Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

धृष्टट्रुम्नश्न दुर्धर्ष: सर्वशस्त्रभृतां वर: । समस्ताक्षौहिणीपाला यज्वानो भूरिदक्षिणा: । वेदावभूथसम्पन्ना: सर्वे शूरास्तनुत्यज:,महाबली राजा द्रुपद भी एक अक्षौहिणी सेनाके साथ पधारे। उनके साथ द्रौपदीके पाँचों वीर पुत्र, कभी परास्त न होनेवाले शिखण्डी और समस्त शस्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ एवं दुर्धर्ष वीर धृष्टद्युम्न भी थे। इनके सिवा और भी अनेक राजा वहाँ पधारे, जो सब-के-सब एक- एक अक्षौहिणी सेनाके पालक, यज्ञकर्ता, यज्ञोंमें अधिकसे अधिक दक्षिणा देनेवाले, वेद और अवभृथ (यज्ञान्त) स्नानसे सम्पन्न, शूरवीर तथा पाण्डवोंके लिये प्राण देनेवाले थे

vaiśampāyana uvāca | dhṛṣṭadyumnaś ca durdharṣaḥ sarvaśastrabhṛtāṁ varaḥ | samastākṣauhiṇīsena-pālā yajvāno bhūridakṣiṇāḥ | vedāvabhṛthasampannāḥ sarve śūrās tanutyajaḥ | mahābalī rājā drupadaḥ api ekākṣauhiṇī-senayā saha upāgamat |

వైశంపాయనుడు పలికెను—అజేయుడు, దుర్ధర్షుడు, సమస్త శస్త్రధారులలో శ్రేష్ఠుడైన ధృష్టద్యుమ్నుడును అక్కడికి వచ్చెను. అతనితో పాటు అనేక రాజులు వచ్చిరి—ప్రతివాడును ఒకొక్క అక్షౌహిణీ సేనాధిపతి, యజ్ఞపరుడు, మహాదక్షిణాదాత, వేదకర్మలతోను అవభృథస్నానంతోను శుద్ధుడై, శూరుడై, పాండవుల కొరకు దేహత్యాగమునకును సిద్ధుడై యుండెను. మహాబలుడైన రాజు ద్రుపదుడును ఒక అక్షౌహిణీ సేనతో వచ్చెను; అతనితో ద్రౌపదీ యొక్క ఐదుగురు వీరపుత్రులు, ఎప్పుడూ అపరాజితుడైన శిఖండియు, దుర్ధర్ష ధృష్టద్యుమ్నుడును కూడ వచ్చిరి.

धृष्टद्युम्नःDhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नः:
Karta
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Nominative, Singular
दुर्धर्षःinvincible, hard to assail
दुर्धर्षः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुर्धर्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वशस्त्रभृताम्of all weapon-bearers
सर्वशस्त्रभृताम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वशस्त्रभृत्
FormMasculine, Genitive, Plural
वरःthe best, the foremost
वरः:
Karta
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Nominative, Singular
समस्ताक्षौहिणीपालाःprotectors/leaders of complete akshauhinis
समस्ताक्षौहिणीपालाः:
Karta
TypeNoun
Rootसमस्त-अक्षौहिणी-पाल
FormMasculine, Nominative, Plural
यज्वानःsacrificers, performers of yajñas
यज्वानः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्वन्
FormMasculine, Nominative, Plural
भूरिदक्षिणाःhaving abundant sacrificial gifts (dakṣiṇā)
भूरिदक्षिणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभूरि-दक्षिण
FormMasculine, Nominative, Plural
वेदावभृथसम्पन्नाःendowed with Vedic learning and the avabhṛtha (final) bath
वेदावभृथसम्पन्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootवेद-अवभृथ-सम्पन्न
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
शूराःheroes, valiant men
शूराः:
Karta
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Nominative, Plural
तनुत्यजःready to give up their bodies (life)
तनुत्यजः:
Karta
TypeAdjective
Rootतनु-त्यज्
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dhṛṣṭadyumna
D
Drupada
Ś
Śikhaṇḍin
D
Draupadī
D
Draupadī’s five sons (Pañca Draupadeyāḥ)
P
Pāṇḍavas
A
Akṣauhiṇī (army division)
V
Veda
A
Avabhṛtha (ritual bath)

Educational Q&A

The verse links martial support with dharmic credentials: the allies are not only strong warriors but also disciplined householders and sacrificers, portrayed as ethically grounded and willing to risk their lives for a righteous alliance.

Allied forces assemble in support of the Pāṇḍavas: Drupada arrives with a full akṣauhiṇī, accompanied by Draupadī’s five sons, Śikhaṇḍin, and the formidable commander Dhṛṣṭadyumna; many other kings with their own akṣauhiṇīs also come.