Shloka 52

The Description of Kāśī (Kāśī-māhātmya): Avimukta, Kapālamocana, and Śiva’s Purification

Devanagari script

तमुवाच हृषीकेशः प्रणतं भूतनायकम् । वरं वृणु प्रदास्येऽहं संतुष्टः स्तोत्रतस्तव ॥ ५२ ॥

Transliteration

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ praṇataṃ bhūtanāyakam | varaṃ vṛṇu pradāsye'haṃ saṃtuṣṭaḥ stotratastava || 52 ||

Translation

ప్రణతుడైన భూతనాయకుని (శివుని) హృషీకేశుడు ఇలా అన్నాడు—“వరాన్ని కోరుకో; నీ స్తోత్రంతో నేను సంతుష్టుడను, నేను నీకు దానిని ప్రసాదిస్తాను.”

Word by Word

• तम्: to him
• तम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• हृषीकेशः: Hṛṣīkeśa
• हृषीकेशः: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हृषीकेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विष्णुनाम

• प्रणतम्: bowed down
• प्रणतम्: कर्म (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रणत (कृदन्त; √नम् धातु, क्त; उपसर्ग: प्र-)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; भूतनायकम् इत्यस्य विशेषणम्

• भूत-नायकम्: leader/lord of beings
• भूत-नायकम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूत (प्रातिपदिक) + नायक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• वरम्: a boon
• वरम्: कर्म (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• वृणु: choose
• वृणु: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• प्रदास्ये: I will grant
• प्रदास्ये: क्रिया (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपदम्; उपसर्ग: प्र-

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम

• सन्तुष्टः: pleased
• सन्तुष्टः: विशेषण (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सन्तुष्ट (कृदन्त; √तुष् धातु, क्त; उपसर्ग: सम्-)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; अहम् इत्यस्य विशेषणम्

• स्तोत्रतः: because of the hymn
• स्तोत्रतः: हेतु (हेतु/निमित्त)
• Type: Indeclinable
• Root: स्तोत्र (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त-अव्यय (ablatival adverb): ‘because of/from the hymn’

• तव: your
• तव: सम्बन्ध (षष्ठी/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन

Speaker

Hṛṣīkeśa (Lord Viṣṇu)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Hṛṣīkeśa
• Viṣṇu
• Bhūtanāyaka

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights the Purāṇic principle that sincere praise (stotra) offered with humility can directly please Viṣṇu, who responds as Varada (the giver of boons).

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as reverent surrender (praṇāma) combined with heartfelt glorification; the Lord’s pleasure arises from devotion, not merely from external status.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga is taught directly; the practical takeaway is the disciplined use of stotra (sacred praise/recitation) as a devotional practice aligned with Purāṇic ritual culture.