Shloka 1
ऑडज आरर | आओ अप $. बारह आदित्य, ग्यारह रुद्र, आठ वसु, इन्द्र और प्रजापति--ये तैंतीस देवता हैं। २. सभापर्वके ११ वें अध्याय श्लोक ४६, ४७ में सात पितरोंके नाम इस प्रकार बताये हैं--वैराज, अग्निष्वात्त, सोमपा, गार्हपत्य, एकश्ंग, चतुर्वेद और कला। - जम्बू, प्लक्ष, शाल्मलि, कुश, क्रौंच, शाक और पुष्कर--ये सात प्रधान द्वीप माने गये हैं। इनके सिवा, कई उपद्दीप हैं। उनको लेकर यहाँ १३ द्वीप बताये गये हैं। चतुथों5 ध्याय: विदुरजीका धृतराष्ट्रको हितकी सलाह देना और धृतराष्ट्रका रुष्ट होकर महलमें चला जाना वैशम्पायन उवाच वन॑ प्रविष्टेष्वथ पाण्डवेषु प्रज्ञाचक्षुस्तप्यमानो 5म्बिकेय: । धर्मात्मानं विदुरमगाधबुद्धि सुखासीनो वाक्यमुवाच राजा,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! जब पाण्डव वनमें चले गये, तब प्रज्ञाचक्षु अम्बिकानन्दन राजा धृतराष्ट्र मन-ही-मन संतप्त हो उठे। उन्होंने अगाधबुद्धि धर्मात्मा विदुरको बुलाकर स्वयं सुखद आसनपर बैठे हुए उनसे इस प्रकार कहा
vaiśampāyana uvāca |
vanam praviṣṭeṣv atha pāṇḍaveṣu prajñācakṣus tapyamāno 'mbikeyaḥ |
dharmātmānaṃ viduram agādhabuddhiṃ sukhāsīno vākyam uvāca rājā ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—జనమేజయా! పాండవులు వనంలో ప్రవేశించిన తరువాత, అంబికానందనుడైన ధృతరాష్ట్రుడు—కళ్లులేనివాడైనా ప్రজ্ঞతో దర్శించువాడు—అంతరంగంలో శోకాగ్నితో దగ్ధుడయ్యాడు. సుఖాసనంపై కూర్చొని, అగాధబుద్ధిగల ధర్మాత్ముడు విదురుని పిలిపించి ఈ విధంగా పలికెను।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical contrast: outward comfort can coexist with inner torment when one’s actions (or failures of restraint) have led to injustice. It also elevates the role of dharmic counsel—turning to Vidura implies that moral clarity and wise advice are the proper remedies for a ruler’s crisis.
After the Pāṇḍavas depart for forest exile, Dhṛtarāṣṭra becomes inwardly distressed. He calls for Vidura, renowned for righteousness and deep intelligence, and begins a conversation—setting the stage for Vidura’s guidance and Dhṛtarāṣṭra’s reaction.