Shloka 9

Adhyaya 74Battle with Mahishasura

न दिग्विज्ञायते पूर्वा दक्षिणा वा न पश्चिमा ।

नोत्तरा तमसा सर्वमनुलिप्तमिवाभवत् ॥

na digvijñāyate pūrvā dakṣiṇā vā na paścimā / nottarā tamasā sarvam anuliptam ivābhavat

ఏ దిక్కూ స్పష్టంగా కనిపించలేదు—తూర్పు కాదు, దక్షిణం కాదు, పడమర కాదు, ఉత్తరం కాదు; అంతా చీకటితో పూతపూసినట్టుగా అనిపించింది।

not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)
दिक्direction
दिक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सामान्यवाचक-नाम
विज्ञायतेis recognized
विज्ञायते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ज्ञा (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is known/ascertained)
पूर्वाeast
पूर्वा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; दिग्वाचक-नाम
दक्षिणाsouth
दक्षिणा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; दिग्वाचक-नाम
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्ययम् (disjunctive particle ‘or’)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
पश्चिमाwest
पश्चिमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; दिग्वाचक-नाम
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्
उत्तराnorth
उत्तरा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; दिग्वाचक-नाम
तमसाby darkness
तमसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अनुलिप्तम्smeared/covered over
अनुलिप्तम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअनु + लिप् (धातु) → अनुलिप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सर्वम्’ इति विशेषणम्
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्ययम् (comparative particle ‘as if’)
अभवत्became/was
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
Mārkaṇḍeya (narrator)
DisorientationDarkness (tamas) imageryFlood/deluge atmosphereExistential uncertainty

FAQs

When outer reference points vanish, one must rely on inner steadiness. The verse dramatizes how crisis removes familiar coordinates—inviting deeper dependence on dharma and disciplined awareness.

Vaṃśānucarita employing quasi-pralaya motifs; thematically adjacent to pralaya descriptions but functioning here as narrative setting rather than cosmological doctrine.

The disappearance of directions symbolizes the collapse of dualities and habitual mental mapping. ‘Darkness plastered everywhere’ evokes tamas covering buddhi; the spiritual task is to recover inner ‘north’ (discrimination) without external cues.