Shloka 18

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

Devanagari script

मत्स्यमाधवमासाद्य दुराधर्षो भवेन्नरः । दाता भोक्ता भवेद्योद्धा वैष्णवः सत्यसंगरः ॥ १८ ॥

Transliteration

matsyamādhavamāsādya durādharṣo bhavennaraḥ | dātā bhoktā bhavedyoddhā vaiṣṇavaḥ satyasaṃgaraḥ || 18 ||

Translation

మత్స్య-మాధవుని ఆశ్రయించుటవలన మనుడు అజేయుడగును. అతడు దాత, యథార్థ భోగి, యోధుడు, వైష్ణవుడు, సత్యసంగ్రామి అవును।

Word by Word

• मत्स्यमाधवम्: Matsya-Mādhava
• मत्स्यमाधवम्: कर्म (द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक) + माधव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• आसाद्य: having approached/attained
• आसाद्य: पूर्वकाल (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: आ + सद् (धातु)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया

• दुराधर्षः: hard to overpower/unyielding
• दुराधर्षः: कर्तृ-विशेषण (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग/अव्यय) + आधर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘नरः’ इति विशेष्यस्य विशेषणम्

• भवेत्: would become
• भवेत्: क्रिया (मुख्य)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• नरः: a man/person
• नरः: कर्ता (कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• दाता: a giver
• दाता: कर्ता-सम्बन्धी (गुण)
• Type: Noun
• Root: दा (धातु)
• Form: तृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नरः’ इति समानाधिकरणम्

• भोक्ता: an enjoyer/eater
• भोक्ता: कर्ता-सम्बन्धी (गुण)
• Type: Noun
• Root: भुज् (धातु)
• Form: तृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समानाधिकरणम्

• भवेत्: would become
• भवेत्: क्रिया (मुख्य)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• योद्धा: a warrior
• योद्धा: कर्ता-सम्बन्धी (गुण)
• Type: Noun
• Root: युध् (धातु)
• Form: तृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समानाधिकरणम्

• वैष्णवः: a devotee of Vishnu
• वैष्णवः: कर्ता-सम्बन्धी (गुण)
• Type: Noun
• Root: वैष्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समानाधिकरणम्

• सत्यसंगरः: true in battle / of truthful combat
• सत्यसंगरः: कर्तृ-विशेषण (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक) + संगार/संगर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘वैष्णवः/नरः’ इति विशेषणम्

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Vishnu
• Matsya
• Madhava

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents Matsya-Mādhava worship as a tirtha-based refuge in Vishnu that transforms character—granting strength, dharmic prosperity, and commitment to truth, not merely worldly power.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is framed as approaching and taking shelter of Vishnu (āsādya), which naturally yields Vaiṣṇava identity and virtues like dāna (generosity) and satya (truth), indicating inner refinement through devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse functions as a phala-śruti commonly used in ritual contexts—guiding tirtha-yātrā and worship results—rather than teaching a specific Vedanga like Vyākaraṇa or Jyotiṣa.