Shloka 3
रामस्य सुग्रीवप्रति रोषः — हनूमता सीतादर्शनवृत्तान्तः
Rāma’s Reproach of Sugrīva; Hanūmān’s Report of Seeing Sītā
वपुष्मती वोरगराजकन्या वनेचरी वा क्षणदाचरस्त्री यद्येव राज्ञो वरुणस्य पत्नी यमस्य सोमस्य धनेश्वरस्य,क्या तुम दिव्यरूप धारण करनेवाली नागराजकुमारी हो अथवा वनमें विचरनेवाली किसी राक्षसकी पत्नी हो अथवा राजा वरुण, यमराज, चन्द्रमा एवं धनाध्यक्ष कुबेर-- इनमेंसे किसीकी पत्नी हो?
vapuṣmatī voragarājakanyā vane-carī vā kṣaṇadācarastrī yadyeva rājño varuṇasya patnī yamasya somasya dhaneśvarasya
కోటికుడు అన్నాడు— “నీవు దివ్యకాంతితో ప్రకాశించే నాగరాజకుమార్తెవా? లేక అరణ్యంలో సంచరించే ఏదో నిశాచర రాక్షసుని భార్యవా? లేదా వరుణుడు, యముడు, సోముడు (చంద్రుడు), ధనాధిపతి కుబేరుడు—ఈ మహాధిపతులలో ఎవరో ఒకరి పత్నివా?”
कोटिक उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how extraordinary beauty and presence evoke questions of identity and status, reflecting the epic’s worldview where humans, nāgas, rākṣasas, and devas intersect; it also suggests a social-ethical impulse to recognize and address beings according to their true station.
Koṭika addresses a mysterious, radiant woman encountered in the forest and tries to identify her by proposing possibilities—from a nāga princess to a rākṣasa’s wife, or even the consort of major cosmic rulers (Varuṇa, Yama, Soma, Kubera).