
The Nahusha Episode: Aśokasundarī’s Austerity and Huṇḍa’s Doom
వసిష్ఠ మహర్షి నహుషుణ్ణి పిలిచి అడవిలో అవసరమైన సామగ్రి సేకరించి రమ్మని పంపుతాడు. తిరిగి వచ్చిన నహుషుడు చారణ‑కిన్నరుల వార్తలు వింటాడు; వాటిలో దాగి ఉన్న వంశసంక్షోభం, దానవకృత విఘాతం వెల్లడవుతాయి. అప్పుడు వాయు, ఇందుమతి, అశోకసుందరి, నహుషుడు—వీరి సంబంధం ఏమిటి? ఈ సంఘటనల మూలకారణం ఏమిటి? అనే సందేహం కలుగుతుంది. వసిష్ఠుడు వివరిస్తాడు—రాజు ఆయు మరియు ఇందుమతి నహుషుని తల్లిదండ్రులు. శివుని కుమార్తె అశోకసుందరి గంగాతీరంలో ఘోర తపస్సు చేస్తోంది; దైవవిధానముచే నహుషుడే ఆమెకు నియత భర్త. దానవాధిపతి హుణ్డుడు కామావేశంతో ఆమెను కోరుకొని, తరువాత అపహరిస్తాడు; అశోకసుందరి శాపమిస్తుంది—హుణ్డుని మరణం నహుషుని చేతులవలననే జరుగుతుంది. ఇంకా వసిష్ఠుడు రహస్యాన్ని చెబుతాడు—నహుషుడూ ఒకప్పుడు అపహరింపబడ్డాడు, కానీ రక్షింపబడి ఆశ్రమానికి చేర్చబడ్డాడు. ఇప్పుడు అతడు హుణ్డుని సంహరించి బందినిని విముక్తం చేసి, అశోకసుందరితో కలసి ధర్మవ్యవస్థను పునఃస్థాపించవలసినదని ఉపదేశం పొందుతాడు.
Verse 1
कुंजल उवाच । ब्रह्मपुत्रो महातेजा वशिष्ठस्तपतां वरः । नहुषं तं समाहूय इदं वचनमब्रवीत्
కుఞ్జలుడు పలికెను—బ్రహ్మపుత్రుడు, మహాతేజస్సుగలవాడు, తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడు వశిష్ఠుడు నహుషుని పిలిపించి ఈ వాక్యమును పలికెను।
Verse 2
वनं गच्छ स्वशीघ्रेण वन्यमानय पुष्कलम् । समाकर्ण्य मुनेर्वाक्यं नहुषो वनमाययौ
“వెంటనే అరణ్యానికి వెళ్లి, విస్తారమైన వన్యాహారాన్ని తెచ్చెయ్.” మునివాక్యము విని నహుషుడు అరణ్యమునకు వెళ్లెను।
Verse 3
तत्र किंचित्सुवृत्तांतं शुश्राव नहुषो बलः । अयमेष स धर्मात्मा नहुषो नाम वीर्यवान्
అక్కడ బలుడు కొంత శుభవృత్తాంతమును వినెను—“ఇతడే ఆ ధర్మాత్ముడు, నహుషుడని పేరుగల మహావీరుడు.”
Verse 4
आयोः पुत्रो महाप्राज्ञो बाल्यान्मात्रा वियोजितः । अस्यैवातिवियोगेन आयुभार्या प्ररोदिति
ఆయువు కుమారుడు మహాప్రాజ్ఞుడు, బాల్యమునుండే తల్లితో వియోగమొందెను; ఆ తీవ్రమైన వియోగముచేత ఆయువు భార్య విలపించెను।
Verse 5
अशोकसुंदरी तेपे तपः परमदुष्करम् । कदा पश्यति सा देवी पुत्रमिंदुमती शुभा
అశోకసుందరీ పరమదుష్కరమైన తపస్సు చేసెను. ఆ శుభదేవి ఇందుమతి ఎప్పుడు తన కుమారుని దర్శించునో?
Verse 6
नाहुषं नाम धर्मज्ञं हृतं पूर्वं तु दानवैः । तपस्तेपे निरालंबा शिवस्य तनया वरा
ధర్మజ్ఞుడైన నాహుషుడు అనే వాడిని పూర్వం దానవులు అపహరించారు. అప్పుడు శివుని శ్రేష్ఠ కుమార్తె నిరాలంబా తపస్సు ఆచరించింది.
Verse 7
अशोकसुंदरी बाला आयुपुत्रस्य कारणात् । अनेनापि कदा सा हि संगता तु भविष्यति
ఆయువు కుమారుని కారణంగా అశోకసుందరీ అనే ఆ బాలిక—ఆమె కూడా ఎప్పుడు అతనితో కలయిక పొందుతుంది?
Verse 8
एवं सांसारिकं वाक्यं दिवि चारणभाषितम् । शुश्राव स हि धर्मात्मा नहुषो विभ्रमान्वितः
ఇలా స్వర్గంలో చారణులు పలికిన లోకసంబంధమైన మాటలను, మోహంతో కమ్ముకున్నప్పటికీ, ధర్మాత్మ నహుషుడు విన్నాడు.
Verse 9
स गत्वा वन्यमादाय वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । वन्यं निवेद्य धर्मात्मा वशिष्ठाय महात्मने
అతడు అరణ్యఫలాదులను సేకరించి వశిష్ఠాశ్రమం వైపు వెళ్లి, ధర్మాత్ముడై ఆ వన్యద్రవ్యాన్ని మహాత్మ వశిష్ఠునికి సమర్పించాడు.
Verse 10
बद्धांजलिपुटोभूत्वा भक्त्या नमितकंधरः । तमुवाच महाप्राज्ञं वशिष्ठं तपतां वरम्
అంజలి బద్ధుడై, భక్తితో మెడ వంచి, తపస్వుల్లో శ్రేష్ఠుడైన మహాప్రాజ్ఞ వశిష్ఠునితో అతడు ఇలా పలికాడు.
Verse 11
भगवञ्छ्रूयतां वाक्यमपूर्वं चारणेरितम् । एष वै नहुषो नाम्ना आयुपुत्रो वियोजितः
హే భగవన్, చారణుడు పలికిన ఈ అపూర్వ వాక్యాన్ని వినండి. ఇతడు ఆయుపుత్రుడు ‘నహుష’ అనే పేరుగలవాడు, తన పూర్వస్థితి నుండి వియుక్తుడయ్యాడు.
Verse 12
मात्रा सह सुदुःखैस्तु इंदुमत्या हि दानवैः । शिवस्य तनया बाला तपस्तेपे सुदुश्चरम्
తల్లి ఇందుమతితో కలిసి—దానవుల పీడతో తీవ్ర దుఃఖంలో మునిగిన—శివుని బాలిక కుమార్తె అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేసింది.
Verse 13
निमित्तमस्य धीरस्य नहुषस्येति वै गुरो । एवमाभाषितं तैस्तु तत्सर्वं हि मया श्रुतम्
హే గురుదేవా, ‘ధీరుడైన నహుషుని విషయమై ఇదే కారణం’ అని వారు పలికారు; వారు చెప్పినదంతా నేను పూర్తిగా విన్నాను.
Verse 14
कोसावायुः स धर्मात्मा कासा त्विंदुमती शुभा । अशोकसुंदरी कासा नहुषेति क उच्यते
ఆ ధర్మాత్ముడైన వాయువు ఎవరు? ఆ శుభమైన ఇందుమతి ఎవరు? అశోకసుందరి ఎవరు? ‘నహుష’ అని ఎవరిని అంటారు?
Verse 15
एतन्मे संशयं जातं तद्भवांश्छेत्तुमर्हति । अन्यः कोपि महाप्राज्ञः कुत्रासौ नहुषेति च
నా మనసులో ఈ సందేహం కలిగింది; దాన్ని నివృత్తి చేయగలవారు మీరు. మరి ఆ ఇతర మహాప్రాజ్ఞుడు ఎవరు, అలాగే నహుషుడు ఇప్పుడు ఎక్కడ ఉన్నాడు?
Verse 16
तत्सर्वं तात मे ब्रूहि कारणांतरमेव हि । वशिष्ठ उवाच । आयु राजा स धर्मात्मा सप्तद्वीपाधिपो बली
హే తాతా! ఆ సమస్తమును నాకు చెప్పుము—అంతర్లీన కారణమును కూడ. వశిష్ఠుడు పలికెను—ఆయు రాజు ధర్మాత్ముడు, బలవంతుడు; సప్తద్వీపాధిపతి.
Verse 17
भार्या इंदुमती तस्य सत्यरूपा यशस्विनी । तस्यामुत्पादितः पुत्रो भवान्वै गुणमंदिरम्
అతని భార్య ఇందుమతి—సత్యస్వరూపిణి, యశస్విని. ఆమె నుండి కుమారుడు జన్మించాడు—నీవే, గుణముల మందిరము.
Verse 18
आयुना राजराजेन सोमवंशस्य भूषणम् । हरस्य कन्या सुश्रोणी गुणरूपैरलंकृता
రాజరాజుడైన ఆయు—సోమవంశభూషణుడు—ద్వారా హరుడు (శివుడు) యొక్క కన్య జన్మించింది; ఆమె సుశ్రోణి, గుణరూపాలతో అలంకృత.
Verse 19
अशोकसुंदरी नाम्ना सुभगा चारुहासिनी । तस्य हेतोस्तपस्तेपे निरालंबा तपोवने
ఆమె పేరు అశోకసుందరి—సుభగ, చారుహాసిని. ఆ కారణార్థం ఆమె తపోవనంలో నిరాలంబగా తపస్సు చేసింది.
Verse 20
तस्या भर्ता भवान्सृष्टो धात्रा योगेन निश्चितः । गंगायास्तीरमाश्रित्य ध्यानयोग समाश्रिता
ఆమె భర్తగా నిన్ను ధాత (సృష్టికర్త) యోగబలంతో సృష్టించాడు—ఇది నిశ్చయం. ఆమె గంగాతీరాన్ని ఆశ్రయించి ధ్యానయోగ సాధనలో నిలిచింది.
Verse 21
हुंडश्च दानवेंद्रो यो दृष्ट्वा चैकाकिनीं सतीम् । तपसा प्रज्वलंतीं च सुभगां कमलेक्षणाम्
దానవేంద్రుడైన హుండుడు ఆ ఏకాకినీ సతీమణిని చూచి—తపస్సు అగ్నితో జ్వలిస్తున్నట్లుగా ప్రకాశించే, సుభగ, కమలనయన—ఆకర్షితుడయ్యాడు।
Verse 22
रूपौदार्यगुणोपेतां कामबाणैः प्रपीडितः । तां बभाषेऽन्तिकं गत्वा मम भार्या भवेति च
రూపం, ఔదార్యం, గుణాలతో యుక్తమైన ఆమెను చూసి, కామబాణాలతో బాధపడుతూ అతడు దగ్గరకు వెళ్లి పలికాడు—“నీవు నా భార్యవు కావాలి.”
Verse 23
एवं सा तद्वचः श्रुत्वा तमुवाच तपस्विनी । मा हुंड साहसं कार्षीर्मा जल्पस्व पुनः पुनः
అతని మాటలు విని ఆ తపస్విని పలికింది—“హే హుండా, ఇలాంటి సాహసం చేయకు; మళ్లీ మళ్లీ ఇలా పలకకు.”
Verse 24
अप्राप्याहं त्वया वीर परभार्या विशेषतः । दैवेन मे पुरा सृष्ट आयुपुत्रो महाबलः
హే వీరా, నీవు నన్ను పొందలేవు; ముఖ్యంగా నేను పరభార్యను. దైవయోగంగా పూర్వమే నాకు మహాబలుడైన ‘ఆయుపుత్ర’ అనే కుమారుడు జన్మించాడు.
Verse 25
नहुषो नाम मेधावी भविष्यति न संशयः । देवदत्तो महातेजा अन्यथा त्वं करिष्यसि
సందేహం లేదు—‘నహుష’ అనే మెధావి జన్మిస్తాడు. ‘దేవదత్త’ మహాతేజస్సుతో ఉంటాడు; లేకపోతే నీవు విరుద్ధంగా ప్రవర్తిస్తావు.
Verse 26
ततः शाप्रं पदास्यामि येन भस्मी भविष्यसि । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं कामबाणैः प्रपीडितः
అప్పుడు నేను వెంటనే నిన్ను భస్మం చేసే శాపాన్ని ఉచ్చరిస్తాను. ఆ మాటలు విని అతడు కామబాణాలచే పీడితుడై తీవ్రంగా బాధపడ్డాడు.
Verse 27
व्याजेनापि हृता तेन प्रणीता निजमंदिरे । ज्ञात्वा तया महाभाग शप्तोऽसौ दानवाधमः
నెపంతో కూడ అతడు ఆమెను అపహరించి తన ఇంటికి తీసుకెళ్లాడు. అది తెలిసిన వెంటనే, ఓ మహాభాగ, ఆ నీచ దానవుడిని ఆమె శపించింది.
Verse 28
नहुषस्यैव हस्तेन तव मृत्युर्भविष्यति । अजाते त्वयि संजाता वदसे त्वं यथैव तत्
నహుషుడి చేతినే నీ మరణం సంభవిస్తుంది. నీవు ఇంకా జన్మించకముందే, జన్మించినట్టుగా మాట్లాడుతున్నావు—అలాగే నీవు దీనిని ప్రకటిస్తున్నావు.
Verse 29
स त्वमायुसुतो वीर हृतो हुंडेन पापिना । सूदेन रक्षितो दास्या प्रेषितो मम चाश्रमम्
ఓ వీరుడా, ఆయు కుమారుడా, పాపి హుండా నిన్ను అపహరించాడు; కానీ సూదుడు (సారథి/సేవకుడు) నిన్ను కాపాడి ఒక దాసి ద్వారా నిన్ను నా ఆశ్రమానికి పంపించాడు.
Verse 30
भवंतं वनमध्ये च दृष्ट्वा चारणकिन्नरैः । यत्तु वै श्रावितं वत्स मया ते कथितं पुनः
అడవిమధ్యలో నిన్ను చూసి చారణులు, కిన్నరులు ఆ వార్తను నిజంగా తెలియజేశారు; ఓ వత్సా, నాకు వినిపించినదే నేను నీకు మళ్లీ చెప్పాను.
Verse 31
जहि तं पापकर्तारं हुंडाख्यं दानवाधमम् । नेत्राभ्यां हि प्रमुंचंतीमश्रूणि परिमार्जय
‘హుండ’ అనే పాపకర్త, అధమ దానవుణ్ణి సంహరించు; నీ కళ్ల నుండి ప్రవహించే కన్నీళ్లను తుడిచివేయి।
Verse 32
इतो गत्वा प्रपश्य त्वं गंगातीरं महाबलम् । निपात्य दानवेंद्रं तं कारागृहात्समानय
ఇక్కడి నుండి వెళ్లి గంగానది మహాబల తీరాన్ని దర్శించు; ఆ దానవేంద్రుణ్ణి పడగొట్టి, కారాగృహం నుండి ఇక్కడికి తీసుకురా।
Verse 33
अशोकसुंदरी याहि तस्या भर्ता भवस्व हि । एतत्ते सर्वमाख्यातं प्रश्नस्यास्य हि कारणम्
అశోకసుందరీ వద్దకు వెళ్లు; నిజంగా ఆమె భర్తవు అవు. ఈ ప్రశ్నకు కారణముతో కూడిన సమస్తం నీకు చెప్పితిని।
Verse 34
आभाष्य नहुषं विप्रो विरराम महामतिः
నహుషుని సంభాషించి, ఆ మహామతి బ్రాహ్మణుడు మౌనమయ్యాడు।
Verse 35
आकर्ण्य सर्वं मुनिना प्रयुक्तमाश्चर्यभूतं स हि चिंत्यमानः । तस्यांतमेकः परिकर्तुकाम आयोः सुतः कोपमथो चकार
ముని పలికిన సమస్త ఆశ్చర్యకర వచనాలను విని అతడు మనసులో ఆలోచించాడు; తరువాత దీనికి అంతం చేయదలచి, ఆయువు కుమారుల్లో ఒకడు కోపంతో ఉవ్వెత్తున లేచాడు।
Verse 108
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्यानेऽष्टोत्तरशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణము భూమిఖండములో వెనోపాఖ్యానము, గురుతీర్థమాహాత్మ్యము, చ్యవనచరిత్రము మరియు నాహుషాఖ్యానములలోని అష్టోత్తరశతమ (108వ) అధ్యాయము సమాప్తమైంది।