Shloka 51
Kṣānti–Tejas Viveka: Prahlāda’s Instruction to Bali
Draupadī’s Application
सुयोधनो नार्हतीति क्षमामेवं न विन्दति । अहहस्तत्राहमित्येवं तस्मान्मां विन्दते क्षमा
suyodhano nārhatīti kṣamām evaṁ na vindati | ahahastatrāham ity evaṁ tasmān māṁ vindate kṣamā ||
‘సుయోధనుడు క్షమకు అర్హుడు కాదు’ అని నేను అనుకున్నప్పుడు, నాలో క్షమ నిలవదు. కానీ ‘అయ్యో! అక్కడ నా చేతుల వల్లనే (నేనే బాధ్యుడై) నిలిచివున్నాను’ అని తలచినప్పుడు, క్షమ నాలోకి వస్తుంది.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Forgiveness is not merely a response to another’s deservingness; it arises from dharmic self-scrutiny. When anger focuses on the offender (“he is unworthy”), forgiveness is blocked; when one recognizes one’s own agency and responsibility (“alas, I too am implicated”), the mind turns toward kṣamā.
Yudhiṣṭhira voices an inner conflict about forgiving Suyodhana (Duryodhana). He admits that judging Duryodhana as undeserving prevents forgiveness, but a shift to self-reflection—acknowledging his own role and the human condition—restores his capacity for forbearance.