Shloka 38

Adhyaya 76Hymn to the Goddess

मार्कण्डेय उवाच ततः स विस्मितो राजा सभार्यः सह बन्धुभिः ।

तस्मान्निवर्त्य ममतामनुमेने वनाय तम् ॥

mārkaṇḍeya uvāca tataḥ sa vismito rājā sabhāryaḥ saha bandhubhiḥ / tasmānnivartya mamatāmanumene vanāya tam

మార్కండేయుడు అన్నాడు—అప్పుడు రాజు భార్యా బంధువులతో కూడి ఆశ్చర్యపడి, ‘నాది’ అనే భావాన్ని విడిచి, అతనికి అడవికి వెళ్లుటకు అనుమతి ఇచ్చాడు.

mārkaṇḍeyaḥMārkaṇḍeya
mārkaṇḍeyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmārkaṇḍeya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (वच् धातु)
FormLiṭ (लिट्) Perfect, Parasmaipada (परस्मैपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष) 3rd person, Singular (एकवचन)
tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
FormAdverb (काल/क्रमवाचक अव्यय)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा/1), Singular
vismitaḥastonished
vismitaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvismita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √smi + vi, past participle)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा/1), Singular; past passive participle (क्त) used adjectivally
rājāthe king
rājā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा/1), Singular
sa-bhāryaḥwith (his) wife
sa-bhāryaḥ:
Sahārtha (सहार्थ/associative)
TypeAdjective
Rootsa-bhārya (प्रातिपदिक; components: sa + bhāryā)
FormMasculine, Nominative, Singular; avyayībhāva meaning 'together with wife'
sahatogether with
saha:
Sahārtha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
FormPreposition-like indeclinable (सहार्थक अव्यय) governing Instrumental
bandhubhiḥwith relatives
bandhubhiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootbandhu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (तृतीया/3), Plural (बहुवचन)
tasmātfrom that (attachment)
tasmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Ablative (पञ्चमी/5), Singular
nivartyahaving withdrawn
nivartya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootni-vṛt (नि + वृत् धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा/ल्यप्) form; 'having turned back/withdrawn'
mamatāmpossessiveness, attachment
mamatām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmamatā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular
anumeneconsented, permitted
anumene:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-man (अनु + मन् धातु)
FormLiṭ (लिट्) Perfect, Ātmanepada (आत्मनेपद), Prathama-puruṣa 3rd person, Singular
vanāyafor the forest (life)
vanāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Dative (चतुर्थी/4), Singular
tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (द्वितीया/2), Singular
Mārkaṇḍeya narrating

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Mamatā-tyāga (abandoning possessiveness)Rājadharma and consentSupport of renunciation

FAQs

Even householders and rulers can practice detachment by releasing possessiveness and supporting a sincere aspirant’s renunciation—without neglecting civic stability.

Ethical narrative illustration (dharma-upadeśa through ākhyāna), not a cosmological or genealogical catalog.

The ‘king with wife and kin’ represents the full social web; its consent indicates that inner freedom can be harmonized with outer obligations when mamatā is surrendered.