Shloka 10
Virāṭa-parva Adhyāya 25: Kaurava Deliberation and the Search Directive (अन्वेषण-आदेशः)
गुप्तचर बोले--नरेन्द्र! हमने उस विशाल वनमें पाण्डवोंकी खोजके लिये सदा महान् प्रयत्न जारी रखा है ।। निर्जने मृगसंकीर्णे नानाद्रुमलताकुले । लताप्रतानबहुले नानागुल्मसमावृते,मृगोंसे भरे हुए निर्जन वनमें, जो अनेकानेक वृक्षों और लताओंसे व्याप्त, विविध लताओंकी बहुलता एवं विस्तारसे विलसित तथा नाना गुल्मोंसे समावृत है, घूमकर वहाँके विभिन्न स्थानोंमें अनेक प्रकारसे उनके पदचिह्न हम ढूँढ़ते रहे हैं तथापि वे सुदृढ़ पराक्रमी कुन्तीकुमार किस मार्गसे कहाँ गये? यह नहीं जान सके
vaśiṣṭha uvāca—narēndra! vayaṁ tasmin vipule vane pāṇḍavānāṁ mārgaṇāya satataṁ mahān prayatnaṁ pravartitavantaḥ. nirjane mṛgasaṁkīrṇe nānādruma-latākule, latāpratāna-bahule nānāgulma-samāvṛte vane vicaran, tatra tatra nānāprakāraiḥ teṣāṁ padacihnāni mṛgayāmāsa; tathāpi te sudṛḍha-parākramāḥ kuntīkumārāḥ kena mārgeṇa kva gatāḥ—na vijñātam asmābhiḥ.
గూఢచారులు పలికిరి—“ఓ నరేంద్రా! ఆ విస్తారమైన అరణ్యంలో పాండవులను కనుగొనుటకు మేము నిరంతరం మహా ప్రయత్నం చేసితిమి. అది నిర్జనమైనది, మృగసంకీర్ణమైనది; నానావిధ వృక్షలతలతో ఘనమైనది, విస్తరించిన వల్లి-ప్రతానాలతో నిండినది, వివిధ గుల్మాలతో ఆవరించబడినది. మేము దాని అనేక ప్రాంతాలలో తిరుగుతూ ఎన్నో విధాలుగా వారి పాదచిహ్నాలను వెదికితిమి; అయినా ఆ సుదృఢవిక్రములైన కుంతీపుత్రులు ఏ మార్గమున ఎక్కడికి వెళ్లిరో తెలియలేదు.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even sustained effort and intelligence-gathering can fail when circumstances are complex; the passage highlights the limits of surveillance and the need for prudent judgment rather than overconfidence in control.
A spy reports to the king that despite constant searching through a dense, animal-filled forest and tracking for footprints, they have been unable to determine the route or whereabouts of the Pāṇḍavas, the sons of Kuntī.