांशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कलांश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• वित्तस्य: of wealth
• वित्तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• मनुष्येभ्यः: to humans
• मनुष्येभ्यः: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: मनुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान), बहुवचन

• प्रयच्छति: gives / bestows
• प्रयच्छति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + यम् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पर्वतस्य: of the mountain
• पर्वतस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• अन्तरे: inside / in the interior
• अन्तरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• दिव्यम्: divine
• दिव्यम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (describing implied वनम्/स्थानम्)

• सर्वर्तुकुसुमैः: with flowers of all seasons
• सर्वर्तुकुसुमैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + ऋतु (प्रातिपदिक) + कुसुम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समासः: सर्व-ऋतु-कुसुम (सर्वेषु ऋतुषु भवन्ति कुसुमानि) इति तत्पुरुष-समास (बहुपद-समास)

• चितम्: adorned / filled
• चितम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चि (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (adorned/filled)

Speaker

Unspecified (narrative verse; speaker not identifiable from the single śloka excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: mountain

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: पर्वतस्यांतरे→पर्वतस्य अन्तरे; सर्वर्तुकुसुमैश्चितम्→सर्वर्तुकुसुमैः चितम्.

FAQs

What practice is highlighted in this verse?

It highlights dāna—giving a portion of one’s wealth to others (here, to human beings), implying merit through generosity.

What kind of place is described in the second half of the verse?

A divine spot located within a mountain’s interior/cleft, characterized by perpetual beauty—flowers of every season.

What ethical lesson does this verse suggest?

That prosperity is not meant only for personal enjoyment; sharing one’s resources is a virtuous act aligned with dharma.