Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

Sudeva Identifies Damayantī in Cedi (सुदेवेन दमयन्ती-परिचयः)

तेषामापततां वेग: करिणां दुःसहो5भवत्‌ | नगाग्रादिव शीर्णानां शुद्रणां पततां क्षितौ,पर्ववकी चोटीसे टूटकर पृथ्वीपर गिरनेवाले बड़े-बड़े शिखरोंके समान उन आक्रमणकारी जंगली हाथियोंका वेग (उस यात्रीदलके लिये) अत्यन्त दुःसह था

teṣām āpatatāṁ vegaḥ kariṇāṁ duḥsaho 'bhavat | nagāgrād iva śīrṇānāṁ śikharāṇāṁ patatāṁ kṣitau ||

ఆ దూసుకొచ్చే ఏనుగుల వేగం ఆ బృందానికి అసహ్యమైంది—పర్వతశిఖరాలు విరిగి భూమిపై పడినట్లుగా।

तेषाम्of them
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
आपतताम्of (those) rushing/charging
आपतताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootआ + पत्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
वेगःspeed, force
वेगः:
Karta
TypeNoun
Rootवेग
FormMasculine, Nominative, Singular
करिणाम्of elephants
करिणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकरिन्
FormMasculine, Genitive, Plural
दुःसहःhard to bear, unbearable
दुःसहः:
Karta
TypeAdjective
Rootदुःसह
FormMasculine, Nominative, Singular
अभवत्was, became
अभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Laṅ), 3, Singular
नगाग्रात्from a mountain-peak
नगाग्रात्:
Apadana
TypeNoun
Rootनगाग्र
FormNeuter, Ablative, Singular
इवlike, as if
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
शीर्णानाम्of broken/fallen (ones)
शीर्णानाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootशीर्ण
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
शिखराणाम्of peaks/summits
शिखराणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootशिखर
FormNeuter, Genitive, Plural
पतताम्of (those) falling
पतताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootपत्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
क्षितौon the earth/ground
क्षितौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootक्षिति
FormFeminine, Locative, Singular

बृहदश्चव उवाच

बृहदश्व (Bṛhadaśva)
करिणः (elephants)
नग/शिखर (mountain peaks)
क्षितिः (earth/ground)

Educational Q&A

Uncontrolled power—like a stampede—can become unbearable and destructive; the verse implicitly commends foresight, restraint, and careful judgment when confronting sudden, overwhelming force.

Bṛhadaśva describes a group facing a terrifying onrush of wild elephants, whose charge is compared to massive mountain-peaks breaking off and crashing to the ground.