Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Adhyaya 43Portents of Death (Ariṣṭa-lakṣaṇas) and the Yogin’s Response; Alarka Renounces Kingship

सूर्योदये यस्य शिवा क्रोशन्ती याति संमुखम् ।

विपरीतं परीतं वा स सद्यो मृत्युमृच्छति ॥

sūryodaye yasya śivā krośantī yāti saṃmukham / viparītaṃ parītaṃ vā sa sadyo mṛtyumṛcchati

సూర్యోదయ సమయంలో శివా (నక్క) అరుస్తూ ఒక పురుషుని వైపు వస్తే—వ్యతిరేక దిశ నుండి వచ్చినా లేదా చుట్టూ తిరుగుతూ వచ్చినా—అతడు తక్షణమే మరణాన్ని పొందుతాడు।

sūrya-udayeat sunrise
sūrya-udaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण) (time)
TypeNoun
Rootsūrya + udaya (प्रातिपदिक; समास)
FormMasculine, Locative (सप्तमी/7), Singular; तत्पुरुषः (‘sun-rise’)
yasyaof whom/whose
yasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (षष्ठी/6), Singular
śivāa jackal (śivā)
śivā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśivā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (प्रथमा/1), Singular
krośantīhowling
krośantī:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Root√kruś (क्रुश्) (कृदन्त)
FormPresent active participle (शतृ), Feminine, Nominative, Singular; agrees with ‘śivā’
yātigoes/comes
yāti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (या)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada, 3rd person, Singular
saṃmukhamtowards (him), face-to-face
saṃmukham:
Gati/Deśa (देश/गति)
TypeIndeclinable
Rootsaṃmukha (प्रातिपदिक)
FormAdverbial accusative (अव्ययीभाववत् प्रयोगः); direction ‘towards the front/face to face’
viparītamin the opposite direction
viparītam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootviparīta (प्रातिपदिक)
FormAdverbial accusative (क्रियाविशेषण-प्रयोग)
parītamaround/encircling (or turned away)
parītam:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootparīta (प्रातिपदिक)
FormAdverbial accusative (क्रियाविशेषण-प्रयोग)
or
:
Samuccaya/Vikalpa (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक निपात)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
sadyaḥimmediately
sadyaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsadyaḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
mṛtyumdeath
mṛtyum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmṛtyu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
ṛcchatireaches/attains
ṛcchati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√ṛcch (ऋच्छ्/गम्-अर्थे)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada, 3rd person, Singular
Not explicit in excerpt; śakuna-śāstra style within Purāṇic instruction

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

OmensŚakuna (animal portents)DharmaMortality

FAQs

Nature is read as a moral mirror in Purāṇic culture; ominous encounters prompt restraint, prayer, and urgent completion of righteous duties.

Ancillary dharma/śakuna material; not one of the five principal Purāṇic characteristics.

Sunrise marks the day’s prāṇic ‘opening’; an inauspicious śakuna at that liminal time symbolizes obstruction of life-force and the closing of one’s allotted time.