Shloka 1

Puruṣottama-kṣetra Māhātmya: Śveta-Mādhava & Matsya-Mādhava; Mārkaṇḍeya-tīrtha Mārjana and Bath Liturgy

Devanagari script

वसुरुवाच । अन्यच्छणु महाभागे तस्मिञ्छ्रीपुरुषोत्तमे । तीर्थव्रजं महत्पुण्यं दर्शनात्पापनाशनम् ॥ १ ॥

Transliteration

vasuruvāca | anyacchaṇu mahābhāge tasmiñchrīpuruṣottame | tīrthavrajaṃ mahatpuṇyaṃ darśanātpāpanāśanam || 1 ||

Translation

వసువు పలికెను—హే మహాభాగ్యవతీ! ఆ శ్రీపురుషోత్తమ క్షేత్రమును గూర్చి మరింత వినుము. అక్కడ మహాపుణ్యకరమైన తీర్థసమూహము ఉంది; వాటి దర్శనమాత్రమున పాపనాశనం కలుగును ॥१॥

Word by Word

• वसुः: Vasu
• वसुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अन्यत्: something else; another (thing)
• अन्यत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्यत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्मरूपेण (object)

• शृणु: listen
• शृणु: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महाभागे: O greatly fortunate one
• महाभागे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयसमासः: महा + भागा (very fortunate lady)

• तस्मिन्: in that
• तस्मिन्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (locative)

• श्री-पुरुषोत्तमे: in revered Puruṣottama
• श्री-पुरुषोत्तमे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक) + पुरुषोत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/उपपद-समासवत्: श्रीमान् पुरुषोत्तमः (honorific epithet)

• तीर्थ-व्रजम्: a sacred pilgrimage cluster
• तीर्थ-व्रजम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + व्रज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमासः: तीर्थाणां व्रजम् (a group/collection of tīrthas)

• महत्-पुण्यम्: greatly meritorious
• महत्-पुण्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय: महत् पुण्यम् (very meritorious)

• दर्शनात्: from (its) sight; by seeing
• दर्शनात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतौ/कारणे (ablative of cause)

• पाप-नाशनम्: sin-destroying
• पाप-नाशनम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमासः: पापस्य नाशनम् (destroyer of sins)

Speaker

Vasu

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Purushottama (Vishnu)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It introduces the greatness (māhātmya) of Śrī Puruṣottama-kṣetra, emphasizing that even the mere sight (darśana) of its tīrthas is described as capable of destroying sin, thus encouraging pilgrimage as a dharmic purifier.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By centering the sacred geography around Puruṣottama (Viṣṇu), it frames tīrtha-darśana as a bhakti-supporting act—approaching the Lord’s abode with reverence, which purifies the heart and strengthens devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga is taught in this verse; the practical takeaway is ritual-dharma related—tīrtha-yātrā and darśana are presented as recognized purificatory disciplines within Purāṇic practice.