Shloka 15

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

Devanagari script

वेदानां हरणार्थाय रसातलतले स्थितः । चिंतयित्वा क्षितिं मत्स्यं तस्मिन्स्थाने व्यवस्थितम् ॥ १५ ॥

Transliteration

vedānāṃ haraṇārthāya rasātalatale sthitaḥ | ciṃtayitvā kṣitiṃ matsyaṃ tasminsthāne vyavasthitam || 15 ||

Translation

వేదాలను అపహరించుటకై అతడు రసాతల గర్భంలో నిలిచి యోచించెను; అదే స్థలమున భూమిని ధరించిన మత్స్యావతారుడు దృఢముగా స్థితిచెందెను।

Word by Word

• वेदानाम्: of the Vedas
• वेदानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वेद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन

• हरणार्थाय: for the purpose of stealing/abducting
• हरणार्थाय: सम्प्रदान (चतुर्थी)
• Type: Noun
• Root: हरण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन; अर्थे (purpose)

• रसातलतले: on the surface of Rasātala (netherworld)
• रसातलतले: अधिकरण (सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: रसातल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• स्थितः: stood/was situated
• स्थितः: कर्तृ-विशेषण (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• चिन्तयित्वा: having thought/considered
• चिन्तयित्वा: पूर्वकाल (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: चिन्त् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वक्रिया

• क्षितिम्: the earth
• क्षितिम्: कर्म (द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• मत्स्यम्: a fish (Matsya)
• मत्स्यम्: कर्म (द्वितीया)
• Type: Noun
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: अधिकरण (सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• स्थाने: place
• स्थाने: अधिकरण (सप्तमी)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• व्यवस्थितम्: stationed/placed (there)
• व्यवस्थितम्: कर्म-विशेषण (कर्म)
• Type: Verb
• Root: वि + अव + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; ‘मत्स्यम्’ इति कर्मपदस्य विशेषणम्

Speaker

Narada (narrating to the Sanatkumara brothers, Uttara-Bhaga discourse style)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Vedas
• Rasatala
• Matsya (Vishnu)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes that sacred knowledge (the Vedas) is divinely protected: when it is threatened, Viṣṇu manifests (as Matsya) to preserve dharma and restore the foundation of spiritual order.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By portraying Matsya as the guardian of the Vedas and the Earth, the verse strengthens trust (śraddhā) in Viṣṇu’s saving power—an essential devotional mood that supports bhakti as reliance on the Lord’s protection.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse highlights the primacy of the Vedas themselves (śruti) as the root of all disciplines; by implication, Vedāṅgas like Vyākaraṇa and Śikṣā are meaningful only when the Vedic corpus is preserved and transmitted intact.