Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

Adhyaya 74King Svarashtra, the Deer-Queen’s Curse, and the Rise of Tamasa Manu

राज्याच्च्युतः सोऽपि वनं गत्वा निर्विण्णमानसः ।

तपस्तेपे महाभागे वितस्तापुलिने स्थितः ॥

rājyāc cyutaḥ so 'pi vanaṃ gatvā nirviṇṇamānasaḥ / tapas tepe mahābhāge vitastāpuline sthitaḥ

రాజ్యంనుండి వెలివేయబడిన అతడూ విరక్తమనస్సుతో అరణ్యానికి వెళ్లి, విటస్తా నదியின் పుణ్యమైన ఇసుకతీరంపై నిలబడి తపస్సు చేశాడు।

राज्यात्from the kingdom
राज्यात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम्
च्युतःfallen/ousted
च्युतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootच्यु (धातु) → च्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सः’ इति विशेषणम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपातः (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’
वनम्to the forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) → गत्वा (क्त्वान्त)
Formअव्ययकृदन्तः (क्त्वा/gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having gone)
निर्विण्णमानसःwith a dejected mind
निर्विण्णमानसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्विण्ण + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (निर्विण्णं मानसं यस्य) विशेषणम्
तपःausterity
तपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
तेपेperformed (austerities)
तेपे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
महाभागेin/at the noble (place)
महाभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; कर्मधारयः (महान् भागः यस्य)
वितस्तापुलिनेon the sandbank of the Vitastā
वितस्तापुलिने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवितस्ता + पुलिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (वितस्तायाः पुलिनम्)
स्थितःstaying/standing
स्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सः’ इति विशेषणम्
Mārkaṇḍeya (narrator)
RenunciationTapasSacred geography (Vitastā)Transformation through adversity

FAQs

Suffering and loss can mature into vairāgya and disciplined spiritual effort. The king converts political defeat into a new pursuit: self-mastery through tapas.

Vaṃśānucarita with tīrtha/kshetra coloring (sacred river locale), still within Manvantara narrative flow.

The riverbank signifies a liminal zone—between settled life and wilderness—apt for inner transition. Vitastā (often identified with the Jhelum) evokes purification and continuity of dharma through sacred landscapes.