Shloka 267
अङ्गददूतवाक्यं लङ्काप्राकारभेदनं च
Angada’s Embassy and the Breach of Laṅkā’s Ramparts
(द्रौपदु॒वाच नैवं वद महाबाहो न्याय्य॑ं त्वं न च बुध्यसे ।। पाण्डूनां धार्तराष्ट्राणां स््वसा चैव कनीयसी । दुःशला नाम तस्यास्त्वं भर्ता राजकुलोद्वह ।। मम भ्राता च न्याय्येन त्वया रक्ष्या महारथ । धर्मिष्ठानां कुले जातो न धर्म त्वमवेक्षसे ।। द्रौपदी बोली--महाबाहो! ऐसी पापकी बात न बोलो। कौन-सा कार्य धर्मके अनुकूल और न्यायसंगत है, इसका तुम्हें ज्ञान नहीं है। तुम धृतराष्ट्रपुत्रों तथा पाण्डवोंकी छोटी बहन दुःशलाके पति हो। महारथी राजकुमार! इस नातेसे न््यायतः तुम मेरे भाई हो; अतः तुम्हें मेरी रक्षा करनी चाहिये। तुम्हारा जन्म तो धर्मात्माओंके कुलमें हुआ है, परंतु तुम्हारी दृष्टि धर्मकी ओर नहीं है ।। वैशम्पायन उवाच इत्युक्त: सिन्धुराजो5थ वाक्यमुत्तरमब्रवीत् | वैशम्पायनजी कहते हैं--द्रौपदीके ऐसा कहनेपर सिन्धुराज जयद्रथने उसे इस प्रकार उत्तर दिया। जयद्रथ उवाच रज्ञां धर्म न जानीषे स्त्रियो रत्नानि चैव हि । साधारणानि लोके5स्मिन् प्रवदन्ति मनीषिण: ।।) जयद्रथ बोला--कृष्णे! तुम राजाओंका धर्म नहीं जानती। मनीषी पुरुषोंका कथन है कि इस संसारमें स्त्रियाँ तथा रत्न सर्वसाधारणकी वस्तुएँ हैं ।। इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि द्रौपदीहरणपर्वणि जयद्रथद्रौपदीसंवादे सप्तषष्ट्यधिकद्धिशततमो<5 ध्याय:
jayadratha uvāca |
rājñāṃ dharmaṃ na jānīṣe striyo ratnāni caiva hi |
sādhāraṇāni loke 'smin pravadanti manīṣiṇaḥ ||
ద్రౌపది పలికెను—“మహాబాహో! ఇలాంటి అధర్మవాక్యాలు పలుకకు. ఏది న్యాయ్యమో, ఏది ధర్మానుగుణమో నీవు గ్రహించలేదు. పాండవులకూ ధృతరాష్ట్రపుత్రులకూ కనిష్ఠ సోదరి దుఃశల—ఆమెకు నీవు భర్తవు, రాజకులశ్రేష్ఠా! ఆ బంధంతో న్యాయంగా నీవు నా అన్నవు; కనుక మహారథా, నీవు నన్ను రక్షించవలెను. ధర్మిష్ఠుల కులంలో పుట్టి కూడా ధర్మాన్ని నీవు చూడడం లేదు.” వైశంపాయనుడు చెప్పెను—ఇలా అనగా సింధురాజు ప్రత్యుత్తరం పలికెను. జయద్రథుడు అన్నాడు—“కృష్ణే! నీవు రాజధర్మాన్ని ఎరుగవు. ఈ లోకంలో స్త్రీలు, రత్నాలు ‘సాధారణ’మని—ఎవరికైనా స్వాధీనమయ్యే వస్తువులని—జ్ఞానులు చెప్పుచున్నారు.”
जयद्रथ उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates how ‘dharma’ can be rhetorically distorted: Jayadratha claims a supposed royal norm to treat women like transferable property, exposing adharma masquerading as tradition. The ethical contrast is sharpened by Draupadī’s prior appeal to protection and kinship-based duty.
During the Draupadī-haraṇa episode in the Vana Parva, Draupadī argues that Jayadratha, as Duhśalā’s husband and thus connected to the Pāṇḍavas, should protect her. Jayadratha replies with this line, attempting to justify taking her by invoking a cynical ‘royal’ viewpoint.