Shloka 41
Virāṭa’s Conciliation and Uttara’s Account of the Unseen Champion
Bṛhannadā/Arjuna
Devanagari script
मध्यंदिनगतं सूर्य प्रतपन्तमिवाम्बरे । नाशवनुवन्त सैन्यानि पाण्डवं प्रति वीक्षितुम्,“आकाशमें दोपहरके समय प्रचण्ड किरणोंसे तपते हुए सूर्यकी ओर जैसे कोई देख नहीं सकता, उसी प्रकार प्रतापी पाण्डुपुत्रकी ओर कौरव-सैनिक आँख उठाकर देखनेमें भी असमर्थ हो गये हैं
Translation
“మధ్యాహ్న వేళ ఆకాశంలో మండే కిరణాలతో దహించే సూర్యుని వైపు ఎవ్వరూ చూడలేనట్లే, అలాగే ప్రతాపవంతుడైన పాండుపుత్రుని వైపు కౌరవ సైనికులు కన్నెత్తి చూడటానికీ అసమర్థులయ్యారు.”
Word by Word
मध्यंदिनगतंgone to midday / at midday
मध्यंदिनगतं:
Karma
TypeAdjective
Rootमध्यंदिन-गत
FormMasculine, Accusative, Singular
सूर्यम्the sun
सूर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतपन्तम्blazing, scorching
प्रतपन्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootप्र-तप्
FormMasculine, Accusative, Singular
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
अम्बरेin the sky
अम्बरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअम्बर
FormNeuter, Locative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अशक्नुवन्were not able
अशक्नुवन्:
TypeVerb
Rootशक्
FormImperfect (Lan), 3, Plural, Parasmaipada
तत्that (act/object)
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
सैन्यानिarmies, troops
सैन्यानि:
Karta
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Nominative, Plural
पाण्डवम्the Pandava (hero)
पाण्डवम्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रतिtowards
प्रति:
TypeIndeclinable
Rootप्रति
वीक्षितुम्to look at, to behold
वीक्षितुम्:
TypeVerb
Rootवि-ईक्ष्
FormInfinitive (Tumun)
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes