Shloka 73
Devanagari script
रणे यं प्रेक्ष्य सीदन्ति हृतस्वा वणिजो यथा । कृपेण तेन ते तात कथमासीत् समागम:,“बेटा! जैसे वणिक् अपना धन छिन जानेपर दु:खी होते हैं, उसी प्रकार युद्धमें जिन्हें देखकर बड़े-बड़े योद्धा शिथिल हो जाते हैं, उन कृपाचार्यके साथ तुम्हारा संग्राम किस प्रकार हुआ?
Translation
వైశంపాయనుడు పలికెను—తాతా! యుద్ధరంగంలో ఆయనను చూచిన మాత్రాన ధనం పోయిన వర్తకుడు ఎలా కుంగిపోతాడో అలా మహావీరులే శిథిలమయ్యే ఆ కృపాచార్యునితో నీ సమాగమం/సంగ్రామం ఎలా జరిగింది?
Word by Word
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormNeuter, Locative, Singular
यम्whom
यम्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रेक्ष्यhaving seen
प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootप्र + ईक्ष्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage-neutral)
सीदन्तिsink / become dejected
सीदन्ति:
TypeVerb
Rootसद्
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
हृतस्वाःthose whose wealth has been taken away
हृतस्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootहृतस्व
FormMasculine, Nominative, Plural
वणिजःmerchants
वणिजः:
Karta
TypeNoun
Rootवणिज्
FormMasculine, Nominative, Plural
यथाas / just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
कृपेणwith Kripa (Kripacharya)
कृपेण:
Karana
TypeNoun
Rootकृप
FormMasculine, Instrumental, Singular
तेनwith him
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Instrumental, Singular
तेyour
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
तातdear son
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
कथम्how
कथम्:
TypeIndeclinable
Rootकथम्
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (Past), Third, Singular, Parasmaipada
समागमःencounter / meeting (combat)
समागमः:
Karta
TypeNoun
Rootसमागम
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes