Shloka 13
Virāṭa-parva, Adhyāya 12 — Concealed Service in Matsya and Bhīma’s Arena Victory
एवं हि मत्स्ये न्न्यवसन्त पाण्डवा यथाप्रतिज्ञाभिरमोघदर्शना: । अज्ञातचर्या व्यचरन् समाहिता: समुद्रनेमीपतयो5तिदु:खिता:,जिनका दर्शन अमोघ है, वे पाण्डवगण इस प्रकार अपनी प्रतिज्ञाके अनुसार मत्स्यदेशमें रहने और एकाग्रतापूर्वक अज्ञातवासका समय व्यतीत करने लगे। वे सागरसे घिरी हुई सम्पूर्ण पृथ्वीके अधिपति होकर भी अत्यन्त कष्ट उठा रहे थे
evaṁ hi matsye nyavasan pāṇḍavā yathā-pratijñābhir amogha-darśanāḥ | ajñāta-caryā vyacaran samāhitāḥ samudra-nemī-patayo 'ti-duḥkhitāḥ ||
ఈ విధంగా అమోఘదర్శనులైన పాండవులు తమ ప్రతిజ్ఞ ప్రకారం మత్స్యదేశంలో నివసించసాగారు. నియమబద్ధంగా, ఏకాగ్రచిత్తంతో అజ్ఞాతచర్యను ఆచరిస్తూ ఆ కాలాన్ని గడిపారు. సముద్రపరివేష్టిత భూమికి నిజమైన అధిపతులై ఉండి కూడా వారు అత్యంత దుఃఖాన్ని అనుభవించారు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as fidelity to one’s pledged word: even rightful rulers must accept hardship and maintain mental discipline to fulfill a vow. Ethical strength is shown not by power, but by steadfast restraint and endurance under suffering.
After completing the forest exile, the Pāṇḍavas spend the required final year living incognito in the Matsya kingdom. They carefully conceal their identities, remain composed and vigilant, and endure great distress despite being true sovereigns by right.