Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

Adhyaya 40The Yogin’s Impediments (Upasargas), Subtle Concentrations, and the Eight Siddhis

चिन्तयेत् परमं ब्रह्म कृत्वा तत्प्रवणं मनः ।

योगयुक्तः सदा योगी लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ॥

cintayet paramaṃ brahma kṛtvā tatpravaṇaṃ manaḥ | yogayuktaḥ sadā yogī laghvāhāro jitendriyaḥ ||

మనస్సును ఆ పరబ్రహ్మ వైపు వంచి ధ్యానించాలి. యోగంలో నిత్య నియమశీలుడైన యోగి స్వల్పాహారం చేసి ఇంద్రియాలను జయించాలి.

cintayetshould contemplate
cintayet:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√cint (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
paramamsupreme
paramam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootparama (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (qualifying brahma)
brahmaBrahman, the Absolute
brahma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
kṛtvāhaving made
kṛtvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having made’
tat-pravaṇaminclined toward that
tat-pravaṇam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + pravaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तस्मिन् प्रवणम्/तत्प्रवणम् (तत्पुरुषः: ‘inclined to that’)
manaḥmind
manaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
yoga-yuktaḥjoined with yoga, disciplined
yoga-yuktaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyoga (प्रातिपदिक) + yukta (√yuj, क्त-कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—योगेन युक्तः (तृतीया-तत्पुरुषः); विशेषणम् (qualifying yogī)
sadāalways
sadā:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb)
yogīthe yogin
yogī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyogin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
laghu-āhāraḥof light diet
laghu-āhāraḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootlaghu (प्रातिपदिक) + āhāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—लघुराहारः (कर्मधारयः); विशेषणम् (qualifying yogī)
jita-indriyaḥhaving conquered the senses
jita-indriyaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootjita (√ji, क्त-कृदन्त) + indriya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—जितानि इन्द्रियाणि येन (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः), रूपतः तत्पुरुष-समासवत्; विशेषणम् (qualifying yogī)
Unspecified in provided excerpt (within Markandeya Purana’s instructional dialogue context)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Brahman (as supreme principle)
YogaBrahman contemplationDietary disciplineSense-control

FAQs

Metaphysical realization is supported by practical restraint: contemplation of Brahman is paired with moderation in food and mastery of the senses.

Ancillary dharma/yoga instruction within the Purana; not part of the five defining narrative-lakṣaṇas.

‘Making the mind incline to That’ indicates intentional re-vectoring of mental momentum (saṃskāra-flow) toward the absolute, a prerequisite for deeper absorptions.