Shloka 42

Mohinī’s Speech

Mohinyāḥ Bhāṣaṇam

Devanagari script

पुत्रवाक्यात्परित्यज्य क्रोधं सापत्न्यजं तथा । दृष्ट्वा रुक्मांगदं प्राप्तं शयने मोह्य सुंदरी ॥ ४२ ॥

Transliteration

putravākyātparityajya krodhaṃ sāpatnyajaṃ tathā | dṛṣṭvā rukmāṃgadaṃ prāptaṃ śayane mohya suṃdarī || 42 ||

Translation

కుమారుని మాట విని ఆమె సపత్నీభావజనితమైన కోపాన్ని విడిచిపెట్టింది. రుక్మాంగదుడు తిరిగి వచ్చినట్లు చూసి ఆ సుందరి శయ్యపై మోహంతో మూర్ఛితురాలైంది।

Word by Word

• पुत्रवाक्यात्: from the son's words
• पुत्रवाक्यात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: पुत्र + वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी): पुत्रस्य वाक्यम् → पुत्रवाक्यम्; तस्मात् (ablative) = 'from'

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriya (क्रिया) - Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-त्यज् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having abandoned/after giving up'

• क्रोधम्: anger
• क्रोधम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• सापत्न्यजम्: born of co-wife rivalry (jealousy-born)
• सापत्न्यजम्: Karma (कर्म) - Viśeṣaṇa of object
• Type: Adjective
• Root: सापत्न्य + ज (प्रातिपदिक; √जन् 'to be born' से निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास: सापत्न्यात् (co-wife rivalry) जातः → सापत्न्यजः; विशेषणम् क्रोधम्

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध) - Adverbial modifier
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb): 'thus/also'

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (क्रिया) - Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund): 'having seen'

• रुक्मांगदम्: Rukmāṅgada (proper name)
• रुक्मांगदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुक्म + अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; कर्मधारय-समास: रुक्मः अङ्गदः यस्य/रुक्ममयः अङ्गदः → रुक्माङ्गदः (नाम)

• प्राप्तम्: arrived
• प्राप्तम्: Karma (कर्म) - Viśeṣaṇa of object
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'arrived/obtained'—रुक्मांगदम् इति कर्मणि विशेषणम्

• शयने: on the bed
• शयने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• मोह्य: became deluded (fell into infatuation)
• मोह्य: Kriya (क्रिया) / Bhava (भाव)
• Type: Verb
• Root: मुह् (धातु) + ण्यत्/यत् (कृदन्त; विधेय-विशेषण/आज्ञार्थ)
• Form: कृदन्त-आदेशरूप (potential/imperatival sense): 'to be deluded / (she) became deluded'—पाठभेद/रूपसंदेह; संदर्भतः 'मोह्य' = 'मूढा/मोहिता' (स्त्रीलिङ्ग प्रथमा एकवचन) इति भावः

• सुंदरी: the beautiful woman
• सुंदरी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुन्दरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; संबोधनार्थे अपि सम्भवः (contextual)

Speaker

Narada (narrating the episode within the Uttara-Bhaga)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Rukmāṅgada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights inner purification as part of dharma: anger arising from jealousy is renounced through good counsel, showing that self-control and reconciliation support righteous living.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though narrative in tone, it supports bhakti indirectly by emphasizing mastery over passions (krodha, īrṣyā). Such restraint is a prerequisite for steady devotion and vow-keeping praised throughout the Purana.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedanga (like Vyākaraṇa, Jyotiṣa, or Kalpa) is taught directly in this verse; the practical takeaway is ethical discipline (dama/kṣamā) that undergirds ritual purity and vrata observance.