Shloka 5

Adhyaya 28Madalasa's Teaching IV

दानमध्ययनं यज्ञः क्षत्रियस्याप्ययं त्रिधा ।

धर्मः प्रोक्तः क्षिते रक्षा शस्त्राजीवञ्च जीविका ॥

dānam adhyayanaṃ yajñaḥ kṣatriyasyāpy ayaṃ tridhā | dharmaḥ proktaḥ kṣite rakṣā śastrājīvañ ca jīvikā ||

క్షత్రియునికీ ధర్మం త్రివిధమని ప్రకటించబడింది—దానం, స్వాధ్యాయం, యజ్ఞం. అతని జీవిక భూమి/రాజ్య రక్షణచేత మరియు శస్త్రవృత్తిచేత జరుగుతుంది.

dānaम्gift; giving
dānaम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
adhyayanaम्study (of Veda)
adhyayanaम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyayana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
yajñaḥsacrifice; ritual
yajñaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
kṣatriyasyaof the Kshatriya
kṣatriyasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootkṣatriya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
apialso; even
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), additive/emphatic
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
tridhāin three ways
tridhā:
Prakāra (प्रकार/रीति)
TypeIndeclinable
Roottridhā (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण-अव्यय)
dharmaḥduty; dharma
dharmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
proktaḥdeclared; stated
proktaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra+vac (धातु) → prokta (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त/PPP), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); used predicatively ‘is declared’
kṣiteon earth; in the realm
kṣite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣiti (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
rakṣāprotection
rakṣā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrakṣā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
śastra-ājīvamliving by weapons; military livelihood
śastra-ājīvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśastra (प्रातिपदिक) + ājīva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘weapon-based livelihood’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक-अव्यय)
jīvikālivelihood
jīvikā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjīvikā (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
Not specified in the provided excerpt (Ācāra instruction within Markandeya Purāṇa’s discourse context)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaVarṇadharmaRoyal dutySocial ethics

FAQs

Kṣatriya-ethics are framed as service to order: generosity, disciplined learning, and ritual responsibility are paired with the public duty of protection. Power is legitimized only when yoked to dharma (rakṣā) and restraint.

Primarily Ācāra/Dharma instruction (not one of the five core lakṣaṇas strictly), but within Purāṇic teaching it supports the maintenance of social order often embedded alongside Vaṃśa/Vaṃśānucarita narratives.

The ‘weapons’ motif symbolizes controlled force: śakti (capacity) must be governed by śāstra (normative order). Protection of ‘kṣiti’ can also be read as guarding the field of dharma wherein spiritual life becomes possible.