Adhyaya 114
Bhumi KhandaAdhyaya 11431 Verses

Adhyaya 114

Nahusha’s Challenge to Hunda and the Mustering of Battle

కుంజలుడు విన్న వార్తను వినగానే దైత్యాధిపతి హుండుడు కోపంతో రగిలిపోయాడు. రంభాతో ఏకాంతంలో మాట్లాడుతున్న వాడెవడో తెలుసుకోమని, ఇక్కడ ‘శివుని కుమార్తె’గా పేర్కొనబడిన రంభా సందర్భంతో, వేగవంతమైన దూతను పంపాడు. లఘుదానవుడు నహుషుని దగ్గరకు వెళ్లి అతని పేరు, ఉద్దేశ్యం, హుండుడిని ఎందుకు భయపడడంలేదో ప్రశ్నించాడు. నహుషుడు తాను రాజు ఆయుర్బలి కుమారుడని, దైత్యనాశకుడని ప్రకటించాడు. కథలో హుండుడు బాల్యంలో అతన్ని అపహరించిన విషయం గుర్తుచేస్తూ, రంభా తపస్సు హుండవధసిద్ధికే దృష్టి పెట్టిందని సూచిస్తుంది. దూత తిరిగి వచ్చి నహుషుని సవాలు, ఘోర వాక్యాలను హుండుడికి తెలియజేస్తాడు. అప్పుడు హుండుడు నిర్లక్ష్యంతో పెరిగిన ‘రోగం’లా ఈ ఉపద్రవాన్ని నిర్మూలించాలనుకొని చతురంగ సేనను సమీకరించి, ఇంద్రసమాన రథబలంతో యుద్ధానికి కదిలాడు. దేవతలు ఆకాశం నుంచి చూస్తుండగా ఆయుధవర్షం కురుస్తుంది; నహుషుడు ధనుర్గర్జనతో, భయంకర నాదంతో దానవుల ధైర్యాన్ని చెదరగొడతాడు.

Shlokas

Verse 1

कुंजल उवाच । अथ ते दानवाः सर्वे हुंडस्य परिचारकाः । नहुषस्यापि संवादं रंभया तु यथाश्रुतम्

కుంజలుడు అన్నాడు—అప్పుడు హుండుని పరిచారకులైన ఆ దానవులందరూ, రంభాతో నహుషుని సంభాషణను కూడా యథాశ్రుతంగా వివరించారు.

Verse 2

आचचक्षुश्च दैत्येंद्रं हुंडं सर्वं सुभाषितम् । तमाकर्ण्य स चुक्रोध दूतं वाक्यमथाब्रवीत्

దూతుడు దైత్యేంద్రుడు హుండునకు సమస్త సందేశాన్ని సుభాషితంగా వివరించాడు. అది విని అతడు కోపంతో మండిపోయి, ఆపై దూతను ఉద్దేశించి ఈ వాక్యాలు పలికాడు.

Verse 3

गच्छ वीर ममादेशाज्जानीहि पुरुषं हि तम् । संभाषते तया सार्द्धं पुरुषः शिवकन्यया

“వీరా, నా ఆజ్ఞతో వెళ్లి ఆ పురుషుడు ఎవరో తెలుసుకొని రా. అతడు అక్కడ శివకన్యతో కలిసి సంభాషిస్తున్నాడు.”

Verse 4

स्वामिनिर्देशमाकर्ण्य जगाम लघुदानवः । विविक्ते नहुषं वीरमिदं वचनमब्रवीत्

స్వామి ఆదేశాన్ని విని ఆ వేగవంతమైన దానవుడు బయలుదేరాడు. ఏకాంతంలో వీరుడైన నహుషునితో ఈ మాటలు పలికాడు.

Verse 5

रथेन साश्वसूतेन दिव्येन परितिष्ठति । धनुषा दिव्यबाणैस्तु सभायां हि भयंकरः

అశ్వాలు, సారథితో కూడిన దివ్య రథంపై అతడు సిద్ధంగా నిలిచియున్నాడు. ధనుస్సు, దివ్య బాణాలతో సభలో నిజంగా భయంకరంగా కనిపిస్తున్నాడు.

Verse 6

कस्य केन तु कार्येण प्रेषितः केन वैभवान् । अनया रंभया तेऽद्य अन्यया शिवकन्यया

నిన్ను ఎవరు, ఏ కార్యార్థం కోసం పంపారు? అలాగే ఎవరి వైభవబలంతో, ఓ మహిమాన్వితుడా—ఈ రోజు ఈ రంభ చేతనా, లేక మరొక శివకన్య చేతనా?

Verse 7

किमुक्तं तत्स्फुटं सर्वं कथयस्व ममाग्रतः । हुंडस्य देवमर्दस्य न बिभेति भवान्कथम्

ఏమి చెప్పబడిందో అది అంతా నా ముందే స్పష్టంగా చెప్పు. దేవులను మర్దించే హుండుని నీవు ఎలా భయపడవు?

Verse 8

एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यदि जीवितुमिच्छसि । सत्वरं गच्छ मा तिष्ठ दुःसहो दानवाधिपः

జీవించాలనుకుంటే ఇవన్నీ నాకు చెప్పు. వెంటనే వెళ్ళు, ఆగకు; దానవాధిపతి ఎదుర్కోలేనివాడు.

Verse 9

नहुष उवाच । योऽसावायुर्बली राजा सप्तद्वीपाधिपः प्रभुः । तस्य मां तनयं विद्धि सर्वदैत्यविनाशनम्

నహుషుడు అన్నాడు— ఏడు ద్వీపాల అధిపతి, పరాక్రమశాలి రాజు ఆయుర్బలి ప్రభువు; నన్ను అతని కుమారుడిగా తెలుసుకో—నేను సమస్త దైత్యనాశకుడను.

Verse 10

नहुषं नाम विख्यातं देवब्राह्मणपूजकम् । हुंडेनापहृतं बाल्ये स्वामिना तव दानव

నహుష అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడొకడు ఉండెను; అతడు దేవులకూ బ్రాహ్మణులకూ పూజకుడు. ఓ దానవా! నీ స్వామి హుండుడు అతనిని బాల్యంలో అపహరించాడు.

Verse 11

सेयं कन्या शिवस्यापि दैत्येनापहृता पुरा । घोरं तपश्चरत्येषा हुंडस्यापि वधाय च

ఇదే ఆ కన్య, శివునికీ సంబంధించినది; పూర్వం ఒక దైత్యుడు ఆమెను అపహరించాడు. ఇప్పుడు ఆమె ఘోర తపస్సు చేస్తోంది—హుండుని వధించుటకై కూడా.

Verse 12

योहमादौ हृतो बालस्त्वया यः सूतिकागृहात् । दास्या अपि करे दत्तः सूदस्यापि दुरात्मना

నేనే ఆ బాలుడను; నీవు మొదట సూతికాగృహం నుండి అపహరించినవాడను. ఆ దురాత్ముడైన సూదుడు నన్ను దాసీ చేతికీ అప్పగించి, వంటవాడి చేతికీ కూడా ఇచ్చివేశాడు.

Verse 13

वधार्थं श्रूयतां पाप सोहमद्य समागतः । अस्यापि हुंडदैत्यस्य दुष्टस्य पापकर्मणः

విను, ఓ పాపీ! నేను ఈ రోజు ఇక్కడికి వధార్థంగా వచ్చాను—పాపకర్మలతో నిండిన ఈ దుష్ట హుండ దైత్యుని కూడా సంహరించుటకే.

Verse 14

अन्यांश्च दानवान्घोरान्नयिष्ये यमसादनम् । मामेवं विद्धि पापिष्ठ एवं कथय दानवम्

ఇతర ఘోర దానవులను కూడా నేను యమసదనానికి నడిపిస్తాను. ఓ మహాపాపీ, నన్ను ఇట్లానే తెలుసుకో; ఈ మాట దానవునికి వెళ్లి చెప్పు.

Verse 15

एवमाकर्ण्य तत्सर्वं नहुषस्य महात्मनः । गत्वा हुंडं स दुष्टात्मा आचचक्षेऽस्य भाषितम्

మహాత్ముడైన నహుషుడు పలికిన మాటలన్నీ విని, ఆ దుష్టాత్ముడు హుండ వద్దకు వెళ్లి నహుషుని వాక్యాలను అతనికి తెలియజేశాడు.

Verse 16

निशम्य तन्मुखात्तूर्णं चुक्रोध दितिजेश्वरः । कस्मात्सूदेन पापेन तया दास्या न घातितः

అతని నోటినుంచి ఇది విన్న వెంటనే దితిజేశ్వరుడు కోపంతో రగిలిపోయాడు—“ఆ పాపి సూదుడు ఆ దాసిని ఎందుకు చంపలేదు?”

Verse 17

सोयं वृद्धिं समायातो मया व्याधिरुपेक्षितः । अथैनं घातयिष्यामि अनया शिवकन्यया

నేను నిర్లక్ష్యించిన ఈ వ్యాధి ఇప్పుడు బలపడింది. ఇక ఈ శివకన్య ద్వారా దీనిని నేను సంహరిస్తాను.

Verse 18

आयोः पुत्रं खलं युद्धे बाणैरेभिः शिलाशितैः । एवं सचिंतयित्वा तु सारथिं वाक्यमब्रवीत्

“యుద్ధంలో ఈ శిలా-ముఖ బాణాలతో ఆయువు యొక్క దుష్ట కుమారుని నేను కొడతాను.” అని ఆలోచించి, అతడు సారథితో మాటలాడాడు.

Verse 19

स्यंदनं योजयस्व त्वं तुरगैः साधुभिः शिवैः । सेनाध्यक्षं समाहूय इत्युवाच समातुरः

“మంచి, శుభకరమైన గుర్రాలతో రథాన్ని జోడించు. సేనాధ్యక్షుణ్ని పిలువు”—అని అతడు వ్యాకులంగా పలికాడు.

Verse 20

सज्जतां मम सैन्यं त्वं शूरान्नागान्प्रकल्पय । सारोहैस्तुरगान्योधान्पताकाच्छत्रचामरैः

నీవు నా సైన్యాన్ని సిద్ధం చేయి; వీరులను, యుద్ధ గజాలను వరుసగా నిలుపు; అలాగే అశ్వారోహ యోధులను పతాకాలు, ఛత్రాలు, చామరాలతో సక్రమంగా అమర్చు.

Verse 21

चतुरंगबलं मेऽद्य योजयस्व हि सत्वरम् । एवमाकर्ण्य तत्तस्य हुंडस्यापि ततो लघुः

“ఈ రోజు నా చతురంగ బలాన్ని వెంటనే అమర్చు.” అని వినగానే హుండ కూడా తక్షణమే వేగంగా కార్యానికి దిగాడు.

Verse 22

सेनाध्यक्षो महाप्राज्ञः सर्वं चक्रे यथाविधि । चतुरंगेन तेनासौ बलेन महता वृतः

మహాప్రాజ్ఞుడైన సేనాధిపతి సమస్తాన్ని విధివిధానముగా సక్రమంగా ఏర్పాటు చేసెను; అతడు ఆ మహత్తర చతురంగ బలముచే చుట్టుముట్టబడెను।

Verse 23

जगाम नहुषं वीरं चापबाणधरं रणे । इंद्रस्य स्यंदने युक्तं सर्वशस्त्रभृतां वरम्

అతడు యుద్ధములో ధనుస్సు బాణములు ధరించిన వీర నహుషుని చేరెను—ఇంద్రుని రథమునకు యుక్తుడై—సర్వ శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైనవాడిని।

Verse 24

उद्यंतं समरे वीरं दुरापं देवदानवैः । पश्यंति गगने देवा विमानस्था महौजसः

సమరములో ఉద్భవించుచున్న ఆ వీరుని—దేవదానవులకు కూడ దుర్జేయుని—ఆకాశములో విమానస్థులైన మహాతేజస్వి దేవులు దర్శించిరి।

Verse 25

तेजोज्वालासमाकीर्णं द्वितीयमिव भास्करम् । सूत उवाच । अथ ते दानवाः सर्वे ववृषुस्तं शरोत्तमैः

తేజోజ్వాలలతో నిండినవాడై అతడు రెండవ సూర్యునివలె ప్రకాశించెను. సూతుడు పలికెను—అప్పుడు ఆ దానవులందరు అతనిపై ఉత్తమ శరములను వర్షించిరి।

Verse 26

खड्गैः पाशैर्महाशूलैः शक्तिभिस्तु परश्वधैः । युयुधुः संयुगे तेन नहुषेण महात्मना

వారు ఖడ్గములు, పాశములు, మహాశూలములు, శక్తులు మరియు పరశుధారలతో ఆ మహాత్మ నహుషునితో సంగ్రామములో యుద్ధము చేసిరి।

Verse 27

संरब्धा गर्जमानास्ते यथा मेघा गिरौ तथा । तद्विक्रमं समालोक्य आयुपुत्रः प्रतापवान्

వారు కోపంతో ఉప్పొంగి, పర్వతంపై గర్జించే మేఘాలవలె గర్జించారు. ఆ విక్రమాన్ని చూచి ప్రతాపవంతుడైన ఆయుపుత్రుడు తేజస్సుతో ప్రతిస్పందించుటకు సిద్ధమయ్యాడు।

Verse 28

इंद्रायुधसमं चापं विस्फार्य स गुणस्वरम् । वज्रस्फोटसमः शब्दश्चापस्यापि महात्मनः

అతడు ఇంద్రధనుస్సుతో సమానమైన ఆ ధనుస్సును బిగించి లాగెను; దాని తంతి గంభీరమైన గుణస్వరంతో మ్రోగెను. ఆ మహాత్ముని ధనుస్సు శబ్దమూ వజ్రస్ఫోటంలా వినిపించెను।

Verse 29

नहुषेण कृतो विप्रा दानवानां भयप्रदः । महता तेन घोषेण दानवाः प्रचकंपिरे

హే విప్రులారా! నహుషుడు చేసిన మహాఘోషం దానవులకు భయాన్ని కలిగించెను. ఆ గొప్ప నాదంతో దానవులు వణికిపోయారు।

Verse 30

कश्मलाविष्टहृदया भग्नसत्वा महाहवे

మహాయుద్ధమధ్యంలో వారి హృదయాలు విషాదంతో ఆవరించబడి, వారి ధైర్యం భగ్నమైంది; రణరంగంలో వారు వ్యాకులులై దీనముఖులయ్యారు।

Verse 114

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने चतुर्दशाधिकशततमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణం భూమిఖండంలో—వేనోపాఖ్యానం, గురుతీర్థమాహాత్మ్యం, చ్యవనచరిత్రం మరియు నహుషాఖ్యానం అనే ప్రసంగంలో—నూట పద్నాల్గవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।