వసిష్ఠుడు సందర్భాన్ని నిర్మించి, రాజు ప్రశ్నకు వామదేవుడు తన పూర్వకర్మ నేపథ్యాన్ని వెల్లడిస్తాడు—మునుపు శూద్రజన్మలో దారిద్ర్యం, గృహదుఃఖాలు; తరువాత బ్రాహ్మణసంగం, తీర్థయాత్రలతో జీవితం మార్పు. మథురలో విశ్రాంతి తీర్థంలో యమునాస్నానం చేసి, వరాహ ఆలయ సన్నిధిలో ‘అశూన్యశయన వ్రతం’ను నాలుగు పారణాలతో బోధిస్తాడు—శ్రావణ ద్వితీయనాడు లక్ష్మీసహిత జగన్నాథుడు (విష్ణువు) పూజ, శయ్యా-వస్త్రదానం, బ్రాహ్మణభోజనం చేస్తే సంపద, పాపనాశం; ద్వాదశి పూజతో విష్ణుసాయుజ్యం ఫలమని చెబుతాడు. తరువాత రాజు రాజ్యభారాన్ని కుమారునికి అప్పగించి విరక్తి మార్గం పడతాడు; వామదేవుడు కుమారధర్మం/పితృఆజ్ఞాపాలనాన్ని కేవలం తీర్థస్నానంకన్నా శ్రేష్ఠమని ప్రశంసిస్తాడు. విముక్తుడైన రాజు మందర పర్వతానికి వెళ్లి దివ్య పర్వతాలు, స్వర్ణలోకాలను దర్శిస్తాడు; చివరికి మోహినీ మధురనాద-రూపాలకు మోహితుడై నిలిచిపోతాడు, ఆమె సంగమానికి ముందు ధర్మ్యమైన దానం కోరుతూ ధర్మం వర్సెస్ కామం పరీక్షను నిలుపుతుంది.
Verse 1
वसिष्ठ उवाच । तच्छ्रुत्वा नृपतेर्वाक्यं महाज्ञानी मुनीश्वरः । चिंतयित्वा क्षणं ज्ञात्वा कारणं तमुचाव ह ॥ १ ॥
వసిష్ఠుడు అన్నాడు—రాజు మాటలు విని ఆ మహాజ్ఞాని మునీశ్వరుడు క్షణం ఆలోచించి కారణాన్ని గ్రహించి అతనితో పలికాడు ॥ १ ॥
Verse 2
वामदेव उवाच । पुरा त्वमवनीपाल शूद्रजातिसमुद्भवः । दारिद्र्येण पराभूतो दुष्टया भार्यया तथा ॥ २ ॥
వామదేవుడు అన్నాడు—హే అవనీ పాలకా, పూర్వం నీవు శూద్రకులంలో జన్మించావు; దారిద్ర్యంతో నలిగిపోయి, దుష్ట భార్యచేత కూడా బాధింపబడ్డావు ॥ २ ॥
Verse 3
परसेवनया चैव वेतनेन भुजिक्रिया । निवसन्दुःखसंतप्तो बहुवर्षाणि पार्थिव ॥ ३ ॥
పరసేవచేసి, ఆ సేవవలన లభించిన వేతనంతో జీవిక నడిపుతూ అతడు, ఓ రాజా, దుఃఖతాపంతో దగ్ధుడై అనేక సంవత్సరాలు నివసించాడు।
Verse 4
कदाचिद्द्विजसंसर्गात्तीर्थयात्रां गतो भवान् । ततः सर्वाणि तीर्थानि परिक्रम्य महीपते ॥ ४ ॥
ఒకసారి పండిత ద్విజుల సత్సంగం వల్ల మీరు తీర్థయాత్రకు బయలుదేరారు; ఆపై, ఓ మహీపతే, అన్ని తీర్థాలను పరిభ్రమించి దర్శించారు।
Verse 5
द्विजसेवापरो जातो मथुरां पुण्यरूपिणीम् । तत्र स्नातं त्वया विप्रसंगेन यमुनाजले ॥ ५ ॥
ద్విజసేవలో నిమగ్నుడై మీరు పుణ్యస్వరూపిణి మథురకు వచ్చారు; అక్కడ బ్రాహ్మణుల సాంగత్యంతో యమునాజలంలో మీరు స్నానం చేశారు।
Verse 6
विश्रांतिसंज्ञके तीर्थे सर्वतीर्थोत्तमोत्तमे । मंदिरे च वराहस्य कथ्यमानां कथां नृप ॥ ६ ॥
ఓ నృపా, ‘విశ్రాంతి’ అనే తీర్థంలో—సర్వతీర్థాలలో ఉత్తమోత్తమమైనదానిలో—మరియు వరాహ మందిరంలో, ఈ కథ చెప్పబడుతోంది।
Verse 7
पुराणोक्तां च शुश्राव अशून्यशयनव्रतम् । चतुर्भिः पारणैर्यस्य निष्पत्तिस्तु विधीयते ॥ ७ ॥
అతడు పురాణోక్తమైన ‘అశూన్యశయన’ వ్రతాన్ని కూడా విన్నాడు; దాని సంపూర్ణత నాలుగు పారణల ద్వారా విధించబడింది।
Verse 8
येन चीर्णेन देवेशो जीमूताभः प्रसीदति । लक्ष्मीभर्ता जगन्नाथो निःशेषाघौघनाशनः ॥ ८ ॥
ఏ వ్రతాన్ని ఆచరించితే మేఘశ్యాముడైన దేవేశుడు ప్రసన్నుడవుతాడో—లక్ష్మీపతి జగన్నాథుడు, సమస్త పాపరాశులను నశింపజేసేవాడు।
Verse 9
तत्कृतं भवता राजन्पुनरभ्येत्य मंदिरम् । अशून्यशयनं पुण्यं गृहे वृद्धिकरं परम् ॥ ९ ॥
ఓ రాజా, అది చేసి మళ్లీ మీ గృహానికి తిరిగి రండి. దాంపత్య శయ్యను ఖాళీగా ఉంచకపోవడం పుణ్యకరం; గృహంలో పరమ వృద్ధి-సమృద్ధిని కలిగిస్తుంది।
Verse 10
अकृत्वेदं महाराज व्रतं पातकनाशनम् । गार्हस्थ्यमनुतिष्ठेत वंध्यावन्निष्फलो भवेत् । सुखमीदृग्विधं लोके दुर्लभं प्रतिभाति मे ॥ १० ॥
ఓ మహారాజా, ఈ పాతకనాశక వ్రతాన్ని చేయకుండానే గృహస్థధర్మాన్ని ఆచరిస్తే, అతడు వంధ్య స్త్రీవలె నిష్ఫలుడవుతాడు. ఇలాంటి సుఖం లోకంలో దుర్లభమని నాకు అనిపిస్తుంది।
Verse 11
श्रावणस्य तु मासस्य द्वितीययां महीपते । ग्राह्यमेतद्व्रतं पुण्यं जन्ममृत्युजरापहम् ॥ ११ ॥
ఓ మహీపతే, శ్రావణ మాసంలోని ద్వితీయ తిథిన ఈ పుణ్య వ్రతాన్ని స్వీకరించాలి; ఇది జన్మ-మరణ-జరా బాధలను తొలగిస్తుంది।
Verse 12
लक्ष्मीयुक्तो जगन्नाथः पूजनीयोऽत्र पार्थिव । फलैः पुष्पैस्तथा धूपैश्चारुरक्तानुलेपनैः । शय्यादानैर्वस्त्रदानैस्तथा ब्राह्मणभोजनैः ॥ १२ ॥
ఓ పార్థివా, ఇక్కడ లక్ష్మీతో కూడిన జగన్నాథుని ఫలాలు, పుష్పాలు, ధూపం, మనోహరమైన ఎర్రని అనులేపనాలతో పూజించాలి; అలాగే శయ్యాదానం, వస్త్రదానం, బ్రాహ్మణభోజనం ద్వారా కూడా।
Verse 13
तत्त्वया सर्वमेतद्धिकृतं राजन्सुदुस्तरम् । तस्यैव कर्मणः पुष्टिरशून्यस्य महीपते । इमानेवाग्रतः पुण्यास्त्वयोक्तान्विस्तराच्छृणु ॥ १३ ॥
ఓ రాజా, నీ తత్త్వబుద్ధిచేత ఈ సమస్తమూ సిద్ధమైంది; అయినా ఇది దాటుటకు అత్యంత దుర్గమం. ఓ భూమిపతీ, ఇదే ఆ అశూన్యమైన (అర్థవంతమైన) కర్మకు బలమూ ఫలసిద్ధియూ. నీవు అడిగిన ఈ పుణ్య విషయాలను నా నుండి విస్తారంగా వినుము॥१३॥
Verse 14
नाप्रसन्नें जगन्नाथे भवेयुरिति निश्चितम् । पूर्वजन्मनि देवेशस्त्वयाशून्येन पूजितः ॥ १४ ॥
జగన్నాథుడు ప్రసన్నుడుకాకపోతే ఏ శుభమూ కలగదు—ఇది నిశ్చయం. పూర్వజన్మలో దేవేశుడిని నీవు అచంచలమైన, నిష్కపట భక్తితో (అశూన్యభావంతో) పూజించితివి॥१४॥
Verse 15
इह जन्मनि राजेंद्र द्वादश्यार्चयसे हरिम् । अवश्यं प्राप्यसे राजन् विष्णोः सायुज्यतां ध्रुवम् ॥ १५ ॥
ఓ రాజేంద్రా, ఈ జన్మలోనే నీవు ద్వాదశీనాడు హరిని ఆరాధిస్తే, ఓ రాజా, నిశ్చయంగా విష్ణువుతో ధ్రువమైన సాయుజ్యాన్ని (ఏకత్వాన్ని) పొందుదువు॥१५॥
Verse 16
एष प्रश्नो मया राजन्व्याख्यातस्ते सुमंगलः । संपदां प्रभवोपेतो ज्ञातेरुत्कर्षणार्थकः ॥ १६ ॥
ఓ రాజా, నీ ఈ ప్రశ్నను నేను వివరించితిని; ఇది అత్యంత మంగళకరం—సంపదల మూలంతో యుక్తమై, వంశోన్నతికి కారణమగును॥१६॥
Verse 17
किमन्यत्ते महीपाल ददामीह करोमि च । अवश्यं सर्वयोग्योऽसि भक्तोऽसि त्वं जनार्दने ॥ १७ ॥
ఓ మహీపాలా, నేను నీకు ఇంకేమి ఇవ్వగలను, ఇక్కడ ఇంకేమి చేయగలను? నిశ్చయంగా నీవు సమస్త పుణ్యకార్యాలకు యోగ్యుడవు, ఎందుకంటే నీవు జనార్దనుడు (విష్ణువు) యొక్క భక్తుడవు॥१७॥
Verse 18
राजोवाच । उत्सुकोऽहं द्विजश्रेष्ठ मंदरं पर्वतं प्रति । तत्राश्चर्याण्यनेकानि द्रष्टुकामस्तवाज्ञया ॥ १८ ॥
రాజు పలికెను—హే ద్విజశ్రేష్ఠా! మందర పర్వతమునకు వెళ్లుటకు నేను ఉత్సుకుడను. మీ ఆజ్ఞచే అక్కడి అనేక ఆశ్చర్యములను దర్శించదలచితిని.
Verse 19
लघुर्भूत्वा गुरुं त्यक्त्वा पुत्रोपरि द्विजोत्तम । राज्यशासनजं भारं दुर्वहं यच्च भूमिपैः ॥ १९ ॥
హే ద్విజోత్తమా! గురువును విడిచి తాను బాధ్యతల నుండి తేలికపడి, రాజ్యపాలనవలన కలిగే—రాజులకు దుర్వహమైన—భారమును తన కుమారునిపై మోపెను.
Verse 20
सोऽहं स्वेच्छाचरो यातो मत्कृत्यं तनयश्चरेत् । तछ्रुत्वा वचनं राज्ञो वामदेवोऽब्रवीदिदम् ॥ २० ॥
“నేను ఇప్పుడు స్వేచ్ఛగా వెళ్లుచున్నాను; నా కర్తవ్యమును నా కుమారుడు నిర్వర్తించుగాక।” రాజు మాటలు విని వామదేవుడు ఇలా పలికెను.
Verse 21
एतद्धि परमं कृत्यं पुत्रस्य नृपपुंगवं । यत्क्लेशात्पितरं प्रेम्णा विमोचयति सर्वदा ॥ २१ ॥
హే నృపపుంగవా! కుమారుని పరమ కర్తవ్యమిదే—ప్రేమతో సదా తండ్రిని క్లేశము, దుఃఖము నుండి విమోచించుట.
Verse 22
पितुर्वचनकारी च मनोवाक्कायशक्तितः । तस्य भागीरथीस्नानमहन्यहनि जायते ॥ २२ ॥
మనస్సు, వాక్కు, కాయము—ఈ శక్తులన్నిటితో తండ్రి ఆజ్ఞను నెరవేర్చువానికి ప్రతిదినము భాగీరథీ (గంగా) స్నానఫలము లభించును.
Verse 23
निरस्य पितृवाक्यं तु व्रजेत्स्नातुं सुरापगाम् । नो शुद्धिस्तस्य पुत्रस्य इतीत्थं वैदिकी श्रुतिः ॥ २३ ॥
తండ్రి ఆజ్ఞను నిరసించి సురాపగా నదిలో స్నానం చేయుటకు వెళ్లినవానికి, ఆ కుమారునికి శుద్ధి కలగదు—ఇదే వైదిక శ్రుతి వాక్యం।
Verse 24
स त्वं गच्छ यथाकामं कृतकृत्योऽसि भूपते । हरिप्रसादात्ते जातो वंशे पुत्रः स पुण्यकृत् ॥ २४ ॥
కాబట్టి, ఓ భూపతే, నీవు యథేచ్ఛగా వెళ్లు; నీవు కృతకృత్యుడవు. హరి ప్రసాదముచే నీ వంశంలో పుణ్యకర్ముడు కుమారుడు జన్మించాడు।
Verse 25
एवमुक्ते तु मुनिना समारुह्य तुरंगमम् । ययौ शीघ्रगतिः श्रीमान्सदागतिरिव स्वयम् ॥ २५ ॥
ముని ఇలా పలికిన తరువాత, శ్రీమంతుడు—శీఘ్రగతిగలవాడు—గుర్రాన్ని ఎక్కి వెంటనే బయలుదేరెను; స్వయంగా సదాగతి రూపమై ఉన్నట్లుగా।
Verse 26
वीक्ष्यमाणो गिरीन्सर्वान्वनानि सरितस्तथा । सर्वाश्चर्याणि राजेंद्रः सरांस्युपवनानि च ॥ २६ ॥
అన్ని పర్వతాలు, వనాలు, నదులను వీక్షిస్తూ, ఓ రాజేంద్రా, అతడు సమస్త ఆశ్చర్యాలను చూచెను—సరోవరాలు, ఉపవనాలు కూడ।
Verse 27
सोऽचिरेणैव कालेन संप्राप्तो मंदराचलम् । भ्रामयित्वा गिरिं श्वेतं गंधमादनमेव च ॥ २७ ॥
అల్పకాలంలోనే అతడు మందరాచలాన్ని చేరెను; శ్వేతగిరి మరియు గంధమాదన పర్వతాలను కూడా పరిభ్రమించి।
Verse 28
अतीत्य च महामेरुं दृष्ट्वा चैवोत्तरान्कुरून् । शतसूर्यप्रतीकाशं सर्वतः कांचनावृतम् ॥ २८ ॥
మహామేరువును దాటి ఉత్తర కురువులను దర్శించినవాడు, శతసూర్యప్రభలా ప్రకాశించే, అన్ని వైపులా స్వర్ణావృతమైన లోకాన్ని చూస్తాడు।
Verse 29
संघृष्टं हरिबाहुभ्यां स्रवंतं कांचनं रसम् । तद्भूभागं नगाकीर्णं बहुधातुविभूषितम् ॥ २९ ॥
హరి భుజాల ఘర్షణవల్ల స్వర్ణరసం ప్రవహించింది; ఆ భూభాగం పర్వతాలతో నిండిపోయి, అనేక ధాతువులతో అలంకృతమైంది।
Verse 30
बहुनिर्झरसंयुक्तं बहुकंदरभूषितम् । निम्नागायुतसंपूर्णं धौतं गंगाजलैः शुभैः ॥ ३० ॥
అది అనేక జలపాతధారలతో కూడి, ఎన్నో గుహలతో అలంకృతమై, లెక్కలేనన్ని లోయలతో నిండిపోయి, శుభమైన గంగాజలాలతో కడిగి పవిత్రమైంది।
Verse 31
विश्वस्तैर्युवतीवृन्दैः कांताशर्मोपसेविभिः । घटप्रमाणैर्नृपते परिपक्वैः सुगंधिभिः ॥ ३१ ॥
హే నృపతే! అక్కడ విశ్వాసభరితమైన యువతీ సమూహాలు కాంతాశర్ముని సేవిస్తూ, ఘటప్రమాణ పాత్రల్లో పరిపక్వమైన సుగంధ నైవేద్యాలను మోసుకొస్తారు।
Verse 32
फलैर्युवतिसंभूतैः कुचैरिव विभूषितम् । द्विरेफध्वनिसंयुक्तं कोकिलस्वरनादितम् ॥ ३२ ॥
అది యువతీ కుచాలవలె ఉన్న ఫలాలతో అలంకృతమై, తేనెటీగల మ్రోగుడితో కూడి, కోకిలల మధుర స్వరాలతో నినదిస్తుంది।
Verse 33
अनेकसत्त्वविरुतैः समंतान्नादितं गिरिम् । संपश्यमानो नृपतिर्विवेश स महागिरिम् ॥ ३३ ॥
అనేక జీవుల కేకలతో చుట్టూరా మార్మోగుతున్న ఆ మహాగిరిని చూచి రాజు ఆ ఉన్నత పర్వతప్రదేశంలో ప్రవేశించాడు।
Verse 34
आरोढुकामस्तु कुतूहलात्तमन्वेषयन्केन पथा प्ररोहम् । स वीक्षते यावदसौ समंतात्तावत्समस्तं द्रुमपक्षिसंघम् ॥ ३४ ॥
ఎక్కాలనే కోరికతో, కుతూహలంతో ఎక్కే దారిని వెతుకుతూ అతడు చుట్టూ చూశాడు; ఎంతసేపు చూశాడో అంతసేపు చెట్లపై పక్షుల సమస్త గుంపునే చూశాడు।
Verse 35
विसर्पमाणं ध्वनिना गृहीतं विमोहिनीवक्त्रसमुद्भवेन । उपप्लवंतं तरसा महीपस्तेनैव सार्द्धं स जगाम तूर्णम् ॥ ३५ ॥
మోహినీ ముఖం నుండి పుట్టిన ధ్వని అతనిని పట్టుకుంది; కలవరంతో ముందుకు దూసుకెళ్లగా, రాజు కూడా అదే బలంతో ప్రేరితుడై అతనితో పాటు వేగంగా వెళ్లాడు।
Verse 36
तस्याऽपि कर्णे ध्वनिराविवेश विमोहिनीवक्त्रसमुद्भवो यः । विमोहितो येन विमुच्य वाहं त्रिविक्रमेणेव विलंघ्यमानम् ॥ ३६ ॥
మోహినీ ముఖం నుండి పుట్టిన ఆ ధ్వని అతని చెవిలోనూ ప్రవేశించింది; దానితో మోహితుడై అతడు తన వాహనాన్ని విడిచాడు, త్రివిక్రముడు (విష్ణువు) దానిని లంఘిస్తున్నట్లుగా।
Verse 37
मार्गं गिरेर्मोहिनिगीतमुग्धं क्षणेन राजा सहसा ददर्श । गिरौ स्थितां तप्तसुवर्णभासं कामस्य यष्टीमिव निर्मितां च ॥ ३७ ॥
క్షణంలోనే రాజు పర్వత మార్గాన్ని చూశాడు; అది మోహినీ గీతానికి మైమరచినట్లుగా మోహకంగా కనిపించింది. అలాగే పర్వతంపై తప్త స్వర్ణంలా ప్రకాశించే ఒక రూపాన్ని చూశాడు, అది కామదేవుని యష్టిలా నిర్మితమైనట్లు.
Verse 38
शक्रस्य लिंगं गगने प्रसक्तं संपूजयंतीमिव लोकसूत्यै । क्षमास्वरूपामिव वै रसाया गिरेः सुताया इव रूपराशिम् ॥ ३८ ॥
అది ఆకాశంలో ఎత్తుగా నిలిచిన ఇంద్రధ్వజచిహ్నంలా కనిపించింది; లోకహితార్థం పూజింపబడుతున్నదానిలా; క్షమాస్వరూపంలా; రసా—భూమి—స్వయంస్వరూపంలా; పర్వతకన్యవలె సౌందర్యరాశిగా ప్రకాశించింది।
Verse 39
सिंधोस्तु वेलामिव रूपयुक्तां तस्यास्तनुं वै रतिमंदिराख्याम् । विकर्षमाणां सहसा त्रिनेत्रं लिंगाश्रयं देवविनोदनार्थम् ॥ ३९ ॥
సముద్రతీరరేఖవలె సుందరాకారమై, ‘రతిమందిర’మని ప్రసిద్ధమైన ఆమె దేహాన్ని దేవతల వినోదార్థం త్రినేత్రుడు (శివుడు) అకస్మాత్తుగా తన లింగాశ్రయమునకు లాగెను।
Verse 40
तत्पुण्यकर्त्तुर्मनसाभिलाषां व्यवस्थितो मोहिनिरूपदर्शी । विमोहितोऽसौ निपपात राजा विमोहिनीकामशरेण विद्धः ॥ ४० ॥
ఆ పుణ్యకర్త యొక్క మనోభిలాషను లక్ష్యంగా చేసుకొని రాజు మోహినీ రూపాన్ని దర్శించాడు; మోహినీ కామబాణంతో గాయపడి మోహితుడై నేలపై పడిపోయాడు।
Verse 41
ज्वरेण तीव्रेण गृहीतदेहः समीपमस्याः स ससर्प शीघ्रम् । विसर्पिणं भूमिपतिं सुनेत्रा विलोकयामास कटाक्षदृष्ट्या ॥ ४१ ॥
తీవ్ర జ్వరంతో పట్టుబడిన దేహంతో అతడు ఆమె సమీపానికి వేగంగా పాకుతూ వచ్చెను. అప్పుడు సునేత్ర ఆమె పక్కచూపుతో ఆ పాకుతూ బాధపడుతున్న భూపతిని చూచెను।
Verse 42
विमुच्य वीणां विरराम गीताप्राप्तं च कार्यं सहसैव मेने । विधूनयंती मृगपक्षिसघान्सुवाससा गंडभुजौ निवार्य ॥ ४२ ॥
ఆమె వీణను విడిచి పాటను ఆపింది; అకస్మాత్తుగా ఒక కార్యం వచ్చిందని భావించింది. జింకల గుంపులు, పక్షుల గుంపులను దూరం చేసి, సువాసనగల వస్త్రంతో తన చెంపలు, భుజాలను కప్పుకొని, తన్ను తాను సమాహరించుకుంది।
Verse 43
शिलीमुखान् श्वाससुगंधमुग्धान् जगाम देवी नृपतेः समीपम् । त्यक्त्वा हरं पूज्यतमं सुलिंगं गगत्वा तु पार्श्वे तमुदारचेष्टा ॥ ४३ ॥
శ్వాససుగంధంతో మోహింపజేస్తూ, పుష్పశరాలను విడిచుతూ దేవి రాజుని సమీపానికి వచ్చింది. పూజ్యతముడైన హరుని మరియు ఆ శుభలింగాన్ని కూడా విడిచి, ఉదారచేష్టతో అతని పక్కన నిలిచింది।
Verse 44
विमोहिनी नीरजपत्रनेत्रा उवाच वाक्यं मधुरं मनोज्ञम् । रुक्मांगदं कामशराभितप्तमुत्तिष्ठ राजन्वशगा तवाहम् ॥ ४४ ॥
పద్మపత్రనేత్రా విమోహినీ, కామశరాలతో దగ్ధమైన రుక్మాంగదునితో మధురమైన మనోహర వాక్యాలు పలికింది— “లేచిరా రాజా; నేను నీ వశంలో ఉన్నాను.”
Verse 45
किं मूर्च्छया देहमिमं क्षिणोषि यस्त्वं धराभारमिमं महांतम् । तृणीकृतं भूप समुद्वहेथा यन्मामकं रूपमवेक्ष्य हारि ॥ ४५ ॥
మూర్ఛతో ఈ దేహాన్ని ఎందుకు క్షీణింపజేస్తున్నావు? ఓ భూపా, నీవు ఈ మహా భూభారాన్ని తృణంలా భావించి మోస్తావు; అలాంటివాడివి నా హరించే రూపాన్ని చూసి ఎందుకు మూర్ఛించావు?
Verse 46
किं मुह्यसे दुर्बलगौरिवेह पंके निमग्ना भव त्वम् । धीरोऽसि विडंबयेथाः किमर्थमात्मानमुदारचेष्टम् ॥ ४६ ॥
ఇక్కడ బురదలో కూరుకుపోయిన బలహీన గోవులా ఎందుకు మోహపడుతున్నావు? నీవు ధీరుడివి; మరి నీ ఉదార ప్రయత్నాన్ని ఎందుకు హాస్యాస్పదం చేసుకుంటున్నావు?
Verse 47
यद्यस्ति वांछा तव भूपतीश ममानुकूले सुरतेऽतिहृद्ये । प्रदाय दानं च सुधर्ममुक्तं भुंक्ष्व स्वदासीमिव मां रतिज्ञाम् ॥ ४७ ॥
ఓ భూపతీశా, నాతో అనుకూలమైన, అత్యంత హృద్యమైన సురతాన్ని కోరితే, ముందుగా సుధర్మంలో చెప్పబడిన దానాన్ని సమర్పించు; ఆపై రతిలో నిపుణమైన నన్ను నీ దాసిలా భావించి అనుభవించు.
Verse 48
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरेभागे मोहिनीदर्शनं नाम एकादशोऽध्यायः ॥ ११ ॥
ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణ ఉత్తరభాగములో ‘మోహినీదర్శనం’ అను ఏకాదశ అధ్యాయము సమాప్తమైంది ॥ ११ ॥
It is presented as a gṛhastha-centered, sin-destroying vow that pleases Jagannātha with Lakṣmī and is explicitly linked to prosperity, household increase, and the prevention of ‘fruitlessness’ in domestic life; it also anchors the chapter’s tīrtha setting (Mathurā–Yamunā) in concrete ritual practice (Vrata-kalpa).
Vāmadeva elevates filial obedience as a daily source of merit—portrayed as superior to substituting a father’s command with mere bathing at another river—thereby framing dharma as relational duty, not only as travel-based piety.
Mohinī acts as a dharma-testing catalyst: the king’s pilgrimage culminates in a sensory and erotic enchantment that forces a choice between impulsive desire and righteousness, with her insistence on a prior ‘righteous gift’ (dāna) keeping the episode within moral-ritual discourse rather than pure romance.