Shloka 94

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धमहोत्सवाः ।

क्रियन्ते पूर्ववद् गेहे न त्वं तत्र गृहे चर ॥

Transliteration

paurajānapadair yatra prākprasiddhamahotsavāḥ /

kriyante pūrvavad gehe na tvaṃ tatra gṛhe cara

Translation

ఏ ఇంటిలో పట్టణవాసులు, గ్రామవాసులు పూర్వవిధంగా ప్రసిద్ధ మహోత్సవాలను యథావిధిగా నిర్వహిస్తారో, ఆ ఇంటిలో నీవు సంచరించవద్దు।

Word by Word

• पौर-जानपदैः: by townsmen and countryfolk
• पौर-जानपदैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: पौर (प्रातिपदिक) + जानपद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), बहुवचन; द्वन्द्वसमासः (पौराश्च जानपदाश्च)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध/देशवाचक-अव्यय (relative adverb: 'where')

• प्राक्: formerly
• प्राक्: Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (formerly/before)

• प्रसिद्ध-महोत्सवाः: well-known great festivals
• प्रसिद्ध-महोत्सवाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रसिद्ध (कृदन्त/प्रातिपदिक) + महोत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (प्रसिद्धा ये महोत्सवाः)

• क्रियन्ते: are performed
• क्रियन्ते: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगः (are done)

• पूर्ववत्: as before
• पूर्ववत्: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्ववत् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (as before)

• गेहे: in the house
• गेहे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• न: not
• न: Pratiṣedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे (2nd person pronoun), प्रथमा, एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• गृहे: in the house
• गृहे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• चर: move/wander
• चर: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचन

Speakers

• Brahmā instructing a Yakṣa (reported by Mārkaṇḍeya)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Brahmā

Key Themes

• Dharma
• Community ritual
• Auspicious spaces
• Protection from malevolent forces

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Communal dharmic celebration and continuity of tradition are portrayed as protective. A house integrated into public, righteous observances is not a suitable locus for harmful influences.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Dharma/ācāra instruction; not pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Shared ritual generates collective ‘kṣetra-śuddhi’ (purified field). The instruction implies that sustained sattva and social harmony repel disruptive entities.