Shloka 53

Adhyaya 88 — Surya's Progeny

Sanskrit

मच्छस्त्रपातसम्भूतान् रक्तबिन्दून् महासुरान् ।

रक्तबिन्दोः प्रतीच्छ त्वं वक्त्रेणानेन वेगिना ॥

Transliteration

macchastrapātasambhūtān raktabindūn mahāsurān | raktabindoḥ pratīccha tvaṃ vaktreṇānena veginā ||

Translation

“ఈ వేగమైన నోటితో నా ఆయుధాల పాతంతో ఉద్భవించిన రక్తబిందువులను—అవి మహాసురులే—గ్రహించు; పడుతున్న రక్తాన్ని పట్టివేయి।”

Word by Word

• मत्-शस्त्र-पात-सम्भूतान्: arisen from the strike of my weapon
• मत्-शस्त्र-पात-सम्भूतान्: Karma (कर्म/Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + शस्त्र (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक) + सम्-भू (धातु) → सम्भूत (कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (मम शस्त्रस्य पातात् सम्भूताः = arisen from the fall/strike of my weapon); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• रक्त-बिन्दून्: drops of blood
• रक्त-बिन्दून्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + बिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रक्तस्य बिन्दवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• महासुरान्: great demons
• महासुरान्: Karma (कर्म/Object apposition)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान्तः असुराः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• रक्त-बिन्दोः: of (each) blood-drop
• रक्त-बिन्दोः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + बिन्दु (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• प्रतीच्छ: receive / catch
• प्रतीच्छ: Kriya (क्रिया/Command)
• Type: Verb
• Root: प्रति-इ (धातु: इण्/इ)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: प्रति-

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता/Agent)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• वक्त्रेण: with (your) mouth
• वक्त्रेण: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अनेन: with this
• अनेन: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• वेगिना: swiftly / with speed
• वेगिना: Karana (करण/Instrument qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वेगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (वक्त्रेण/अनेन)

Speakers

• Caṇḍikā addressing Kālī/Cāmuṇḍā

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Caṇḍikā
• Kālī/Cāmuṇḍā
• Raktabīja

Shakti Aspects

• Caṇḍikā; Kālī/Cāmuṇḍā

Key Themes

• Shaktism
• Cause-prevention over effect-management
• Mythic etiology of ‘multiplying evil’
• Cooperative forms of Devī

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The instruction models a principle: prevent harmful outcomes at their origin-point. Rather than endlessly battling spawned consequences, intercept the generating condition.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Narrative theology (upākhyāna) illustrating the functional supremacy of Devī’s śakti through a specific ‘means’ (upāya).

What is the esoteric significance?

‘Catching the blood-drop’ is symbolic of arresting saṃskāra at inception—absorbing the impulse before it crystallizes into proliferating thought-forms or actions.