Shloka 8
Kuru-Sainika-Āśvāsana and Vijayaghoṣaṇa
Reassuring the Kuru Soldiers; Proclaiming Victory
छन्नमायोधन सर्व शरीरैर्गतचेतसाम् | गजाश्वसादिनां तत्र शितबाणात्तजीवितै:,कुछ ही देरमें युद्धका सारा मैदान मूर्च्छित हुए सैनिकोंके शरीरोंसे पट गया। तीखे बाणोंकी मारसे जिनके प्राण निकल गये थे, उन हाथीसवारों, घुड़सवारों तथा रथकी बैठकसे गिरे हुए मनुष्योंकी लाशोंसे वहाँकी भूमि आच्छादित हो गयी थी। उस समय ऐसा जान पड़ता था, जैसे धनुष हाथमें लिये अर्जुन युद्धभूमिमें सब ओर नाचते फिर रहे हों
channam āyodhanaṃ sarvaṃ śarīrair gata-cetasām | gajāśva-sādināṃ tatra śita-bāṇātta-jīvitaiḥ ||
కొద్ది సేపటిలోనే యుద్ధభూమి అంతా స్పృహతప్పిన సైనికుల శరీరాలతో కప్పబడింది. అక్కడ పదునైన బాణాల దెబ్బలకు ప్రాణాలు విడిచిన గజారోహులు, అశ్వారోహులు, రథాసనాల నుంచి పడిపోయిన యోధుల శవాలతో నేల నిండిపోయింది. ఆ వేళ ధనుస్సు చేతబట్టి అర్జునుడు యుద్ధరంగమంతా నర్తిస్తున్నట్లుగా, ఎక్కడికక్కడ తిరుగుతున్నట్లుగా అనిపించింది।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical gravity of warfare: extraordinary skill and victory are inseparable from widespread suffering and death. It implicitly invites reflection on kṣatriya-dharma—martial duty performed with resolve—while not hiding the tragic cost borne by living beings on the battlefield.
The narrator describes the battlefield after intense fighting: it is blanketed with unconscious bodies and corpses of mounted warriors and those fallen from chariots, killed by sharp arrows. Arjuna’s rapid, all-pervading movement with bow in hand is portrayed as if he were dancing across the field.