Adhyaya 293
Adhiratha-Rādhā Discover the Casket; Vasuṣeṇa (Karṇa) is Adopted and Formed
Upa-parva: Karna-upākhyāna (Account of Karṇa’s origins and early formation)
Vaiśaṃpāyana reports that Adhiratha, a sūta and associate of Dhṛtarāṣṭra, travels with his wife Rādhā to the Jāhnavī (Gaṅgā). Childless, Rādhā earnestly seeks offspring. By chance she notices a decorated casket borne by the river’s waves and brings it to Adhiratha. He retrieves and opens it, finding a radiant boy adorned with golden armor and earrings. Interpreting the event as extraordinary and providential, Adhiratha gives the child to Rādhā, who accepts him ritually and raises him; thereafter she also bears biological sons. Observing the child’s armor and ornaments, the twice-born confer the name Vasuṣeṇa; he becomes known as Vṛṣa and enters the identity of a sūta’s son. As he matures, he is sent to Vāraṇasāhva (Hastināpura region) for instruction, studies missile-arts under Droṇa and Kṛpa (and receives advanced weapon-lore associated with Rāma/Paraśurāma traditions), gains fame among archers, allies with Duryodhana against the Pāṇḍavas, and sustains a marked rivalry with Arjuna. Yudhiṣṭhira is described as troubled by Karṇa’s perceived invulnerability due to armor and earrings. The chapter closes by introducing a scene where Indra approaches in brāhmaṇa guise seeking alms from Rādheya while Karṇa performs a midday solar rite in water.
Chapter Arc: दशग्रीव के वध के पश्चात् आकाश देव-गन्धर्वों से भर उठता है; पुष्पवृष्टि और जय-आशीर्वादों के बीच विजयी राम के सामने एक नया, अधिक सूक्ष्म संकट खड़ा होता है—लोक-निन्दा का भय और सीता की शुद्धि पर संदेह। → देवताओं का स्तवन, गन्धर्वों की पुष्पवृष्टि और शरद्-नभ के समान उज्ज्वल अन्तरिक्ष के बीच भी राम का मन स्थिर नहीं होता; सीता अपने पतिव्रत और निष्कलुषता का निवेदन करती है, पर ‘लोक क्या कहेगा’ की छाया निर्णय को कठोर बनाती जाती है। → अग्निदेव स्वयं साक्षी बनकर उद्घोष करते हैं कि मैथिली निर्दोष है—‘अहमन्तःशरीरस्थो… मैथिली नापराध्यति’; देव-समाज द्वारा सीता की शुद्धि का समर्थन राम के संदेह-ताप को निर्णायक रूप से तोड़ देता है। → राम देवताओं को नमस्कार कर, सुहृदों से अभिनन्दित होकर सीता से पुनर्मिलन करते हैं; तत्पश्चात् दल-बल सहित लंका से प्रस्थान, समुद्र-तट पर विश्राम, हनुमान द्वारा नन्दिग्राम में भरत को शुभ-संदेश, और अयोध्या-गमन की दिशा स्पष्ट होती है। → अयोध्या में भरत की प्रतीक्षा और ‘भूमि के रहने तक’ राम-कीर्ति के लोक-प्रसार का संकेत—विजय के बाद राज्य-धर्म और लोक-मत की अगली परीक्षा निकट है।
Shlokas
Verse 1
ऑरड2 छाए. | हि २ 7 एकनवत्यथिकद्विशततमो< ध्याय: श्रीरामका सीताके प्रति संदेह
మార్కండేయుడు పలికెను—యుధిష్ఠిరా! ఈ విధంగా క్షుద్రస్వభావుడైన, దేవద్వేషి రాక్షసేంద్రుడు రావణుని సంహరించి, రాముడు తన మిత్రులతోను సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తోను పరమ హర్షమొందెను।
Verse 2
ततो हते दशग्रीवे देवा: सर्षिपुरोगमा: । आशीर्भिर्जययुक्ताभिरानर्चुस्तं महाभुजम्,दशाननके मारे जानेपर देवता तथा महर्षिगण जययुक्त आशीर्वाद देते हुए उन महाबाहुकी पूजा एवं प्रशंसा करने लगे
దశగ్రీవుడు హతుడైన తరువాత, ఋషులను ముందుంచి దేవతలు జయసూచక ఆశీర్వాదాలతో ఆ మహాబాహువైన రాముని ఆరాధించి స్తుతించిరి।
Verse 3
रामं कमलपत्राक्षं तुष्ठवुः सर्वदेवता: । गन्धर्वा: पुष्पवर्षैश्न वाम्भिश्न त्रिदशालया:
మార్కండేయుడు పలికెను—కమలపత్రాక్షుడైన రాముని సమస్త దేవతలు స్తుతించారు. స్వర్గవాసి గంధర్వులు కూడా శ్రేష్ఠ స్తోత్రాలతో ఆయనను కీర్తించి పుష్పవర్షం కురిపించారు—ధర్మాచరణకు దైవానుమోదనమని అది తెలిపింది.
Verse 4
पूजयित्वा यथा राम॑ प्रतिजग्मुर्यथागतम् । तन्महोत्सवसंकाशमासीदाकाशमच्युत
రాముని యథావిధిగా పూజించి వారు వచ్చిన దారినే తిరిగి వెళ్లిరి. ఓ యుధిష్ఠిరా, ఆ సమయంలో ఆకాశం మహోత్సవంలా కాంతి, కోలాహలాలతో నిండినట్లు కనిపించింది.
Verse 5
ततो हत्वा दशग्रीवं लड़कां रामो महायशा: । विभीषणाय प्रददौ प्रभु: परपुरज्जय:
అనంతరం పరపురజయుడైన మహాయశస్సు గల ప్రభువు రాముడు దశగ్రీవ రావణుని సంహరించి లంకారాజ్యాన్ని విభీషణునికి ప్రసాదించాడు.
Verse 6
ततः सीतां पुरस्कृत्य विभीषणपुरस्कृताम् । अविन्न्ध्यो नाम सुप्रज्ञो वृद्धामात्यो विनिर्यया
తదుపరి విభీషణుని సహచర్యంతో సీతను ముందుంచి, సుప్రజ్ఞుడైన వృద్ధమంత్రి అవింధ్యుడు లంకాపురి నుండి బయటకు బయలుదేరెను.
Verse 7
उवाच च महात्मानं काकुत्स्थं दैन्यमास्थित: । प्रतीच्छ देवीं सद्वृत्तां महात्मज्जानकीमिति
దీనస్థితిలో అతడు కాకుత్స్థకులభూషణుడైన మహాత్మ రామునితో పలికెను—“మహాత్మా! సద్భావచారసంపన్నమైన దేవి జానకిని స్వీకరించుము.”
Verse 8
एतच्छुत्वा वचस्तस्मादवतीर्य रथोत्तमात् । बाष्पेणापिहितां सीतां ददर्शेक्ष्वाकुनन्दन:,यह सुनकर इक्ष्वाकुनन्दन भगवान् श्रीरामने उस उत्तम रथसे उतरकर सीताको देखा। उनके मुखपर आँसुओंकी धारा बह रही थी
ఆ మాటలు విని ఇక్ష్వాకువంశానందుడు శ్రీరాముడు ఆ ఉత్తమ రథం నుండి దిగిపోయి, కన్నీళ్లతో కప్పబడిన ముఖముగల సీతను చూచెను.
Verse 9
तां दृष्टवा चारुसर्वाज्ञीं यानस्थां शोककर्शिताम् | मलोपचितसर्वाज्ञीं जटिलां कृष्णवाससम्
మార్కండేయుడు అన్నాడు—నేను సీతను చూచితిని: సర్వాంగసుందరి అయినా వాహనంలో కూర్చుని, శోకంతో క్షీణించి, శరీరమంతా మలినంతో కప్పబడి, జుట్టు జటలై, వస్త్రాలు నలుపెక్కి ఉన్నాయి.
Verse 10
उवाच रामो वैदेहीं परामर्शविशड्कित: । गच्छ वैदेहि मुक्ता त्वं यत् कार्य तन्मया कृतम्
మార్కండేయుడు అన్నాడు—ఆలోచనచేసి సందేహంతో కలవరపడిన రాముడు వైదేహిని ఉద్దేశించి చెప్పెను—“వైదేహీ! వెళ్ళు; నీవు విముక్తురాలివి. నా కర్తవ్యమైన కార్యం నేను చేసితిని.”
Verse 11
मामासाद्य पतिं भद्दे न त्वं राक्षसवेश्मनि । जरां व्रजेथा इति मे निहतो5सौ निशाचर:
మార్కండేయుడు అన్నాడు—“భద్రే! నన్ను భర్తగా పొందిన నీవు రాక్షసగృహంలో వృద్ధాప్యమవరకు ఉండకూడదని—అనే భావంతోనే నేను ఆ నిశాచరుణ్ని సంహరించితిని.”
Verse 12
कथं हास्मद्विधो जातु जानन् धर्मविनिश्चयम् । परहस्तगतां नारीं मुहूर्तमपि धारयेत्
మార్కండేయుడు అన్నాడు—“ధర్మనిర్ణయాన్ని తెలిసిన నావంటి వాడు, ఇతరుని చేతిలో (అధీనంలో) పడిన స్త్రీని క్షణమాత్రమైనా ఎలా స్వీకరించగలడు?”
Verse 13
सुवृत्तामसुवृत्तां वाप्यहं त्वामद्य मैथिलि | नोत्सहे परिभोगाय श्वावलीढं हविर्यथा
మైథిలీ! నీ ప్రవర్తన శుద్ధంగా ఉన్నా లేక అశుద్ధంగా మారినా—ఈ రోజు నేను నిన్ను భోగార్థంగా స్వీకరించలేను; కుక్క నాకిన హవిస్సును ఎవ్వరూ గ్రహించనట్లే.
Verse 14
ततः सा सहसा बाला तच्छुत्वा दारुणं वच: । पपात देवी व्यथिता निकृत्ता कदली यथा,सहसा यह कठोर वचन सुनकर देवी सीता व्यथित हो कटे हुए केलेके वृक्षकी भाँति सहसा पृथ्वीपर गिर पड़ी
అప్పుడు ఆ బాలిక ఆ క్రూర వాక్యాన్ని అకస్మాత్తుగా విని తీవ్ర వ్యథతో కంపించి, నరికివేసిన అరటి మొక్కలా దేవి వెంటనే నేలపై కూలిపోయింది.
Verse 15
यो>प्यस्या हर्षसम्भूतो मुखरागस्तदाभवत् | क्षणेन स पुनर्नष्टो नि:श्वास इव दर्पणे
అప్పుడు ఆమె ముఖంపై పుట్టిన ఆనందజనిత వర్ణకాంతి కూడా క్షణంలోనే మాయమైంది—అద్దంపై ఊపిరి వల్ల ఏర్పడిన మసక వెంటనే తొలగినట్లుగా.
Verse 16
ततस्ते हरय: सर्वे नच्छुत्वा रामभाषितम् । गतासुकल्पा निश्चेष्ठा बभूवु: सहलक्ष्मणा:,श्रीरामचन्द्रजीका यह कथन सुनकर समस्त वानर तथा लक्ष्मण सबके सब मरे हुएके समान निश्चैष्ट हो गये
అప్పుడు రాముని మాటలు విని ఆ వానరులందరూ, లక్ష్మణుడుతో సహా, ప్రాణం పోయినవారిలా స్థబ్ధులై నిశ్చేష్టులయ్యారు.
Verse 17
ततो देवो विशुद्धात्मा विमानेन चतुर्मुख: । पद्मयोनिर्जगत्स्रष्टा दर्शयामास राघवम्
అప్పుడు విశుద్ధాత్ముడు, పద్మయోని, జగత్స్రష్ట అయిన చతుర్ముఖ దేవుడు బ్రహ్మ విమానంలో అక్కడికి వచ్చి రాఘవునికి దర్శనమిచ్చాడు.
Verse 18
शक्रश्नाग्निश्व वायुश्न यमो वरुण एव च । यक्षाधिपश्च भगवांस्तथा सप्तर्षयोडमला:,साथ ही इन्द्र, अग्नि, वायु, यम, वरुण, यक्षराज भगवान् कुबेर तथा निर्मल चित्तवाले सप्तर्षिगण भी वहाँ आ गये
అప్పుడు ఇంద్రుడు, అగ్ని, వాయువు, యముడు, వరుణుడూ అక్కడికి వచ్చారు; అలాగే యక్షాధిపతి భగవాన్ కుబేరుడు మరియు నిర్మలచిత్తులైన సప్తర్షులూ అక్కడ సమవేతులయ్యారు।
Verse 19
राजा दशरथश्चैव दिव्यभास्वरमूर्तिमान् | विमानेन महाहेंण हंसयुक्तेन भास्वता,इनके सिवा हंसोंसे युता एक बहुमूल्य तेजस्वी विमानद्वारा दिव्य प्रकाशमय स्वरूप धारण किये स्वयं राजा दशरथ भी वहाँ पधारे
ఇవన్నీ కాక రాజా దశరథుడూ దివ్యప్రకాశమయమైన తేజోమయ రూపం ధరించి అక్కడికి వచ్చాడు; హంసలతో యుక్తమైన, అత్యంత విలువైన, ప్రకాశించే విమానంలో అతడు ఆరూఢుడై ఉన్నాడు।
Verse 20
ततोडन््तरिक्षं तत् सर्व देवगन्धर्वसंकुलम् । शुशुभे तारकाचित्रं शरदीव नभस्तलम्
అప్పుడు దేవతలతోను గంధర్వులతోను నిండిన ఆ సమస్త అంతరిక్షం, అనేక నక్షత్రాలతో అలంకరించబడిన శరదృతువు ఆకాశంలా ప్రకాశించి శోభిల్లింది।
Verse 21
तत उत्थाय वैदेही तेषां मध्ये यशस्विनी । उवाच वाक््यं कल्याणी राम॑ पृथुलवक्षसम्,तब उन सबके बीचमें खड़ी होकर कल्याणमयी यशस्विनी सीताने चौड़ी छातीवाले भगवान् श्रीरामसे इस प्रकार कहा--
అప్పుడు యశస్సుగల, కల్యాణమయి వైదేహి (సీత) లేచి, వారందరి మధ్య నిలిచి, విశాలవక్షుడైన రామునితో ఈ విధంగా పలికింది।
Verse 22
राजपुत्र न ते दोषं करोमि विदिता हि ते । गति: स्त्रीणां नराणां च शृणु चेदं वचो मम
ఓ రాజపుత్రా! నేను నీపై దోషారోపణ చేయను; స్త్రీలకూ పురుషులకూ గతి ఏదో నీకు బాగా తెలిసినదే. అయినా నా ఈ మాట వినుము।
Verse 23
अन्तश्नरति भूतानां मातरिश्वा सदागति: । स मे विमुज्चतु प्राणान् यदि पापं चराम्यहम्
సమస్త ప్రాణుల అంతరంలో నిరంతరం సంచరించే సదాగామి మాతరిశ్వుడు—వాయుదేవుడు—సాక్షి. నేను ఏదైనా పాపాచారం చేసి ఉంటే, ఆ వాయుదేవుడు నా ప్రాణాలను విడిచిపెట్టి నన్ను త్యజించుగాక.
Verse 24
अग्निरापस्तथा55काशं पृथिवी वायुरेव च । विमुज्चन्तु मम प्राणान् यदि पापं चराम्यहम्,“यदि मैं पापका आचरण करती होऊँ तो अग्नि, जल, आकाश, पृथ्वी और वायु--ये सब मिलकर मुझसे मेरे प्राणोंका वियोग करा दें
నేను పాపాచారం చేసి ఉంటే, అగ్ని, జలం, ఆకాశం, భూమి, వాయువు—ఈ పంచమహాభూతాలు—కలిసి నా ప్రాణాలను నన్ను విడిచిపోవునట్లు చేయుగాక.
Verse 25
यथाहं त्वदृते वीर नान्यं स्वप्रेडप्पचिन्तयम् । तथा मे देवनिर्दिष्टस्त्वमेव हि पतिर्भव
వీరా! నీ తప్ప మరెవ్వరినీ నేను స్వప్నంలో కూడా తలచలేదు అనేది నిజమైతే, దేవతలు నాకు నియమించిన ఏకైక భర్త నీవే కావాలి.
Verse 26
ततोड<न््तरिक्षे वागासीत् सुभगा लोकसाक्षिणी । पुण्या संहर्षणी तेषां वानराणां महात्मनाम्
అనంతరం అంతరిక్షంలో సమస్త లోకాలకు సాక్ష్యమిచ్చే ఒక సుందర వాణి వినబడింది—పవిత్రమూ మంగళమూ అయినది—ఆ మహాత్మ వానరుల హృదయాలలో హర్షాన్ని ఉప్పొంగించింది.
Verse 27
वायुरुवाच भो भो राघव सत्य वै वायुरस्मि सदागति: । अपापा मैथिली राजन् संगच्छ सह भार्यया
వాయుదేవుడు పలికెను—“ఓ రాఘవా! ఇది సత్యమని తెలుసుకో; నేను సదాగామి వాయువును. రాజా! మైథిలి సర్వథా పాపరహితురాలు; కాబట్టి భార్యతో నిస్సంకోచంగా కలుసుకో.”
Verse 28
अग्निर॒वाच अहमन्त:शरीरस्थो भूतानां रघुनन्दन । सुसूक्ष्ममपि काकुत्स्थ मैथिली नापराध्यति
అగ్నిదేవుడు పలికెను—రఘునందనా! నేను సమస్త ప్రాణుల దేహాంతరంలో నివసించే అగ్ని. కాకుత్స్థా! మైథిలి అతి సూక్ష్మమైన తప్పు కూడా చేయలేదు అని నాకు తెలుసు.
Verse 29
वरुण उवाच रसा वै मत्प्रसूता हि भूतदेहेषु राघव । अहं वै त्वां प्रत्रवीमि मैथिली प्रतिगृह्यताम्
వరుణదేవుడు పలికెను—రాఘవా! సమస్త ప్రాణుల దేహాలలోని రసమనే జలతత్త్వం నన్నుంచే ఉద్భవించింది. అందుచేత నేను నీతో చెప్పుచున్నాను—మైథిలి నిర్దోషిణి; ఆమెను తిరిగి స్వీకరించు.
Verse 30
ब्रह्मोवाच पुत्र नैतदिहाश्चर्य त्वयि राजर्षिधर्मणि । साधो सद्वृत्त काकुत्स्थ शृणु चेदं वचो मम
అనంతరం బ్రహ్మదేవుడు పలికెను—వత్సా! నీవు రాజర్షిధర్మాన్ని అనుసరించువాడవు; అందుచేత నీలో ఇలాంటి సద్విచారం కలగడం ఆశ్చర్యం కాదు. సద్గుణసంపన్న కాకుత్స్థా! నా మాట విను.
Verse 31
शत्रुरेष त्वया वीर देवगन्धर्वभोगिनाम् | यक्षाणां दानवानां च महर्षीणां च पातित:,वीरवर! यह रावण देवता, गन्धर्व, नाग, यक्ष, दानव तथा महर्षियोंका भी शत्रु था। इसे तुमने मार गिराया है
వీరశ్రేష్ఠా! ఈ రావణుడు దేవతలు, గంధర్వులు, నాగులు, యక్షులు, దానవులు మరియు మహర్షులకూ శత్రువే. నీవు అతనిని సంహరించితివి.
Verse 32
अवध्य: सर्वभूतानां मत्प्रसादात् पुराभवत् । कस्माच्चित् कारणात् पाप: कज्चित् कालमुपेक्षित:
పూర్వకాలంలో నా అనుగ్రహం వల్ల అతడు సమస్త ప్రాణులకు అవధ్యుడయ్యాడు. ఏదో కారణం చేత ఈ పాపిని కొంతకాలం ఉపేక్షించారు—శిక్ష పడలేదు.
Verse 33
वधार्थमात्मनस्तेन हृता सीता दुरात्मना । नलकूबरशापेन रक्षा चास्या: कृता मया,दुरात्मा रावणने अपने वधके लिये ही सीताका अपहरण किया था। नलकूबरके शापद्दारा मैंने सीताकी रक्षाका प्रबन्ध कर दिया था
వరుణుడు అన్నాడు—ఆ దురాత్ముడు తన వధానికే సీతను అపహరించాడు. నలకూబర శాపబలంతో నేను ముందే ఆమె రక్షణను ఏర్పాటు చేశాను.
Verse 34
यदि ह्ुकामां सेवेत स्त्रियमन्यामपि ध्रुवम् । शतधास्य फलेन्मूर्था इत्युक्त: सो5भवत् पुरा
వరుణుడు అన్నాడు—అతడు తనను కోరని ఏ పరస్త్రీనైనా, మరే స్త్రీనైనా బలవంతంగా భోగించాలనుకుంటే, అతని శిరస్సు నిశ్చయంగా వంద ముక్కలుగా చీలిపోతుంది—అని పూర్వకాలంలో అతనికి శాపం విధించబడింది.
Verse 35
नात्र शड्का त्वया कार्या प्रतीच्छेमां महाद्युते । कृत॑ त्वया महत् कार्य देवानाममरप्रभ
వరుణుడు అన్నాడు—ఓ మహాతేజస్వీ! ఇక్కడ నీకు ఏ సందేహమూ అవసరం లేదు; దీనిని స్వీకరించు. అమరుల సమాన కాంతిగల వీరా! రావణుని వధించి నీవు దేవతల మహత్తర కార్యాన్ని సాధించావు.
Verse 36
दशरथ उवाच प्रीतो5स्मि वत्स भद्गं ते पिता दशरथो<स्मि ते । अनुजानामि राज्यं च प्रशाधि पुरुषोत्तम
దశరథుడు అన్నాడు—బిడ్డా, నేను నీపై ప్రసన్నుడను; నీకు మంగళం కలుగుగాక. నేను నీ తండ్రి దశరథుడను. ఓ పురుషోత్తమా! రాజ్యాన్ని స్వీకరించమని నేను అనుమతిస్తున్నాను; ఇప్పుడు నీవు రాజ్యాన్ని పాలించు.
Verse 37
राम उवाच अभिवादये त्वां राजेन्द्र यदि त्वं जनको मम । गमिष्यामि पुरी रम्यामयोध्यां शासनात् तव
రాముడు అన్నాడు—ఓ రాజేంద్రా! మీరు నిజంగా నా తండ్రి జనకుడైతే, నేను మీకు నమస్కరిస్తాను. మీ ఆజ్ఞతో ఇప్పుడు నేను రమణీయమైన అయోధ్యాపురికి బయలుదేరుతాను.
Verse 38
मार्कण्डेय उवाच तमुवाच पिता भूय: प्रहृष्टो भरतर्षभ । गच्छायो ध्यां प्रशाधीति राम॑ रक्तान्तलोचनम्
మార్కండేయుడు పలికెను—అప్పుడు అతని తండ్రి మరల ఆనందంతో నిండిపోయి ఆ భరతశ్రేష్ఠునితో ఇలా అన్నాడు—“అయోధ్యకు వెళ్లి రాజ్యపాలన స్వీకరించు.” ఈ విధంగా ఆయన, కన్నుల మూలలు భావోద్వేగంతో ఎర్రబడిన రాముని ఉద్దేశించి పలికెను।
Verse 39
ततो देवान् नमस्कृत्य सुहृद्धिरभिनन्दित:
అనంతరం దేవతలకు నమస్కరించి, సుహృదులచే అభినందింపబడెను।
Verse 40
ततो वरं ददौ तस्मै हविन्ध्याय परंतप:
అనంతరం శత్రుసంతాపకుడైన ఆ వీరుడు హవిన్ధ్యునికి ఒక వరం ప్రసాదించెను।
Verse 41
तमुवाच ततो ब्रह्मा देवैः शक्रपुरोगमै:
అనంతరం బ్రహ్మదేవుడు, శక్రుడు (ఇంద్రుడు) ముందుండగా దేవతలతో కూడి, అతనితో పలికెను।
Verse 42
कौसल्यामातरिष्टांस्ते वरानद्य ददानि कान् | यह सब हो जानेपर इन्द्र आदि देवताओंसहित ब्रह्माने भगवान् रामसे कहा --'कौसल्यानन्दन! कहो, आज मैं तुम्हें कौन-कौनसे अभीष्ट वर प्रदान करूँ? ।।
బ్రహ్ముడు పలికెను—“కౌసల్యానందనా! నేడు నీకు ఏ ఏ ఇష్టవరములు ప్రసాదించుదును చెప్పుము.” అప్పుడు రాముడు వరమడిగెను—ధర్మంలో అచల స్థితి, శత్రువులపై అపరాజితత్వం।
Verse 43
ततत्ते ब्रह्मणा प्रोक्ते तथेति वचने तदा
అప్పుడు బ్రహ్మదేవుడు నీతో ఆ మాటలు పలికిన వెంటనే, నీవు ఆ క్షణమే ‘తథాస్తు’ అని చెప్పి ఆయన ఉపదేశాన్ని స్వీకరించి దైవవిధానానికి సమ్మతించావు।
Verse 44
सीता चापि महाभागा वरं हनुमते ददौ
మార్కండేయుడు పలికెను—మహాభాగ్యవతియైన సీత కూడా హనుమంతునికి ఒక వరం ప్రసాదించింది।
Verse 45
रामकीर्त्या सम॑ पुत्र जीवितं ते भविष्यति । महासौभाग्यवती सीताने भी हनुमानूजीको यह वर दिया--(पुत्र! जबतक इस धरातलपर भगवान् श्रीरामकी कीर्ति बनी रहेगी, तबतक तुम्हारा जीवन स्थिर रहेगा ।।
మార్కండేయుడు పలికెను—“పుత్రా! రామకీర్తితో సమానంగా నీ జీవితం నిలిచియుంటుంది. ఈ భూమిపై భగవాన్ శ్రీరాముని మహిమ నిలిచినంతకాలం నీ జీవితం స్థిరంగా, సురక్షితంగా ఉంటుంది. ఇంకా—నా ప్రసాదం వల్ల నీకు సదా దివ్యభోగాలు, ఆశీస్సులు కలుగుగాక.” ఈ విధంగా మహాసౌభాగ్యవతియైన సీత హనుమంతునికి వరం ప్రసాదించింది।
Verse 46
उपस्थास्यन्ति हनुमन्निति सम हरिलोचन । “पिंगलनयन हनुमान्! मेरी कृपासे तुम्हें सदा ही दिव्य भोग प्राप्त होते रहेंगे” || ४५३ ततस्ते प्रेक्षमाणानां तेषामक्लिष्टकर्मणाम्
మార్కండేయుడు పలికెను—సమచిత్తముగల హరినేత్ర (సీత) ఇలా చెప్పింది—“హనుమంతా! వారు నీ సేవలో నిలిచి ఉంటారు. పింగళనయన హనుమంతా! నా కృపవల్ల నీకు సదా దివ్యభోగాలు లభిస్తూనే ఉంటాయి.” ఆపై నిష్కల్మషకర్ములైన వారు చూస్తుండగానే తదుపరి ఘట్టం ముందుకు సాగింది।
Verse 47
अन्तर्धान ययुर्देवा: सर्वे शक्रपुरोगमा: । तदनन्तर अनायास ही महान् पराक्रम करनेवाले वानरोंके देखते-देखते वहाँ इन्द्र आदि सब देवता अन्तर्धान हो गये ।।
మార్కండేయుడు పలికెను—ఆపై శక్రుని ముందుంచి సమస్త దేవతలు అంతర్ధానమయ్యారు. తరువాత జానకితో కలిసి ఆసీనుడైన రాముణ్ణి చూసి ఇంద్రుని సారథి మాతలి ఆనందించి, సుహృదుల మధ్య ఇలా పలికెను—“సత్యపరాక్రముడైన రామా! నీ చేత ఈ దుఃఖం తొలగిపోయింది।”
Verse 48
उवाच परमप्रीत: सुहृन्मध्य इदं वच: । देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषासुरभोगिनाम्
అతివిశేష ప్రీతితో, స్నేహితుల మధ్యలో ఆయన ఈ వాక్యాన్ని పలికాడు—దేవ, గంధర్వ, యక్ష, మనుష్య, అసురుల భోగాలు మరియు అనుభవస్థితుల విషయమై।
Verse 49
सदेवासुरगन्धर्वा यक्षराक्षसपन्नगा:
దేవులు, అసురులతో పాటు గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, పన్నగులు (నాగజాతి) కూడా।
Verse 50
इत्येवमुक्त्वानुज्ञाप्य रामं शस्त्रभृतां बरम्
ఇలా చెప్పి, ఆయుధధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముని అనుమతి పొందిన తరువాత।
Verse 51
सम्पूज्यापाक्रमत् तेन रथेनादित्यवर्चसा । ऐसा कहकर श्त्रधारियोंमें श्रेष्ठ श्रीरामचन्द्रजीकी आज्ञा ले उनकी पूजा करके सूर्यके समान तेजस्वी उसी रथके द्वारा मातलि स्वर्गलोकको चला गया || ५० $ ।।
తదుపరి రాముని యథావిధిగా పూజించి, సూర్యసమాన తేజస్సు గల ఆ రథంలోనే (మాతలి) బయలుదేరి స్వర్గలోకానికి వెళ్లాడు।
Verse 52
सुग्रीवप्रमुखैश्नेव सहित: सर्ववानरै: । विधाय रक्षां लड़कायां विभीषणपुरस्कृत:
సుగ్రీవుని నాయకత్వంలో సమస్త వానరులతో కలిసి, విభీషణుని ముందుంచి, లంకలో రక్షా-వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేశాడు।
Verse 53
संततार पुनस्तेन सेतुना मकरालयम् | पुष्पकेण विमानेन खेचरेण विराजता
మార్కండేయుడు పలికెను—ఆపై అతడు అదే సేతుమార్గమున మరల మకరాలయమైన సముద్రమును దాటెను; ఆకాశచారి, కాంతిమంతమైన పుష్పక విమానమున విరాజిల్లుచుండెను.
Verse 54
कामगेन यथामुख्यैरमात्यै: संवृतो वशी । तदनन्तर जितेन्द्रिय भगवान् श्रीरामने लंकापुरीकी सुरक्षाका प्रबन्ध करके लक्ष्मण
మార్కండేయుడు పలికెను—ఆపై ఇంద్రియజయుడైన, వశుడైన భగవాన్ శ్రీరాముడు లంకాపురి రక్షణా-పాలన వ్యవస్థను సక్రమంగా ఏర్పాటు చేసి, ప్రధాన అమాత్యులతో పరివృతుడై, సీతను ముందుంచి, లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు మొదలైన శ్రేష్ఠ వానరనాయకులు, విభీషణుడు మరియు ప్రధాన సచివులతో కలిసి, ఇష్టానుసారంగా సంచరించే, ఆకాశచారి, శోభాయమాన పుష్పక విమానమున అధిరోహించాడు. ఆ విమానముననే, పూర్వనిర్మిత సేతువు మీదుగా పైపైగా ఎగిరి, మకరాలయమైన సముద్రమును మరల దాటెను. అనంతరం సముద్రతీరమున, ఆ రాజు ఒకనాడు విశ్రాంతి చేసిన స్థలమునకు చేరెను.
Verse 55
अथैनान् राघव: काले समानीयाभिपूज्य च
అనంతరం రాఘవుడు సమయోచితంగా వారందరినీ సమీకరింపజేసి, విధివిధానంగా సత్కరించి, ధర్మోచితంగా ముందుకు సాగెను.
Verse 56
गतेषु वानरेन्द्रेषु गोपुच्छक्षेषु तेषु च
మార్కండేయుడు పలికెను—ఆ వానరేంద్రులు వెళ్లిపోయి, గోపుచ్ఛ చిహ్నధారులైన వారు కూడా నిష్క్రమించిన తరువాత…
Verse 57
विभीषणेनानुगतः सुग्रीवसहितस्तदा
మార్కండేయుడు పలికెను—అప్పుడు అతడు విభీషణుని అనుసరణతో, సుగ్రీవునితో కూడి ముందుకు సాగెను.
Verse 58
पुष्पकेण विमानेन वैदेह्या दर्शयन् वनम् । किष्किन्धां तु समासाद्य राम: प्रहरतां वर:
పుష్పక విమానంలో వైదేహిని మార్గమధ్యంలోని వనసౌందర్యాన్ని చూపిస్తూ, యోధుల్లో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు కిష్కింధను చేరి తన నిర్ణాయక కార్యానికి ఉపక్రమించాడు।
Verse 59
अड्ढदं कृतकर्माणं यौवराज्ये5 भ्यषेचयत् । विभीषण और सुग्रीवके साथ पुष्पक-विमानद्वारा विदेहकुमारी सीताको वनकी शोभा दिखाते हुए योद्धाओंमें श्रेष्ठ श्रीरामचन्द्रजीने किष्किन्धामें पहुँचकर अंगदको
కృతకర్ముడైన అంగదుని యువరాజ్యానికి అభిషేకించాడు. ఆపై రాముడు అదే మిత్రబృందంతో, సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు) సహా ముందుకు సాగాడు।
Verse 60
अयोध्यां स समासाद्य पुरी राष्ट्रपतिस्तत:
అయోధ్యను చేరి, ఆ నగరంలోనే ఆయన రాజ్యాధిపతిగా నిలిచాడు।
Verse 61
भरताय हनूमन्तं दूतं प्रास्थापयत् तदा । तत्पश्चात् अयोध्यापुरीके निकट पहुँचकर राष्ट्रपति श्रीरामने हनुमानजीको दूत बनाकर भरतके पास भेजा ।। लक्षयित्वेज्ञितं सर्व प्रियं तस्मै निवेद्य वै
అప్పుడు రాముడు హనుమంతుని భరతుని వద్దకు దూతగా పంపాడు; తెలియని సంగతులన్నీ గ్రహించి, భరతునికి ప్రియమూ హితమూ అయిన వార్తను నివేదించుటకై।
Verse 62
स तत्र मलदिग्धाड़ंं भरतं चीरवाससम्
అక్కడ అతడు భరతుని చూచెను—శరీరం మలినంతో మసకబారినది, చీరవస్త్రాలు ధరించినవాడు।
Verse 63
अग्रतः पादुके कृत्वा ददर्शासीनमासने । वहाँ आकर श्रीरामने देखा, भरत चीरवस्त्र पहने हुए हैं, उनका शरीर मैलसे भरा हुआ है और वे मेरी चरणपादुकाएँ आगे रखकर कुशासनपर बैठे हैं |। ६२ ई ।।
ముందుగా పాదుకలను ఉంచి, ఆయన ఆసనంపై కూర్చున్న భరతుణ్ణి చూశాడు।
Verse 64
राघव: सहसौमित्रिर्मुमुदे भरतर्षभ । युधिष्ठिर! लक्ष्मणसहित पराक्रमी श्रीरामचन्द्रजी भरत और शत्रुघ्नसे मिलकर बहुत प्रसन्न हुए | ६३ $ |। ततो भरतशत्रुघ्नी समेती गुरुणा तदा
ఓ భరతశ్రేష్ఠా! సౌమిత్రి (లక్ష్మణుడు)తో కూడిన రాఘవుడు అత్యంత ఆనందించాడు।
Verse 65
वैदेह्या दर्शनेनो भौ प्रहर्ष समवापतु: । भरत और शशत्रुघ्नको भी उस समय बड़े भाईसे मिलकर तथा विदेहकुमारी सीताका दर्शन करके महान् हर्ष प्राप्त हुआ ।।
వైదేహి (సీత) దర్శనంతో వారిద్దరూ మహా హర్షాన్ని పొందారు।
Verse 66
ततस्तं वैष्णवे शूंर नक्षत्रेडभिमते5हनि । वसिष्ठो वामदेवश्व॒ सहितावभ्यषिज्चताम्
ఆపై, వారికి ప్రీతికరమైన వైష్ణవ శ్రవణ నక్షత్రం ఉన్న పుణ్యదినంలో వశిష్ఠుడు, వామదేవుడు కలిసి ఆ శూరుడైన (శ్రీరాముని) అభిషేకించారు।
Verse 67
सो$भिषिक्त: कपिश्रेष्ठ सुग्रीव॑ं ससुह्ृज्जनम् । विभीषणं च पौलस्त्यमन्वजानाद् गृहान् प्रति
అభిషేకం పూర్తైన తరువాత (శ్రీరాముడు) కపిశ్రేష్ఠుడైన సుగ్రీవునికి అతని సుహృదులతో కలిసి, అలాగే పౌలస్త్యకులనందనుడైన విభీషణునికీ, తమ తమ గృహాలకు తిరిగి వెళ్లమని అనుమతి ఇచ్చాడు।
Verse 68
अभ्यर्च्य विविधैभ;गै: प्रीतियुक्तौ मुदा युतौ । समाधायेतिकर्ताव्यं दु:खेन विससर्ज ह
వివిధ భోగాలు, అర్పణాలతో వారిని గౌరవించి, ఆ ఇద్దరినీ స్నేహంతో ఆనందంతో నింపాడు. అనంతరం చేయవలసిన కర్తవ్యాన్ని బోధించి, దుఃఖంతో వారిని వీడ్కోలు పలికాడు.
Verse 69
पुष्पकं च विमानं तत् पूजयित्वा स राघव: । प्रादाद् वैश्रवणायैव प्रीत्या स रघुनन्दन:,इसके बाद उस पुष्पकविमानकी पूजा करके रघुनन्दन श्रीरामने उसे कुबेरको ही प्रेमपूर्वक लौटा दिया
ఆ తరువాత ఆ పుష్పక విమానాన్ని పూజించి, రఘునందన రాఘవుడు ఆనందంతో దానిని వైశ్రవణుడు (కుబేరుడు)కే ప్రేమపూర్వకంగా తిరిగి ఇచ్చాడు.
Verse 70
ततो देवर्षिसहित: सरितं गोमतीमनु । दशाश्वमेधानाजद्ठे जारूथ्यान् स निरर्गलान्
అనంతరం దేవర్షులతో కలిసి గోమతి నది తీరానికి వెళ్లి రఘునాథుడు పది అశ్వమేధ యజ్ఞాలు నిర్వహించాడు—స్తుతికి పాత్రమైనవి—అన్నదానాది కోరుతూ వచ్చే యాచకులకు అక్కడ ఎప్పుడూ ద్వారాలు మూసివేయబడేవి కావు.
Verse 291
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि श्रीरामाभिषेके एकनवत्यधिकद्विशततमो< ध्याय:
ఇట్లు శ్రీమహాభారతం వనపర్వంలో రామోపాఖ్యానపర్వంలో శ్రీరామాభిషేక విషయమైన రెండువందల తొంభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Verse 386
सम्पूर्णानीह वर्षाणि चतुर्दश महाद्युते । मार्कण्डेयजी कहते हैं--भरतश्रेष्ठ युधिष्ठि! तदनन्तर पिता दशरथने अत्यन्त प्रसन्न होकर कुछ-कुछ लाल नेत्रोंवाले श्रीरामचन्द्रजीसे पुन: कहा--“महाद्युते! तुम्हारे वनवासके चौदह वर्ष पूरे हो गये हैं। अब तुम अयोध्या जाओ और वहाँका शासन अपने हाथमें लो'
హే మహాద్యుతే! ఇక్కడ వనవాసపు పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాయి.
Verse 403
त्रिजटां चार्थमानाभ्यां योजयामास राक्षसीम् । इसके बाद परंतप श्रीरामने अविन्ध्यको अभीष्ट वरदान दिया तथा त्रिजटा राक्षसीको धन और सम्मानसे संतुष्ट किया
మార్కండేయుడు పలికెను—అనంతరం ఆయన రాక్షసి త్రిజటను ధనముతోను గౌరవముతోను అనుగ్రహించాడు; అవిన్ధ్యకునికి అభీష్ట వరాన్ని ప్రసాదించి, దానములు మరియు సత్కారములతో త్రిజటను సంతృప్తిపరిచాడు।
Verse 426
राक्षसै्निहतानां च वानराणां समुद्भवम् | तब श्रीरामचन्द्रजीने उनसे ये वर माँगे--“मेरी धर्ममें सदा स्थिति रहे, शत्रुओंसे कभी पराजय न हो तथा राक्षसोंके द्वारा मारे गये वानर पुनः जीवित हो जाये
మార్కండేయుడు పలికెను—అప్పుడు ఆయన రాక్షసులచే హతమైన వానరుల పునర్జీవనమునకు వరం కోరెను. అప్పుడు శ్రీరామచంద్రుడు ఇలా అన్నాడు—“నేను సదా ధర్మంలో స్థిరుడనై ఉండుగాక; శత్రువులచే ఎప్పుడూ పరాజితుడనగక; రాక్షసులచే చంపబడిన వానరులు మళ్లీ జీవించుగాక।”
Verse 436
समुत्तस्थुर्महाराज वानरा लब्धचेतस: । यह सुनकर ब्रह्माजीने कहा--'ऐसा ही हो।' महाराज! उनके इतना कहते ही सभी वानर चेतना प्राप्त करके जी उठे
మార్కండేయుడు పలికెను—మహారాజా, చైతన్యం పొందిన వానరులు లేచి నిలిచిరి. బ్రహ్మదేవుడు “తథాస్తు” అని అనగా, ఆ మాట పలికిన వెంటనే వానరులందరూ మళ్లీ జీవించిరి।
Verse 483
अपनीतं त्वया दुःखमिदं सत्यपराक्रम | श्रीरामचन्द्रजीको जनकनन्दिनी सीताके साथ विराजमान देख इन्द्रसारथि मातलिको बड़ी प्रसन्नता हुई। उसने सब सुहृदोंके बीचमें इस प्रकार कहा--'सत्यपराक्रमी श्रीराम! आपने देवता
మార్కండేయుడు పలికెను—“సత్యపరాక్రముడవైన రామా, ఈ దుఃఖాన్ని నీవే తొలగించితివి.” జనకనందిని సీతతో కలిసి శ్రీరామచంద్రుడు వైభవంగా ఆసీనుడై ఉండుట చూచి, ఇంద్రుని సారథి మాతలి పరమానందమొందెను. సుహృదుల మధ్య అతడు ఇలా పలికెను—“సత్యపరాక్రమ రామా, దేవులు, గంధర్వులు, యక్షులు, మనుష్యులు, అసురులు, నాగులు—ఇవన్నిటి దుఃఖాన్ని నీవు నివారించితివి।”
Verse 543
तत्रैवोवास धर्मात्मा सहित: सर्ववानरै: । समुद्रके इस पार आकर धर्मात्मा श्रीरामने पहले जहाँ शयन किया था, उसी स्थानपर सम्पूर्ण वानरोंके साथ विश्राम किया
మార్కండేయుడు పలికెను—అక్కడే ధర్మాత్ముడైన శ్రీరాముడు సమస్త వానరులతో కలిసి నివసించెను. సముద్రం ఈ తీరానికి వచ్చి, తాను ముందుగా శయనించిన అదే స్థలంలోనే ఆయన వానరసమూహమంతటితో విశ్రాంతి తీసుకొనెను।
Verse 556
विसर्जयामास तदा रल्नै: संतोष्य सर्वशः । फिर श्रीरघुनाथजीने यथासमय सबको अपने पास बुलाकर सबका यथायोग्य आदर- सत्कार किया तथा रत्नोंकी भेंटसे संतुष्ट करके सभी वानरों और रीछोंको बिदा किया
అప్పుడు శ్రీరఘునాథుడు యథాసమయమున అందరినీ తన వద్దకు పిలిచి యథోచితంగా ఆదరించి, రత్నాల బహుమతులతో సమస్తులను సంతృప్తిపరచి వానరులనూ ఋక్షులనూ వీడ్కోలు పలికాడు।
Verse 563
सुग्रीवसहितो राम: किष्किन्धां पुनरागमत् । जब वे रीछ, श्रेष्ठ वानर और लंगूर चले गये, तब सुग्रीवसहित श्रीरामने पुनः किष्किन्धापुरीको प्रस्थान किया
ఋక్షులు, శ్రేష్ఠ వానరులు, లంగూరులు వెళ్లిపోయిన తరువాత, సుగ్రీవునితో కూడిన శ్రీరాముడు మళ్లీ కిష్కింధాపురికి తిరిగి వచ్చాడు।
Verse 593
यथागतेन मार्गेण प्रययौ स्वपुरं प्रति । इसके बाद लक्ष्मण तथा सुग्रीव आदिके साथ श्रीरामचन्द्रजी जिस मार्गसे आये थे, उसीके द्वारा अपनी राजधानी अयोध्याकी ओर प्रस्थित हुए
తదనంతరం లక్ష్మణుడు, సుగ్రీవుడు మొదలైనవారితో కలిసి శ్రీరామచంద్రుడు తాను వచ్చిన మార్గమునే అనుసరించి తన నగరమైన అయోధ్య వైపు ప్రయాణమయ్యాడు।
Verse 613
वायुपुत्रे पुनः प्राप्ते नन्दिग्राममुपागमत् । जब वायुपुत्र हनुमानजी भरतजीकी सारी चेष्टाओंको लक्ष्य करके उन्हें श्रीरामचन्द्रजीके पुनरागमनका प्रिय समाचार सुनाकर लौट आये
వాయుపుత్రుడు హనుమంతుడు భరతుని సమస్త చేష్టలను గమనించి, శ్రీరామచంద్రుని పునరాగమనమనే ప్రియవార్తను అతనికి తెలియజేసి తిరిగి వచ్చినప్పుడు, శ్రీరామచంద్రుడు నందిగ్రామానికి వచ్చాడు।
Verse 3936
महेन्द्र इव पौलोम्या भार्यया स समेयिवान् । तत्पश्चात् श्रीरामचन्द्रजीने देवताओंको नमस्कार किया और सुहृदोंसे अभिनन्दित हो अपनी पत्नी सीतासे मिले, मानो इन्द्रका शचीसे मिलन हुआ हो
ఆ తరువాత శ్రీరామచంద్రుడు దేవతలకు నమస్కరించి, సుహృదుల అభినందనలతో గౌరవింపబడి, తన భార్య సీతతో కలిశాడు—మహేంద్రుడు తన పౌలోమీ (శచీ)తో కలిసినట్లుగా।
Verse 4936
कथयिष्यन्ति लोकास्त्वां यावद् भूमिर्धरिष्यति । “जबतक यह पृथ्वी रहेगी, तबतक देवता, असुर, गन्धर्व, यक्ष, राक्षस तथा नागोंसहित सम्पूर्ण जगत्के लोग आपकी कीर्तिकथाका गान करेंगे”
ఈ భూమి నిలిచినంతకాలం ప్రజలు నీ కథను చెప్పుకుంటూ నీ కీర్తిని గానము చేస్తూనే ఉంటారు।
Frequently Asked Questions
It foreshadows a conflict between unconditional generosity to a brāhmaṇa petitioner and the preservation of protective advantages (armor/earrings) that affect personal safety and strategic balance.
The narrative elevates gṛhastha-dharma: care, ritual acceptance, and responsible upbringing can constitute legitimate kinship, while merit and formation may proceed independent of birth-status debates.
No explicit phalaśruti is presented in the cited passage; the chapter functions primarily as etiological backstory and moral-psychological framing for later choices.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.