
The Lament of King Āyū and Indumatī: The Abduction/Loss of the Child and Karmic Reflection
ఈ అధ్యాయంలో చంద్రవంశీయుడు రాజు ఆయు మరియు స్వర్భానువు కుమార్తె ఇందుమతి వారి శిశుపుత్రుడు అకస్మాత్తుగా కనుమరుగవడం/అపహరణం వర్ణించబడుతుంది. ఇందుమతి విలాపం క్రమంగా ఆత్మపరిశీలనగా మారుతుంది—పూర్వజన్మలో విశ్వాసభంగం, మోసం, లేదా బాలుడిపై అపరాధం చేశానా? వైశ్వదేవ ధర్మంలో అతిథి సత్కారం, బ్రాహ్మణసంస్కృత హవిరర్పణలో ఏదైనా నిర్లక్ష్యం జరిగిందా అని ఆమె ప్రశ్నిస్తుంది. దత్తాత్రేయుడు ప్రసాదించిన వరం—“శీలవంతుడు, అజేయుడు అయిన కుమారుడు”—స్మరణతో సంకటము మరింత తీవ్రమవుతుంది: సిద్ధమైన వరానికే విఘ్నం ఎలా? శోకంతో ఇందుమతి మూర్ఛపడుతుంది. రాజు ఆయు కూడా కలతచెంది విలపిస్తూ, విధి ఎదుట తపస్సు, దానం మొదలైన వాటి ఫలప్రభావంపై సందేహం వ్యక్తం చేస్తాడు. ఉపసంహారంలో ఈ అధ్యాయం వేనవృత్తాంతం, గురుతీర్థ మహాత్మ్యం, చ్యవనకథ, నహుషోపాఖ్యాన పరంపరలో స్థితమని సూచించబడుతుంది।
Verse 1
कुंजल उवाच । आयुभार्या महाभागा स्वर्भानोस्तनया सुतम् । अपश्यंती सुबालं तं देवोपममनौपमम्
కుంజలుడు అన్నాడు—ఆయువు భార్య మహాభాగ్యవతి, స్వర్భానుని కుమార్తె, తన ఆ చిన్న కుమారుణ్ని చూడలేకపోయింది; అతడు దేవసమానుడు, అపూర్వుడు.
Verse 2
हाहाकारं महत्कृत्वा रुरोद वरवर्णिनी । केन मे लक्षणोपेतो हृतो बालः सुलक्षणः
మహా హాహాకారం చేసి ఆ సుందరవర్ణిని ఏడ్చింది—“శుభలక్షణాలు కలిగిన నా సులక్షణ బాలుణ్ని ఎవరు అపహరించారు?”
Verse 3
तपसा दानयज्ञैश्च नियमैर्दुष्करैः सुतः । संप्राप्तो हि मया वत्स कष्टैश्च दारुणैः पुनः
తపస్సు, దానం, యజ్ఞాలు మరియు దుష్కర నియమాల ద్వారా, ఓ వత్సా, నేను మళ్లీ మళ్లీ ఘోర కష్టాలు, కఠిన పరీక్షలు అనుభవించి నిన్ను కుమారునిగా పొందితిని.
Verse 4
दत्तात्रेयेण पुण्येन संतुष्टेन महात्मना । दत्तः पुत्रो हृतः केन रुरोद करुणान्विता
పుణ్యమూర్తి మహాత్ముడు దత్తాత్రేయుడు సంతోషించి కుమారుని ప్రసాదించాడు; అయినా “ఇచ్చిన కుమారుని ఎవరు హరించారు?” అని కరుణా-శోకంతో ఆమె విలపించింది.
Verse 5
हा पुत्र वत्स मे तात हा बालगुणमंदिर । क्वासि केनापनीतोसि मम शब्दः प्रदीयताम्
హాయ్ కుమారా! నా వత్సా, నా తాతా! బాలగుణాల ఆలయమా! నీవెక్కడ? నిన్నెవరు తీసుకెళ్లారు? నీ స్వరం నాకు వినిపించు.
Verse 6
सोमवंशस्य सर्वस्य भूषणोसि न संशयः । केन त्वमपनीतोसि मम प्राणैः समन्वितः
నీవు నిస్సందేహంగా సమస్త సోమవంశానికి భూషణము. అయినా నా ప్రాణాలతో ఏకమైన నిన్నెవరు అపహరించారు?
Verse 7
राजसुलक्षणैर्दिव्यैः संपूर्णः कमलेक्षणः । केनाद्यापहृतो वत्सः किं करोमि क्व याम्यहम्
ఆ కమలనేత్ర బాలుడు దివ్య రాజలక్షణాలతో సంపూర్ణుడు; నేడు నా వత్సుని ఎవరు అపహరించారు? నేను ఏమి చేయాలి, ఎక్కడికి వెళ్లాలి?
Verse 8
स्फुटं जानाम्यहं कर्म ह्यन्यजन्मनि यत्कृतम् । न्यासनाशः कृतः कस्य तस्मात्पुत्रो हृतो मम
పూర్వజన్మలో నేను చేసిన కర్మను నేను స్పష్టంగా తెలుసుకొనుచున్నాను. నేను ఎవరి న్యాసము (అమానతు) నాశనం చేసితినో, అందువల్లనే నా కుమారుడు నన్ను విడిచి హరింపబడెను।
Verse 9
किं वा छलं कृतं कस्य पूर्वजन्मनि पापया । कर्मणस्तस्य वै दुःखमनुभुंजामि नान्यथा
లేదా పాపినైన నేను పూర్వజన్మలో ఎవరి పట్ల మోసం చేసితినో? నిశ్చయంగా ఆ కర్మఫలముగానే ఈ దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తున్నాను; ఇతర కారణం లేదు.
Verse 10
रत्नापहारिणी जाता पुत्ररत्नं हृतं मम । तस्माद्दैवेन मे दिव्य अनौपम्य गुणाकरः
ఆమె రత్నాపహారిణిగా మారెను—నా రత్నసమాన కుమారుడు హరింపబడెను. అందుచేత దైవవశాత్ నాకు ఈ దివ్యుడు, అనుపమ గుణాకరుడు (లభించెను).
Verse 11
किं वा वितर्कितो विप्रः कर्मणस्तस्य वै फलम् । प्राप्तं मया न संदेहः पुत्रशोकान्वितं भृशम्
హే విప్రా! మరింత విచారణతో ఏమి ప్రయోజనం? ఆ కర్మఫలమే నాపై వచ్చెను—సందేహం లేదు—అది కుమారశోకంతో అత్యంతంగా కూడినది.
Verse 12
किं वा शिशुविरोधश्च कृतो जन्मांतरे मया । तस्य पापस्य भुंजामि कर्मणः फलमीदृशम्
లేదా పూర్వజన్మలో నేను ఏదైనా శిశువుకు విరోధముగా అపరాధం చేసితినో? ఆ పాపకర్మఫలమే—ఇలాంటి ఫలితమే—నేను ఇప్పుడు అనుభవిస్తున్నాను.
Verse 13
याचमानस्य चैवाग्रे वैश्वदेवस्य कर्मणः । किं वापि नार्पितं चान्नं व्याहृतीभिर्हुतं द्विजैः
వైశ్వదేవ కర్మ సమయంలో ద్వారముందు యాచకుడు నిలిచినప్పుడు, ఏ అన్నమూ అర్పించబడనిదేనా? లేదా ఏ అన్నమూ ద్విజులు వ్యాహృతులతో హోమం చేసి పవిత్రం చేయనిదేనా?
Verse 14
एवं सुदेवमानाच्च स्वर्भानोस्तनया तदा । इंदुमती महाभाग शोकेन करुणाकुला
అలా ఆ సమయంలో స్వర్భానుని కుమార్తె ఇందుమతి సుదేవునిచే మహా గౌరవం పొందింది; కాని, ఓ మహాభాగ, ఆమె శోకంతో కరుణతో కూడి వ్యాకులమైంది.
Verse 15
पतिता मूर्च्छिता शोकाद्विह्वलत्वं गता सती । निःश्वासान्मुंचमाना सा वत्सहीना यथा हि गौः
శోకంతో విహ్వలమైన ఆ సతి కూలి మూర్ఛించింది; ఆమె దీర్ఘ నిశ్వాసాలు విడిచింది, దూడలేని ఆవు వలె.
Verse 16
आयू राजा स शोकेन दुःखेन महतान्वितः । बालं श्रुत्वा हृतं तं तु धैर्यं तत्याज पार्थिवः
రాజా ఆయూ మహా శోకదుఃఖాలతో కుంగిపోయాడు; బాలుడు అపహరించబడ్డాడని విని ఆ పార్థివుడు ధైర్యాన్ని విడిచాడు.
Verse 17
तपसश्च फलं नास्ति नास्ति दानस्य वै फलम् । यस्मादेवं हृतः पुत्रस्तस्मान्नास्ति न संशयः
తపస్సుకు ఫలం లేదు, దానానికీ నిజంగా ఫలం లేదు; ఎందుకంటే నా కుమారుడు ఈ విధంగా హరించబడ్డాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.
Verse 18
दत्तात्रेयः प्रसादेन वरं मे दत्तवान्पुरा । अजेयं च जयोपेतं पुत्रं सर्वगुणान्वितम्
పూర్వము దత్తాత్రేయుని ప్రసాదముచే నాకు ఈ వరము దత్తమైంది—అజేయుడు, విజయసంపన్నుడు, సర్వగుణసమృద్ధుడైన కుమారుడు।
Verse 19
तस्य वरप्रदानस्य कथं विघ्नो ह्यजायत । इति चिंतापरो राजा दुःखितः प्रारुदद्भृशम्
“ఆ వరప్రదానానికి విఘ్నం ఎలా కలిగింది?” అని చింతలో మునిగిన రాజు దుఃఖంతో బిగ్గరగా ఏడ్చాడు।
Verse 106
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नाहुषाख्याने षडधिकशततमोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణము భూమిఖండములో—వేనోపాఖ్యానము, గురుతీర్థమాహాత్మ్యము, చ్యవనచరిత్రము, నాహుషప్రసంగము నందు—నూట ఆరవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।