Shloka 12
Kuru-Sainika-Āśvāsana and Vijayaghoṣaṇa
Reassuring the Kuru Soldiers; Proclaiming Victory
विशिखोन्मथितैगत्रिर्बाहुभिश्व सकार्मुकै: । सहस्ताभरणैश्षान्यै: प्रच्छन्ना भाति मेदिनी,अर्जुनके बाणोंसे मथित हुई लाशोंसे वहाँकी जमीन पट गयी थी। कितनी ही भुजाएँ कटकर गिरी थीं; जो अब भी (मुद्ठीमें दृढ़तापूर्वक) धनुष पकड़े हुए थीं। उन हाथोंमें बाजूबन्द, कड़े और अंगूठी आदि आभूषण सभी ज्यों-के-त्यों थे। इन सबसे आच्छादित होकर उस रणभूमिकी विचित्र शोभा हो रही थी
viśikhonmathitaiḥ gātraiḥ bāhubhiś ca sa-kārmukaiḥ | sa-hastābharaṇaiḥ śānyaiḥ pracchannā bhāti medinī ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—అర్జునుని బాణములచే చీల్చబడి చూర్ణమైన శరీరములతోను, ఇంకా ముష్టిలో ధనుస్సును పట్టుకున్న తెగిన భుజములతోను భూమి అంతటా కప్పబడెను. ఆ పడిపోయిన చేతులపై కూడా బాహుబంధములు, కంకణములు, ఉంగరములు మొదలైన ఆభరణములు యథాతథముగా నిలిచెను. ఈ విధంగా ఆయుధములు–అవయవములతో నిండిన ఆ రణభూమి భయంకరమైనా ఒక విచిత్ర కాంతితో మెరిసెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical gravity of warfare: even when fighting is framed as duty, its outcome is horrific—bodies and severed arms litter the ground. The ‘strange splendor’ is a warning against romanticizing victory, reminding the listener that dharma in war carries a heavy human cost.
Vaiśampāyana narrates the aftermath of intense fighting: the battlefield is covered with mangled bodies struck by arrows, and severed arms still clutching bows, their ornaments unchanged. The scene emphasizes the scale of slaughter and the eerie visual detail of weapons and jewelry amid death.