Shloka 13
त्रिगर्त-मात्स्य-संग्रामः
The Trigarta–Matsya Engagement at Twilight
शतसूर्य शतावर्त शतबिन्दु शताक्षिमत्,मत्स्यदेशके राजा विराटने अभेद्यकल्प नामक कवच ग्रहण किया, जो किसी भी अस्त्र- शस्त्रसे कट नहीं सकता था। उसमें सूर्यके समान चमकीली सौ फूलियाँ लगी थीं, सौ भँवरें बनी थीं, सौ बिन्दु (सूक्ष्म चक्र) और सौ नेत्रके समान आकारवाले चक्र बने थे। इसके सिवा उसमें नीचेसे ऊपरतक सौगन्धिक (कह्नलार) जातिके सौ कमलोंकी आकृतियाँ पंक्तिबद्ध बनी हुई थीं
Vaiśampāyana uvāca: śatasūrya-śatāvarta-śatabindu-śatākṣimat matsyadeśake rājā virāṭaḥ abhedya-kalpaṃ nāma kavacaṃ jagrāha; yat kenāpi astrā-śastrena na chidyate. tasmin sūrya-sama-prabhāḥ śataṃ phullikāḥ, śatam āvartāḥ, śataṃ bindavaḥ (sūkṣma-cakrāṇi), śataṃ ca netra-sadṛśākārāṇi cakrāṇi nirmmitāni. aparaṃ ca adhaḥ-ūrdhvaṃ saugandhika-jātīyānāṃ śataṃ kamalākṛtayaḥ paṅkti-baddhā babhūvuḥ.
వైశంపాయనుడు పలికెను— మత్స్యదేశంలో రాజు విరాటుడు “అభేద్యకల్ప” అనే కవచాన్ని ధరించాడు; దానిని ఏ అస్త్రశస్త్రమూ కోయలేకపోయేది. అందులో సూర్యసమాన కాంతిగల నూరు బొట్లు/పుష్పికలు, నూరు ఆవర్త నమూనాలు, నూరు సూక్ష్మ చక్రబిందువులు, నూరు కన్నులాకార చక్రచిహ్నాలు ఉండేవి. అంతేకాదు, కిందనుండి పైవరకు సౌగంధిక జాతి నూరు కమలాకృతులు వరుసలుగా అలంకరించబడి ఉండేవి.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights rājadharma in practice: a ruler must be equipped to protect the kingdom. The ‘invulnerable’ armor symbolizes preparedness and the obligation to shield subjects in times of danger, not merely personal glory.
The narrator describes King Virāṭa of the Matsya realm putting on a famed, weapon-proof armor called Abhedya-kalpa, detailing its many sun-bright and lotus-like decorative motifs.