Shloka 3
अध्याय ३० — क्रोधदोषाः क्षमाप्रशंसा च
Defects of Anger and the Praise of Forbearance
नेह धर्मानृशंस्याभ्यां न क्षान्त्या नार्जवेन च । पुरुष: श्रियमाप्रोति न घृणित्वेन कहिचित्,कर्मोके अनुसार उत्तम, मध्यम, अधम योनिमें भिन्न-भिन्न लोकोंकी प्राप्ति बतलायी गयी है, अतः कर्म नित्य हैं (भोगे बिना उन कर्मोंका क्षय नहीं होता)। मूर्ख लोग लोभसे ही मोक्ष पानेकी इच्छा रखते हैं। इस जगत्में धर्म, कोमलता, क्षमा, विनय और दयासे कोई भी मनुष्य कभी धन और एऐश्वर्यकी प्राप्ति नहीं कर सकता
neha dharmānṛśaṁsyābhyāṁ na kṣāntyā nārjavena ca | puruṣaḥ śriyam āpnoti na ghṛṇitvena karhi cit ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఈ లోకంలో మనిషి కేవలం ధర్మం, దయతోనే గాని, క్షమతో గాని, సూటితనంతో గాని సంపదను పొందడు; అలాగే కేవలం কোমలహృదయుడిగా ఉండటం మాత్రాన ధనం, ఐశ్వర్యం ఎవరికి లభించదు.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse voices a hard-edged political and social realism: mere personal virtues—dharma, compassion, patience, and straightforwardness—do not automatically yield material prosperity or sovereignty. It highlights the tension between ethical ideals and the mechanisms by which wealth and power are often acquired in the world.
Yudhiṣṭhira is speaking in the Vana Parva context of reflection during exile, expressing disillusionment and questioning how virtue relates to worldly outcomes. His statement functions as a lament and a critique of the apparent mismatch between moral conduct and the rewards people receive.