Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Adhyaya 76The Sixth Manvantara: Cakshusha Manu, the Child-Snatcher, and the Problem of Kinship

गुरुरुवाच न त्वियं ते महाभाग ! जनयित्री ऋथात्मजा ।

विक्रान्तस्याग्रमहिषी हैमिनी नाम नामतः ॥

gurur uvāca na tv iyaṃ te mahābhāga janayitrī ruthātmajā | vikrāntasyāgramahiṣī haiminī nāma nāmataḥ ||

గురువు అన్నాడు— “ఓ భాగ్యవంతుడా, ఈమె నీ జన్మతల్లి కాదు. ఈమె రూథా కుమార్తె; విక్రాంతుని ప్రధాన మహిషి, ‘హైమినీ’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి.”

गुरुःthe teacher
गुरुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (वच् धातु) उपसर्ग ‘उ-’ (उवाच as perfect of वच्)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
तुbut/indeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
इयम्this (woman)
इयम्:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
तेyour
ते:
सम्बन्ध (Possessor)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम (enclitic)
महाभागO fortunate one
महाभाग:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; बहुव्रीहिः (महान् भागः यस्य सः)
जनयित्रीbirth-giver/mother
जनयित्री:
प्रेडिकेटिव संज्ञा (Predicate noun)
TypeNoun
Rootजनयितृ (प्रातिपदिक; जन्/जन् धातु से तृच्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
ऋथ-आत्मजाdaughter of Ṛtha
ऋथ-आत्मजा:
समनाधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootऋथ (प्रातिपदिक) + आत्मजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋथस्य आत्मजा)
विक्रान्तस्यof Vikrānta
विक्रान्तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविक्रान्त (प्रातिपदिक; वि-क्रम् धातु से क्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; नाम/विशेषणरूपेण
अग्रमहिषीchief queen
अग्रमहिषी:
प्रेडिकेटिव संज्ञा (Predicate noun)
TypeNoun
Rootअग्रमहिषी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (अग्रा महिषी)
हैमिनीHaiminī
हैमिनी:
समनाधिकरण (Apposition)
TypeNoun
Rootहैमिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; व्यक्तिनाम
नामby name
नाम:
विशेषणार्थक अव्यय (Naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक (quotative/‘by name’)
नामतःby name/nominally
नामतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootनामतः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) ‘as to name/by name’
Guru to Ānanda

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Identity revelationRoyal householdDharma complexityFamily/lineage

FAQs

The guru’s role includes clarifying truth when it impacts duty. Correct knowledge (yathārtha-jñāna) is presented as prerequisite for correct action (dharma).

Touches Vaṃśa/Vaṃśānucarita elements (names, royal relations), though in service of an ethical plot rather than a formal genealogy list.

The ‘queen’ motif can symbolize external authority and social identity; the verse shifts the boy’s self-conception from assumed household ties to a larger karmic narrative.