Previous Verse
Next Verse

Shloka 62

Adhyaya 15Karmic Retribution: Rebirths After Naraka and the King’s Compassion in Hell

नरस्य यस्य कठिनं मनो बालातुरादिषु ।

वृद्धेषु च न तं मन्ये मानुषं राक्षसो हि सः ॥

narasya yasya kaṭhinaṃ mano bālāturādiṣu | vṛddheṣu ca na taṃ manye mānuṣaṃ rākṣaso hi saḥ ||

పిల్లలు, రోగులు మొదలైనవారిపట్ల, అలాగే వృద్ధులపట్ల కఠినహృదయుడైన వానిని నేను మనిషిగా భావించను; అతడు నిజంగా రాక్షసుడే।

नरस्यof a man
नरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
कठिनम्hard; cruel
कठिनम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकठिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; मनः इति विशेषणम्
मनःmind
मनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
बाल-आतुर-आदिषुamong children, the sick, etc.
बाल-आतुर-आदिषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक) + आतुर (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्व-प्रायः with आदि; ‘among children, the sick, and others’
वृद्धेषुamong the elderly
वृद्धेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मन्येI consider
मन्ये:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन, आत्मनेपद
मानुषम्a human
मानुषम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; predicate accusative with मन्ये
राक्षसःa demon
राक्षसः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed; for
हि:
Nidarsana/Hetu (निदर्शन/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (indeed/for)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
King

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaCompassionSocial ethicsCare for vulnerableMoral anthropology

FAQs

Humanity is defined by empathy toward the vulnerable. Cruelty to those who cannot defend themselves is portrayed as ‘rākṣasa’ nature—an ethical, not biological, category.

Ācāra/dharma; it is a moral definition used within a narrative setting.

‘Bāla, ātura, vṛddha’ can symbolize the fragile dimensions of the self (new, wounded, and declining). Compassion toward them indicates spiritual maturity; hardness indicates inner demonic fragmentation.