Shloka 32
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
आबद्धं शवमत्रेति गन्धमाप्राय पूतिकम् । अशीतिशतवर्षेयं माता न इति वादिन:,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
ābaddhaṃ śavam atreti gandham āprāya pūtikam | aśītiśatavarṣeyam mātā na iti vādinaḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—“ఇక్కడ ఒక శవం కట్టబడి ఉంది; దాని పాడైన దుర్గంధం వ్యాపిస్తోంది.” వారు—“ఇది మా నూట ఎనభై ఏళ్ల తల్లి”—అని చెప్పి అలా వివరణ ఇచ్చేవారు. పాండవులు శమీ వృక్షశాఖలకు ఒక మృతదేహాన్ని బిగించి, దుర్గంధం వల్ల జనులు దూరంగా ఉండేలా చేసి, అక్కడ దాచిన ఆయుధాలు ఎవరికీ తెలియకుండా కాపాడారు; అరణ్యంలో గోవులను మేపే గోపాలులకు, గొర్రెలను కాపాడే కాపరులకు ఇది తమ కులధర్మమని, పూర్వులు ఆచరించిన పద్ధతేనని చెప్పి, శత్రునిబర్హణులైన కుంతీపుత్రులు నగర సమీపానికి చేరుకున్నారు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights pragmatic conduct under constraint: to protect a higher duty (safeguarding their arms and maintaining incognito during exile), the Pāṇḍavas employ a socially repelling deterrent and a conventional-sounding explanation. It raises an ethical tension between truthfulness and the necessity of strategic concealment in service of dharma.
The Pāṇḍavas tie a corpse to a śamī tree so that the foul smell will keep herdsmen away, preventing discovery of what they have concealed there. When questioned, they claim it is their very old mother and that this is an ancestral custom, and then proceed toward the city area.