Adhyaya 122

Verse 1

विष्णुरुवाच । कुंजलो धर्मपक्षी स इत्युक्त्वा तान्सुतान्प्रति । विरराम महाप्राज्ञः किंचिन्नोवाच तान्प्रति

విష్ణువు పలికెను—తన కుమారులతో “కుంజలుడు ధర్మమే పక్షాలైన పక్షి” అని చెప్పి, ఆ మహాప్రాజ్ఞుడు మౌనమై, వారితో మరేమీ పలకలేదు.

Verse 2

वटाधःस्थो द्विजश्रेष्ठस्तमुवाच महाशुकम् । को भवान्धर्मवक्ता हि पक्षिरूपेण वर्तते

వటవృక్షం క్రింద కూర్చున్న ద్విజశ్రేష్ఠుడు మహాశుకునితో పలికెను— “మీరు ఎవరు? ధర్మోపదేశకుడై పక్షిరూపంలో ఎందుకు సంచరిస్తున్నారు?”

Verse 3

किं वा देवोऽथ गंधर्वः किं वा विद्याधरो भवान् । कस्य शापादिमां प्राप्तो योनिं कीरस्य पातकीम्

మీరు దేవుడా, గంధర్వుడా, లేక విద్యాధరుడా? ఎవరి శాపంతో మీరు చిలుక యొక్క ఈ పాపమయ యోనిని పొందారు?

Verse 4

कस्मात्ते ईदृशं ज्ञानं वर्ततेऽतीद्रियं शुक । सुपुण्यस्य तु कस्यापि कस्य वै तपसः फलम्

హే శుకా! నీకు ఇంద్రియాతీతమైన ఈ అసాధారణ జ్ఞానం ఏ కారణంతో కలిగింది? ఇది ఎవరి మహాపుణ్య ప్రసాదం, ఏ తపస్సు ఫలితం?

Verse 5

किं वा च्छन्नेन रूपेण अनेनापि महामते । कस्त्वं सिद्धोऽसि देवो वा तन्मे कथय कारणम्

లేదా, హే మహామతీ! మీరు ఈ దాచిన రూపంలో ఎందుకు ఉన్నారు? మీరు ఎవరు—సిద్ధుడా లేక దేవుడా? దాని కారణం నాకు చెప్పండి।

Verse 6

कुंजल उवाच । भोः सिद्ध त्वामहं जाने कुलं ते गोत्रमुत्तमम् । विद्यां तपःप्रभावं च यस्माद्भ्रमसि मेदिनीम्

కుంజలుడు అన్నాడు— “హే సిద్ధా! నేను మిమ్మల్ని గుర్తు పట్టాను; మీ కులం, ఉత్తమ గోత్రం నాకు తెలుసు. మీ విద్యను, తపస్సు వల్ల వచ్చిన ప్రభావాన్ని కూడా తెలుసు; దాని బలంతో మీరు భూమిపై సంచరిస్తున్నారు।”

Verse 7

सर्वं विप्र प्रवक्ष्यामि स्वागतं तव सुव्रत । उपविश्यासने पुण्ये छायामाश्रयशीतलाम्

హే విప్రా, నేను నీకు సమస్తమును చెప్పుదును. హే సువ్రతా, నీకు స్వాగతము. ఈ పుణ్యాసనమున కూర్చొని శీతల ఛాయను ఆశ్రయించు.

Verse 8

अव्यक्तप्रभवो ब्रह्मा तस्माज्जज्ञे प्रजापतिः । ब्राह्मणस्तु गुणैर्युक्तो भृगुर्ब्रह्मसमो द्विजः

అవ్యక్తమునుండి బ్రహ్మా ప్రాదుర్భవించెను; ఆయననుండి ప్రజాపతి జన్మించెను. గుణసంపన్నుడైన బ్రాహ్మణుడు భృగువు—ద్విజుడు—బ్రహ్మసముడై యుండెను.

Verse 9

भार्गवो नाम तस्यासीत्सर्वधर्मार्थतत्ववित् । तस्यान्वये भवान्विप्र च्यवनः ख्यातिमान्भुवि

అతనికి ‘భార్గవ’ అనే కుమారుడు ఉండెను; అతడు సమస్త ధర్మార్థ తత్త్వములను తెలిసినవాడు. ఆ వంశములోనే, హే విప్రా, నీవు భూమిపై ఖ్యాతిగాంచిన చ్యవనుడవు.

Verse 10

नाहं देवो न गंधर्वो नाहं विद्याधरः पुनः । योहं विप्र प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

నేను దేవుడను కాను, గంధర్వుడను కాను, మళ్లీ విద్యాధరుడను కూడా కాను. హే విప్రా, నేను ఎవరో చెప్పుదును—నేను పలుకుచున్నది శ్రద్ధగా విను.

Verse 11

कश्यपस्य कुले जातः कश्चिद्ब्राह्मणसत्तमः । वेदवेदांगतत्त्वज्ञः सर्वकर्मप्रकाशकः

కాశ్యప కులములో ఒక ఉత్తమ బ్రాహ్మణుడు జన్మించెను—అతడు వేదములు, వేదాంగముల తత్త్వమును తెలిసినవాడు, సమస్త కర్మములకు ప్రకాశకుడైనవాడు.

Verse 12

विद्याधरेति विख्यातः कुलशीलगुणैर्युतः । राजमानः श्रिया विप्र आचारैस्तपसा तदा

అతడు ‘విద్యాధరుడు’ అని ప్రసిద్ధి పొందినవాడు; ఉత్తమ కులం, శీలం, గుణాలతో యుక్తుడు. ఓ బ్రాహ్మణా, ఆ కాలంలో అతడు శ్రీతో, సదాచారంతో, తపస్సుతో ప్రకాశించాడు.

Verse 13

संबभूवुः सुतास्तस्य विद्याधरस्य ते त्रयः । वसुशर्मा नामशर्मा धर्मशर्मा च ते त्रयः

ఆ విద్యాధరునికి ముగ్గురు కుమారులు జన్మించారు—వసుశర్మ, నామశర్మ, ధర్మశర్మ; ఆ ముగ్గురే.

Verse 14

तेषामहं धर्मशर्मा कनिष्ठो गुणवर्जितः । वसुशर्मा मम भ्राता वेदशास्त्रार्थकोविदः

వారిలో నేను ధర్మశర్మ, కనిష్ఠుడు, గుణరహితుడను. నా అన్న వసుశర్మ వేదశాస్త్రార్థాలలో నిపుణుడు.

Verse 15

आचारेण सुसंपन्नो विद्यादिसुगुणैः पुनः । नामशर्मा महाप्राज्ञस्तद्वच्चासीद्गुणाधिकः

నామశర్మ సదాచారసంపన్నుడు, విద్య మొదలైన సుగుణాలతో యుక్తుడు, మహాప్రాజ్ఞుడు; మరొకడూ అతనివలెనే, గుణాలలో ఇంకా అధికుడు.

Verse 16

अहमेको महामूर्खः संजातः शृणु सत्तम । विद्यानामुत्तमं विप्र भावमर्थं शुभं कदा

నేను ఒక్కడే మహామూర్ఖుడనైపోయాను—హే సత్తమా, వినుము. ఓ బ్రాహ్మణా, విద్యలలో ఉత్తమమైన ఆ శుభ భావార్థసారాన్ని నేను ఎప్పుడు పొందగలను?

Verse 17

न शृणोमि न वै यामि गुरुगेहमनुत्तमम् । ततस्तु जनको मे तु मामेवं परिचिंतयेत्

నేను వినను, అలాగే ఆ అనుత్తమమైన గురుగృహానికి వెళ్లను; అప్పుడు నా తండ్రి నన్ను గురించి ఇలానే ఆలోచించేవాడు.

Verse 18

धर्मशर्मेति पुत्रस्य नामास्य तु निरर्थकम् । संजातः क्षितिमध्ये तु न विद्वान्मे गुणाकरः

నా కుమారుని పేరు ‘ధర్మశర్మ’ అయినా, ఆ పేరు వ్యర్థమైపోయింది. భూమిపై జన్మించినప్పటికీ అతడు పండితుడు కాదు, గుణనిధి కూడా కాదు.

Verse 19

इति संचिंत्य धर्मात्मा मामुवाच सुदुःखितः । व्रज पुत्र गुरोर्गेहं विद्यार्थं परिसाधय

ఇలా ఆలోచించి ధర్మాత్ముడైన తండ్రి తీవ్ర దుఃఖంతో నాతో అన్నాడు—“పుత్రా, గురుగృహానికి వెళ్లి విద్యాభ్యాస ప్రయోజనాన్ని విధిగా నెరవేర్చు.”

Verse 20

एवमाकर्ण्य तत्तस्य पितुर्वाक्यं मयाशुभम् । नाहं तात गमिष्यामि गुरोर्गेहं सुदुःखदम्

తండ్రి పలికిన ఆ అశుభ వాక్యాన్ని విని నేను అన్నాను—“తండ్రీ, నేను గురుగృహానికి వెళ్లను; అది అత్యంత దుఃఖదాయకం.”

Verse 21

यत्र वै ताडनं नित्यं भ्रूभंगादि च क्रोशनम् । अन्नं न दृश्यते तत्र कर्मणा शृणुसत्तम

ఎక్కడ నిత్యం కొట్టడం, కనుబొమ్మలు ముడిచుకొని అరుపులు-దండనలు ఉంటాయో, అక్కడ అన్నం కూడా కనిపించదు—హే సత్సత్తమా, కర్మవిధానాన్ని విను.

Verse 22

दिवारात्रौ न निद्रास्ति नास्ति सुखस्य साधनम् । तस्माद्दुःखमयं तात न यास्ये गुरुमंदिरम्

పగలు రాత్రి నాకు నిద్ర లేదు; సుఖాన్ని పొందే సాధనమూ లేదు. అందుచేత, ప్రియ తాతా, అది దుఃఖమయం అని భావించి నేను గురువుల మందిరానికి వెళ్లను।

Verse 23

विद्याकार्यं करिष्ये न क्रीडार्थमहमुत्सुकः । भोक्ष्ये स्वप्स्ये प्रसादात्ते करिष्ये क्रीडनं पितः

నేను విద్యాకార్యాన్ని చేస్తాను; కేవలం ఆటకోసం మాత్రమే నేను ఉత్సుకుడను కాదు. మీ ప్రసాదంతో నేను భుజించి నిద్రిస్తాను; తండ్రీ, ఆట కూడా చేస్తాను।

Verse 24

डिंभैः सार्द्धं सुखेनापि दिवारात्रमतंद्रितः । मामुवाच स धर्मात्मा मूढं ज्ञात्वा सुदुःखितः

చిన్న పిల్లలతో సుఖంగా ఉన్నప్పటికీ అతడు పగలు రాత్రి అలసట లేకుండా ఉండేవాడు. నేను మూర్ఖుడనని గ్రహించి, ఆ ధర్మాత్ముడు ఎంతో దుఃఖించి నాతో పలికాడు।

Verse 25

विद्याधर उवाच । मा पुत्र साहसं कार्षीर्विद्यार्थमुद्यमं कुरु । विद्यया प्राप्यते सौख्यं यशः कीर्तिस्तथातुला

విద్యాధరుడు అన్నాడు—కుమారా, తొందరపాటు చేయకు; విద్యార్థం శ్రమతో ప్రయత్నించు. విద్యవల్ల సుఖం లభిస్తుంది; అలాగే అపారమైన యశస్సు, కీర్తి కూడా।

Verse 26

ज्ञानं स्वर्गश्च मोक्षश्च तस्माद्विद्यां प्रसाधय । पूर्वं सुदुःखमूला तु पश्चाद्विद्या सुखप्रदा

జ్ఞానంతో స్వర్గమూ మోక్షమూ లభిస్తాయి; కాబట్టి విద్యను సాధించు. మొదట అది మహాదుఃఖమూలమైనా, తరువాత విద్య సుఖప్రదమవుతుంది।

Verse 27

तस्मात्साधय पुत्र त्वं विद्यां गुरुगृहं व्रज । पितुर्वाक्यमकुर्वाणो अहमेवं दिनदिने

కాబట్టి, కుమారా, నీవు విద్యను సాధించు; గురుగృహానికి వెళ్ళు. తండ్రి వాక్యాన్ని అనుసరించకపోతే నేను రోజురోజుకీ ఇలానే దుఃఖిస్తాను.

Verse 28

यत्रयत्र स्थितो नित्यमर्थहानिं करोम्यहम् । उपहासः कृतो लोकैर्ममविप्र प्रकुत्सनम्

నేను ఎక్కడెక్కడ నిలిచినా అక్కడక్కడ నిత్యం ధననష్టం కలుగజేస్తాను. ప్రజలు నన్ను ఎగతాళి చేస్తారు, ఓ బ్రాహ్మణా, నన్ను తృణీకరిస్తారు.

Verse 29

मम लज्जा समुत्पन्ना जीवनाशकरी तदा । विद्यार्थमुद्यतो विप्र कं गुरुं प्रार्थयाम्यहम्

అప్పుడు నా లోపల ప్రాణనాశకమైనట్లైన లజ్జ పుట్టింది. ఓ బ్రాహ్మణా, విద్యార్థమై ఉత్సుకుడనైన నేను ఏ గురువును ప్రార్థించాలి?

Verse 30

इति चिंतापरो जातो दुःखशोकसमाकुलः । कथं विद्यामहं जाने कथं विंदाम्यहं गुणान्

ఇలా అతడు చింతలో మునిగిపోయి, దుఃఖశోకాలకు లోనై—“నేను విద్యను ఎలా తెలుసుకోను? గుణాలను ఎలా పొందను?” అని అనుకున్నాడు.

Verse 31

कथं मे जायते स्वर्गः कथं मोक्षं व्रजाम्यहम् । इत्येवं चिंतयन्विप्र वार्द्धक्यमगमं पुनः

“నాకు స్వర్గం ఎలా లభిస్తుంది? నేను మోక్షానికి ఎలా చేరుతాను?”—ఇలా ఆలోచిస్తూ, ఓ బ్రాహ్మణా, అతడు మళ్లీ వృద్ధాప్యంలోకి జారిపోయాడు.

Verse 32

देवतायतने दुःखी उपविष्टस्त्वहं कदा । मद्भाग्यैः प्रेरितः कश्चित्सिद्ध एकः समागतः

ఒకసారి నేను దేవాలయంలో దుఃఖంతో కూర్చుండగా, నా సౌభాగ్య ప్రేరణతో ఒక సిద్ధ మహర్షి అక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 33

निराश्रयो जिताहारः सदानंदस्तु निःस्पृहः । एकांतमास्थितो विप्र योगयुक्तो जितेंद्रियः

అతడు బాహ్య ఆశ్రయాలపై ఆధారపడని వాడు, ఆహార నియమంతో, సదా అంతరానందంలో స్థితుడై, నిస్పృహుడై ఉన్నాడు; ఓ బ్రాహ్మణా, ఏకాంతవాసి, యోగయుక్తుడు, ఇంద్రియజయుడు।

Verse 34

परब्रह्मणि संलीनो ज्ञानध्यानसमाधिमान् । तमहं संश्रितो विप्र ज्ञानरूपं महामतिम्

పరబ్రహ్మంలో లీనుడై, జ్ఞాన-ధ్యాన-సమాధులతో యుక్తుడైన—ఓ బ్రాహ్మణా—ఆ జ్ఞానస్వరూప మహామతిని నేను శరణు పొందాను।

Verse 35

अहं शुद्धेन भावेन भक्त्या नमितकंधरः । नमस्कृत्य महात्मानं पुरतस्तस्य संस्थितः

నేను శుద్ధ భావంతో భక్తితో మెడ వంచి; ఆ మహాత్మునికి నమస్కరించి ఆయన ఎదుట నిలిచాను।

Verse 36

दीनरूपो ह्यहं जातो मंदभाग्यस्तथा पुनः । तेनाहं पृच्छितो विप्र कस्माद्भवान्प्रशोचति

‘నేను దీనస్థితిలో జన్మించాను, మళ్లీ అల్పసౌభాగ్యుడను; అందుకే, ఓ బ్రాహ్మణా, నేను అడుగుతున్నాను—మీరు ఎందుకు శోకిస్తున్నారు?’

Verse 37

केनाभिप्रायभावेन दुःखमेव भुनक्ति वै । तेनेत्युक्तोस्मि विप्रेंद्र ज्ञानिना योगिना तदा

“ఏ అభిప్రాయం, ఏ అంతర్భావంతో మనిషి నిజంగా దుఃఖమే అనుభవిస్తాడు?”—ఓ విప్రశ్రేష్ఠా, అప్పుడు జ్ఞానియైన యోగి నన్ను ఇలా సంబోధించాడు.

Verse 38

सुमूढेन मया तस्य पूर्ववृत्तांतमेव हि । तमेवं श्रावितं सर्वं सर्वज्ञत्वं कथं व्रजेत्

అత్యంత మూర్ఖుడైన నేను అతనికి అతని పూర్వవృత్తాంతమే చెప్పి వినిపించాను. ఇలా అన్నీ విన్నాక అతడు సర్వజ్ఞత్వాన్ని ఎలా పొందగలడు?

Verse 39

एतदर्थं महादुःखी भवान्मम गतिः सदा । स चोवाच महात्मा मे सर्वं ज्ञानस्य कारणम्

ఈ కారణంతోనే నేను మహాదుఃఖంలో ఉన్నాను; మీరు ఎల్లప్పుడూ నా శరణం. ఆ మహాత్ముడు నాకు జ్ఞానానికి కారణమైన సమస్తాన్ని వివరించాడు.