Shloka 16
Vyāsa’s Counsel to Yudhiṣṭhira: Pratismṛti-vidyā, Arjuna’s Aśtra-Quest, and the Move to Kāmyaka
वैशम्पायन उवाच एवमुकक््त्वा धर्मराजस्तमध्यापयत प्रभु:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! ऐसा कहकर शक्तिशाली धर्मराज युधिष्ठिरने मन, वाणी और शरीरको संयममें रखकर दीक्षा ग्रहण करनेवाले अर्जुनको विधिपूर्वक पूर्वोक्त प्रतिस्मृति-विद्याका उपदेश किया। तदनन्तर बड़े भाई युधिष्ठिरने अपने वीर भाई अर्जुनको वहाँसे प्रस्थान करनेकी आज्ञा दी
vaiśampāyana uvāca | evam uktvā dharmarājas tam adhyāpayat prabhuḥ | manovākkāyakarmāṇi saṃyamya dīkṣāṃ gṛhītvā arjunāya vidhivat pūrvoktāṃ pratismṛti-vidyām upadiśya | tataḥ paraṃ jyeṣṭho yudhiṣṭhiraḥ svam vīraṃ bhrātaraṃ arjunaṃ tataḥ prasthātuṃ samājñāpayām āsa ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—జనమేజయా! ఇట్లు చెప్పి, మహాబలవంతుడైన ధర్మరాజ యుధిష్ఠిరుడు, దీక్ష స్వీకరించి మనస్సు-వాక్కు-శరీరములను నియమించిన అర్జునునకు విధిపూర్వకంగా పూర్వోక్త ప్రతిస్మృతి-విద్యను ఉపదేశించెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse emphasizes disciplined learning grounded in self-restraint: control of mind, speech, and body, formal commitment (dīkṣā), and then receiving a structured teaching (pratismṛti-vidyā). Ethical force lies in the idea that knowledge meant for right action is transmitted and received through inner discipline, not mere curiosity.
After speaking to Arjuna, Yudhiṣṭhira formally instructs him in a previously mentioned recollection-discipline (pratismṛti-vidyā). Once the instruction is completed, Yudhiṣṭhira, as the elder brother and leader, grants Arjuna leave to depart to carry out the next step of their purpose.