Shloka 12

Adhyaya 83 — The Slaying of Mahishasura’s Armies and the Final Death of Mahishasura

Sanskrit

भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः ।

चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत् ॥

Transliteration

bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ | cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇais tad api sācchinat ||

Translation

తన శక్తి విరిగి పడినదాన్ని చూసి చామరుడు కోపంతో త్రిశూలాన్ని విసిరెను; దానినీ ఆమె బాణాలతో చీల్చి వేసెను।

Word by Word

• भग्नाम्: broken
• भग्नाम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भञ्ज् (धातु) → भग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, PPP); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; शक्तिम् इत्यस्य विशेषण

• शक्तिम्: the spear
• शक्तिम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• निपतिताम्: fallen down
• निपतिताम्: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि√पत् (धातु) → निपतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, PPP); स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; शक्तिम् इत्यस्य विशेषण

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल (Pūrvakāla-kriyā)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund); अव्ययभाव (indeclinable verbal)

• क्रोधसमन्वितः: filled with anger
• क्रोधसमन्वितः: विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध + समन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: समास: क्रोध + समन्वित (तृतीया-तत्पुरुष: ‘endowed with anger’); क्त-प्रत्यय (PPP); पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; चामरस्य विशेषण

• चिक्षेप: threw
• चिक्षेप: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• चामरः: Cāmara
• चामरः: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चामर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• शूलम्: trident/spear
• शूलम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण (instrument)

• तत्: that (weapon)
• तत्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; शूलम् इत्यस्य निर्देश

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (also/even)

• सा: she
• सा: कर्ता (Kartā/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; देवी/अम्बिका

• अच्छिनत्: cut off, severed
• अच्छिनत्: क्रिया (Kriyā/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/लङ्), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

Speakers

• Narrative voice within Devi Mahatmyam

Primary Deities

• Devi
• Chamara (asura)

Shakti Aspects

• Ambika/Chandika implied; martial mastery with missiles

Key Themes

• Shaktism
• Anger escalation
• Divine archery
• Ineffectiveness of asuric weapons

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Anger multiplies attempts but not success; repeated aggression becomes self-reinforcing delusion. Devi’s effortless severing shows the superiority of centered skill over reactive fury.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

A dharma-supporting heroic narrative (māhātmya) embedded within the Purana, not a direct pancalakṣaṇa catalog section.

What is the esoteric significance?

Arrows here can symbolize focused rays of awareness that ‘cut’ complex threats into harmless fragments—discriminative insight (viveka) dismantling the asuric thrust.